Bronisława Rychter-Janowska (Kraków 1868 - Kraków 1953) – artystka nazywana „malarką ginących polskich dworków”, naukę malarstwa rozpoczęła w Krakowie pod kierunkiem brata, malarza Stanisława Janowskiego oraz na kursach A. Baranieckiego. Prywatnych lekcji udzielał jej także Ludwik Boller (monachijski malarz, pracujący wówczas nad Panoramą Tatr). W 1896 wyjechała na dalsze studia do Monachium i uczyła się u Antona Ažbé’go i Szymona Hollósy’ego. Wiele podróżowała, wyjeżdżając jeszcze na Węgry i do Włoch, gdzie studiowała jeszcze w Akademii florenckiej i w Rzymie. Początkowo związana z Krakowem, ok. 1906 zamieszkała w Starym Sączu, gdzie przez pewien czas prowadziła prywatną szkołę malarstwa. W 1917 wróciła do Krakowa. Nadal dużo podróżowała, wyjeżdżając „w poszukiwaniu piękna” do Włoch, północnej Afryki czy Turcji. Malowała olejno, akwarelą, pastelem, wykonywała makaty i aplikacje. Począwszy od 1901 wielokrotnie pokazywała swoje prace na wystawach w Krakowie, Warszawie, we Lwowie , Pradze, Wiedniu, Rzymie, Wenecji, Florencji. Malowała liczne pejzaże (w tym wiele włoskich), widoki i wnętrza dworów czy kościołów, sceny z życia wsi, a także portrety. Zajmowała się publicystyką i twórczością literacką (m.in. powieść Poza Rzymem, nowela Strzygoń); była autorką kilku dramatów (Mnich, Pasożyt) i obszernych Pamiętników. Była żoną malarza Tadeusza Rychtera, szwagierką Gabrieli Zapolskiej.

Pochodzenie:
– własność żony artysty Janiny z Pazirskich Błockiej;
– własność syna powyższej;
– kolekcja prywatna, zakup od powyższego.

Włodzimierz Błocki (Lwów 1885 - Zakopane 1920) - malarz i grafik - uważany za „jednego z czołowych artystów swego pokolenia“ (SAP), wg T. Dobrowolskiego „twórca [obrazów] wyprzedzających nowoczesny koloryzm“. Od 1904 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych początkowo u Floriana Cynka, Konstantego Laszczki, a przede wszystkim u Leona Wyczółkowskiego (lata 1905-1910). W czasie studiów otrzymał wiele nagród i wyróżnień. W 1911 wraz z Teodorem Grottem odbył podróż do Włoch, odwiedzając Florencję, Rzym, Neapol i Sycylię. W 1914 przebywał w Paryżu i odtąd w jego malarstwie widać wpływy impresjonizmu francuskiego. Stale mieszkał we Lwowie, gdzie w 1911 odbyła się pierwsza wystawa jego prac. Malował portrety, sceny rodzajowe, akty, pejzaże, martwe natury. Chętnie posługiwał się akwarelą. Już podczas studiów zajmował się także grafiką, zwłaszcza litografią, akwafortą i akwatintą. W 1908 wydał tekę grafik o tematyce erotycznej Złote storczyki. W 1911 wspólnie z T. Grottem wydał tekę akwafort z Florencji i współuczestniczył w wydaniu zbiorowej teki Kraków 1911. Chory na gruźlicę ostatni rok życia spędził w Zakopanem. Jego obrazy niezmiernie rzadko pojawiają się na rynku antykwarycznym.

Mieczysław Rakowski (de Rakowski) (Więckowice k. Krakowa 1882 - Bruksela 1947) w latach 1905-1911 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Floriana Cynka, Leona Wyczółkowskiego, Teodora Axentowicza i Józefa Pankiewicza, pod którego kierunkiem kontynuował studia w Paryżu. Kształcił się także w Monachium i Florencji. Na stałe osiadł w Belgii, gdzie naturalizował się, pracował, miał liczne wystawy, zyskując uznanie i popularność. Nie zerwał kontaktów z krajem, a w jego twórczości powracały polskie motywy - pejzaże czy widoki Krakowa. Duża monograficzna wystawa prac artysty odbyła się w Krakowie w roku 1960. Krakowskie Muzeum Narodowe posiada też większy zbiór obrazów artysty - z widokami belgijskich miast i portów z lat 1929-1930.

Stefan Aleksander Bakałowicz ( Warszawa 1857 - Rzym 1947) polski malarz akademista, syn Stefana Bakałowicza. Początkowo kształcił się u Wojciech Gersona, następnie studiował w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie otrzymał stypendium na wyjazd do Rzymu. W Rzymie zamieszkał na stałe, gdzie nawiązał bliska znajomość z Henrykiem Siemiradzkim. To pod wpływem Siemiradzkiego w malarstwie Bakałowicza pojawiły się motywy antyczne a Quo Vadis Sienkiewicza i odkrycie Pompejów spotęgowały zainteresowanie starożytnym Rzymem, Grecją i Egiptem. Obrazy Stefana Bakałowicza cechuje dobre opanowanie warsztatu, dbałość o szczegóły i staranność wykonania. Oprócz kompozycji rodzajowo-historycznych tworzył również pejzaże. Był ceniony również jako portrecista.
W 1903 roku miał pierwszą wystawę w Warszawie. Poza Towarzystwem Zachęty Sztuk Pięknych wystawiał również w Rosji, gdzie cieszył się uznaniem klientów.
Zmarł w wieku 90 lat zmarł w Rzymie i został pochowany na tamtejszym cmentarzu Campo Verano.

Malarstwo Adama Styki, wybitnego polskiego orientalisty, który zdobył uznanie we Francji oraz Stanach Zjednoczonych, to zachwycający hołd dla egzotyki oraz światła. Jak sam artysta wyznawał: Niemal od początku mej karjery artystycznej szukam i maluję słońce. O dynamicznie rozwijającej się karierze polskiego orientalisty oraz jego podróżach czytamy w ówczesnej prasie: Rozpoczął swą samoistną karjerę w 1909 r. wystawiając w oficjalnym Salonie swój pierwszy obraz malowany w Algierze. Odtąd poświęca się specjalnie studjom orientalnym, które z biegiem lat pozwoliły mu zająć jedno z wybitniejszych stanowisk w paryskiej grupie malarzy wschodu. Na pierwszym Salonie orjentalistów otrzymał całą salę – a następnie zdobył bourse de voyage. Gubernator Algieru Lutcaud, otoczył opieką młodego malarza i ułatwił mu niejednokrotnie zwiedzenie Algieru, oraz dalsze wycieczki do Tangeru, Marokka, Tunisu. Z karawaną przeszedł on całą Saharę, docierając do Timbouctou. Studia wykonane na miejscu służą mu następnie do obrazów, które corocznie wystawia w Salon des Artistes Francais. W 1922 r. otrzymuje mention honorable. Przed dwoma laty urządzona przez Adama Stykę w Towarzystwie Zachęty zbiorowa wystawa olbrzymim cieszyła się powodzeniem. ((P.), Święto sztuki polskiej w Łodzi. Wystawa dzieł mistrza ś.p. Jana Styki oraz synów Adama i Tadeusza Styków, „Łódź w ilustracji“ (dodatek niedzielny do „Kurjera Łódzkiego“), 1926, nr 11, s. 3).

Prezentowane płótno znakomicie ukazuje mistrzostwo Adama Styki, ukazując zalaną południowym blaskiem, radosną scenę flirtu na tle surowego, górskiego pejzażu i jasnego błękitu nieba. W centrum kompozycji znajduje się uśmiechnięta kobieta w półprzezroczystej szacie i bogato haftowanym bolerku, ozdobiona ciężką, srebrną biżuterią. Z czułością obejmuje ją wpatrzony w nią z miłością mężczyzna w jasnym turbanie, zaś kadr pierwszego planu dopełniają gliniane amfory.

Dzieło jest bezpośrednim plonem afrykańskich wojaży artysty, odbywanych w latach 30. XX wieku do Egiptu, Maroka i Algieru. Należy ono do cyklu inspirowanego barwnym życiem Marrakeszu (m.in. tamtejszą Quartier réservé), o którym malarz wspominał: tam też znalazłem tematy do takich moich obrazów, jak: „Flirty“, „Idylla marokańska“, „Niewolnicy miłości“. Ten emanujący beztroską, zmysłowością i intymną atmosferą obraz stanowi kwintesencję artystycznych poszukiwań twórcy, który niestrudzenie pragnął wydobyć na płótnie te wszystkie wrażenia malarskie, jakie daje efekt słońca południa.

Adam Styka (Kielce 1890 - Nowy Jork 1959) – syn malarza Jana i młodszy brat Tadeusza Styki – był malarzem-orientalistą. Początkowo studiował matematykę i inżynierię, później rozpoczął studia w École Nationale des Beaux Arts w Paryżu (1908-1912). Podczas I wojny światowej służył w Błękitnej Armii gen. J. Hallera – najpierw we Francji (medal za bitwę pod Verdun), później w Polsce. Jako malarz zaczął od scen rodzajowych, ale po podróży do Afryki Północnej tworzył przede wszystkim obrazy o tematyce orientalnej. Motywy znajdował podczas, wielokrotnie powtarzanych, wypraw do Maroka, Algieru, Tunisu i Egiptu. Swoje prace wystawiał głównie za granicą, w okresie międzywojennym miał też kilka wystaw w kraju, m.in. w warszawskiej Zachęcie. Pokazy te cieszyły się zawsze ogromnym powodzeniem u publiczności, a wystawione obrazy znajdowały wielu chętnych nabywców. Adam Styka malował też obrazy religijne (znany obraz Chrystusa Króla; 1944; dla oo. palotynów w Warszawie; zniszczony w pożarze w roku 2007) i zajmował się ilustracją książkową, m.in. opracował ilustracje do „W pustyni i w puszczy” H. Sienkiewicza. Po II wojnie światowej artysta mieszkał i tworzył w Stanach Zjednoczonych – malował pejzaże i mieszkańców Meksyku czy Arizony oraz - szczególnie liczne – obrazy o tematyce religijnej. Kierował również pracami konserwatorskimi przy panoramie Golgota, dzieła jego ojca, Jana Styki (odsłonięta po renowacji w roku 1951 w Los Angeles). 

Pochodzenie: zbiory Zbigniewa Malewicza (Biłgoraj 1892 – Warszawa 1979), ziemianina i przemysłowca, od 1924 roku właściciela dóbr Przeździatka oraz cukrowni „Elżbietów“ w Sokołowie Podlaskim.

Młodość stanowi unikatowe dzieło dłuta Stanisława Jackowskiego – jednego z najbardziej znanych warszawskich rzeźbiarzy okresu dwudziestolecia międzywojennego. Kompozycja ta należy do ikonicznego cyklu rzeźbiarskiego zapoczątkowanego słynną Tancerką z 1924 r. (której monumentalny odlew wykonany przez Braci Łopieńskich ustawiono w 1927 r. w ogrodzie różanym Parku Skaryszewskiego), stanowiąc jedno z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych osiągnięć rzeźby warszawskiej okresu międzywojennego. Smukła, młoda dziewczyna, w pozie pełnej lekkości, wdzięku i rytmicznego ruchu, z delikatnie uniesionymi ramionami oraz głową odchyloną w tył, jest całkowicie zatopiona we własnym świecie tańca. Piękno jej sylwetki podkreśla lekka tunika przylegająca do ciała, której płynnie rzeźbione fałdy tworzą efekt tzw. „mokrych szat“, nawiązujący bezpośrednio do greckiej rzeźby z okresu hellenistycznego i nadający kompozycji charakter wysmakowanego, zawoalowanego aktu (według relacji ustnych modelką do całego cyklu była córka artysty).
Sztuka Jackowskiego z tego okresu zdobyła uznanie również we Francji, gdzie artysta mieszkał i tworzył w latach 1923-1926. Do całego cyklu rzeźb – w tym bezpośrednio do Młodości – odnieść można entuzjastyczne słowa francuskiego krytyka sztuki André Pascal-Lévisa, opublikowane 15 czerwca 1925 r. z okazji otwarcia paryskiego Salonu, który wyraził swój zachwyt Tancerką: Ruch, ekspresja, absolutna i niespotykana doskonałość. Tylko niewielu artystów w historii potrafiłoby zdobyć się na takie dzieło. Stałem godzinami w ekstazie przed tą piękną postacią pełną uroku młodości, gracji i ekspresji. Jest w niej cała psyche tancerki z jej rytmem, z jej wzlotem, uwielbieniem ruchu i tańca. Artysta stworzył fascynującą symfonię, to manifest Jego sztuki, głębokiej i wykwintnej (cyt. za: Okruchy historii. Pamiętnik Tadeusza Łopieńskiego, wyd. Pracownia Sztuki Dekoracyjnej. d. Bracia Łopieńscy, Warszawa 2021, s. 106).
Prezentowany brąz odznacza się wysokim kunsztem warsztatowym – dobrej jakości odlewem, precyzyjnym opracowaniem cyzelerskim oraz szlachetną patyną. W Warszawie Jackowski stale współpracował z firmą Braci Łopieńskich, którzy odpowiadali za parkowy odlew Tancerki, jak i oficjalne edycje redukcji gabinetowych. Jednak brak ich znaku na podstawie przy wysokim poziomie wykonania pozwala wiązać powstanie tej rzeźby bezpośrednio z pobytem artysty we Francji w latach 1923-1926. Jak wynika z relacji Tadeusza Łopieńskiego, zbierający w Paryżu świetne recenzje rzeźbiarz realizował zamówienia na kameralne rzeźby z tego cyklu, powierzając ich realizację paryskim odlewniom, co czyni oferowany egzemplarz Młodości wyjątkowym i wysoko cenionym obiektem kolekcjonerskim.


Porównaj z:
– Stanisław Jackowski. Rzeźby, oprac. dr. S. Turczyński, Warszawa 1939, il. XXV.

Stanisław Stefan Jackowski - rzeźbiarz polski, uczeń Laszczki w ASP w Krakowie. Dwukrotnie przebywał we Francji. Związany z Warszawą, wystawiał w TZSP, gdzie miał dwie indywidualne wystawy w 1913 i 1920. Po wojnie osiadł w Katowicach. Tworzył portrety, rzeźby alegoryczne, religijne, nagrobki (B.Prusa), pomniki. W Warszawie zachowany pomnik Kilińskiego, fontanna Igraszki z aligatorem na placu Dąbrowskiego i Tancerka w Parku Paderewskiego. Wykonał kilka wersji tej ostatniej rzeźby.

Obraz przedstawia Colombier (Gołębnik) w Hameau de la Reine (Wiosce Królowej) – budynek wchodzący w skład prywatnej posiadłości Marii Antoniny w Wersalu. Kompozycja powstała w 1935 roku podczas pobytu artysty na stypendium we Francji. Inne dzieła z tego wyjazdu (W parku wersalskim, Uliczka na Montmartrze, Stary statek na Sekwanie) znajdują się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.

Jan Kazimierz Dzieliński (Lwów 1894 - Nowy Targ 1955)studiował w krakowskiej ASP malarstwo u Józefa Mehoffera i grafikę u Jana Wojnarskiego. Debiutował w 1931 w krakowskim TPSP. W 1935 wyjechał jako stypendysta do Francji. W latach 1934-1939 brał udział w licznych wystawach w Krakowie, Lwowie i Warszawie. Uczestnik kampanii wrześniowej, walczył następnie w szeregach Armii Krajowej. Odznaczony m.in. orderem Virtuti Militari. W 1949 odbyła się w TPSP w Krakowie wystawa retrospektywna 60 prac artysty. W okresie powojennym brał udział w wystawach ogólnopolskich. Obok malarstwa olejnego o tematyce głównie pejzażowej, tworzył również w różnych technikach graficznych. Jego prace znajdują się m.in. w Muzeum Narodowym w Krakowie, Muzeum Sztuki w Łodzi oraz w muzeum w Lille we Francji. Prace artysty obecne są na rynku antykwarycznym od paru lat.

Marcin Kitz - malarz i grafik; studia artystyczne rozpoczął we Lwowie u Stanisława Rejchana i Kaczora Ba-towskiego. Później, w latach 1919-1920 podjął naukę u Ignacego Pieńkowskiego w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie a później także w tamtejszej Wolnej Szkole Malarstwa i Rysunku Ludwiki Mehofferowej. Kształcił się jeszcze w Berlinie (podobno u Maxa Liebermanna), w Monachium i Wiedniu. Podróżując wiele po Europie odwiedził Francję, Włochy, Hiszpanię i Holandię. Między 1939 a 1941 przez jakiś czas przebywał w Moskwie; w 1940 brał udział w wystawie zorganizowanej w Moskwie, Charkowie i Kijowie. Zginął zamordowany podczas niemieckiej okupacji Lwowa. Był artystą bardzo czynnym; od 1923 wiele wystawiał - w lwowskim i krakowskim TPSP, w warszawskim Towarzystwie Zachęty oraz w lokalu Związku Plastyków w Poznaniu. Miał też szereg wystaw indywidualnych we Lwowie, Krakowie i Warszawie. Malował pejzaże, sceny rodzajowe, martwe natury i portrety. Krytycy dostrzegali w jego malarstwie powiązania z impresjonizmem, a we wcześniejszych pracach także inspiracje malarstwem Liebermanna.

Pochodzenie:
Obraz pochodzi od rodziny Eugenii Dunin-Borkowskiej – przyjaciółki i wielokrotnej modelki portretów Witkacego.
Była ona właścicielką sporej kolekcji jego młodzieńczych prac, której duża część szczęśliwie przetrwała do naszych czasów dzięki jej spadkobiercom.

Obraz wystawiany, wzmiankowany i reprodukowany m.in. w:
– Stanisław Ignacy Witkiewicz 1885-1939. Katalog dzieł malarskich, oprac. Irena Jakimowicz przy współpracy Anny Żakiewicz, Warszawa 1990, poz. I 257, repr. 14;
– Anna Żakiewicz, Przestrzeń barwna Czystej Formy. Kolor w teorii i praktyce twórczej Stanisława Ignacego Witkiewicza, „Przestrzenie Teorii“ 2010, nr 14, s. 123-134, repr.;
– Anna Żakiewicz, Młodość chłopczyka. O wczesnej twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, Gdańsk 2014, s. 197-198, repr. 157.

Witkacy uczył się malarstwa poprzez kopiowanie uznanych dzieł. W dzieciństwie (ok. 1892 r.) wykonał kopię obrazu ojca Sadzawka w lesie, zatytułowaną Wnętrze lasu (obecnie w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu). W późniejszych latach jego głównym mistrzem stał się Paul Gauguin, na co wpływ miała wiedeńska wystawa pośmiertna słynnego symbolisty z 1907 r. oraz należący do kręgu malarzy skupionych wokół Gauguina Władysław Ślewiński, u którego Witkacy pobierał lekcje malarstwa.
W obrazie Te Arii Vahine Gauguina Witkacy dostrzegł najpełniejszą realizację własnych przemyśleń na temat harmonii barwnej, stanowiących filar jego teorii sztuki (którą opublikował w 1919 roku w rozprawie Nowe formy w malarstwie i wynikające stąd nieporozumienia). Zanim jednak doszło do analizy teoretycznej, sprawdził te zagadnienia w praktyce, malując kopię płótna Gauguina, które uznał za wzorcowe rozwiązanie natężonych harmonii i dysharmonii kolorystycznych. Być może posłużył się tu szkicem z zaznaczeniem barw, który mógł wykonać podczas wystawy w Wiedniu, lub reprodukcją fotograficzną.
Malując na awersie istotną dla swoich rozważań teoretycznych kopię obrazu Gauguina, Witkacy wykorzystał płótno z nieukończoną kompozycją na odwrociu. Znajduje się tam szkic karykaturalnych postaci (tzw. „potworów“), przedstawiający prawdopodobnie osoby z kręgu towarzyskiego artysty. Przedstawienie to nawiązuje zapewne do bohaterów powieści Tadeusza Micińskiego Nietota (1910) oraz utworu samego Witkacego – 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna Kobieta.
Sposób ujęcia postaci wpisuje się w stylistykę twórczości malarza po 1910 roku i wykazuje analogie do kompozycji z 1911 roku, znajdującej się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Pozwala to datować nieukończony szkic na lata 1910-1911, natomiast powstałą po nim kopię według Gauguina – na około 1911 rok.
Zarówno awers, jak i rewers stanowią wartościowy przykład młodzieńczej twórczości Witkacego oraz ilustrują mechanizm formułowania jego autorskiej teorii Czystej Formy.
Wg ekspertyzy dr Anny Żakiewicz

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Warszawa 1885 - Jeziory na Wołyniu 1939) uczył się w domu pod kierunkiem ojca, Stanisława Witkiewicza. W 1903 zdał maturę we Lwowie. W 1904 zaczął podróżować, m.in. do Wiednia, Włoch, Monachium, Paryża, Londynu. W latach 1904-1910 odbywał studia w ASP w Krakowie u prof. Józefa Mehoffera, przerywane okresami nauki u Władysława Ślewińskiego. W 1914 wyjechał z ekspedycją Bronisława Malinowskiego do Australii, stamtąd zaś wprost do Petersburga, gdzie po wybuchu I wojny światowej zaciągnął się do wojska rosyjskiego. W Rosji był świadkiem rewolucji bolszewickiej.
Po powrocie do kraju w 1918 został członkiem grupy „Formiści", z którą wystawiał w latach 1918-1922. W malarstwie tego okresu był najbliższy wcielenia w życie własnej teorii Czystej Formy, sformułowanej w czasie wojny (stosowała się ona również do dramatu). Obok Leona Chwistka był głównym teoretykiem ugrupowania. Po 1924 działał jako jednoosobowa „Firma Portretowa S. I. Witkiewicz’’ wykonująca portrety na zamówienie. Jednocześnie kontynuował twórczość literacką (dramaty, powieści) i filozoficzną, przede wszystkim zaś uprawiał spajającą wszystkie formy jego aktywności, docenioną dopiero u schyłku XX wieku „sztukę życia’’. Popełnił samobójstwo na początku II wojny światowej, nazajutrz po agresji sowieckiej na Polskę.

Pochodzenie:
Portret pochodzi bezpośrednio ze zbiorów rodziny modelki.

Obraz wystawiany, wzmiankowany i reprodukowany m.in. w:
– Wojciech Sztaba, Stanisław Witkiewicz. Zaginione obrazy i rysunki sprzed roku 1914 według oryginalnych fotografii ze zbiorów Konstantego Puzyny, Warszawa 1985, repr. 91;
– Stanisław Ignacy Witkiewicz 1885-1939. Katalog dzieł malarskich, oprac. Irena Jakimowicz przy współpracy Anny Żakiewicz, Warszawa 1990, poz. I 159.

Witkacy od wczesnej młodości wykazywał wyjątkowy talent portretowy – malował wizerunki własne oraz bliskiej rodziny. W roku 1912 zaczął tworzyć również podobizny bliskich znajomych, przy czym głównymi modelami artysty stali się przyjaciele – słynny antropolog Bronisław Malinowski i Eugenia Dunin-Borkowska. Postać tej zakopiańskiej animatorki życia towarzyskiego i niedoszłej aktorki głęboko przenikała literacką oraz plastyczną wizję twórcy: stała się pierwowzorem markizy Marty de Monfort w powieści 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna Kobieta, a w późniejszych latach także współautorką dramatu Mister Price.
Twórczy zapał Witkacego z 1912 roku, owocujący seriami wizerunków olejnych i rysunków węglem, był uwarunkowany doświadczeniem psychoanalizy, którą artysta i Eugenia odbyli u pierwszego polskiego freudysty, dr. Karola de Beaurain, w zakopiańskiej willi Oksza. Analiza głębokich stanów psychicznych oraz predyspozycje ekspresyjne modelki stały się kluczem do ich wspólnych sesji. Niezwykle plastyczna twarz Eugenii, jej wyraziste niebieskie oczy oraz talent aktorski pozwalały jej bez trudu wcielać się w kreowane przez Witkacego role. Zależnie od wizji artysty stawała się majestatyczną dominą, elegancką damą lub kobietą pełną lęku, znużenia czy perwersyjnej zalotności, ucieleśniając zmienność ludzkiej natury.
Z kilkunastu znanych z reprodukcji fotograficznych portretów Eugenii Dunin-Borkowskiej zachowało się do dziś zaledwie kilka. Każdy z nich stanowi kolekcjonerski rarytas, jako że nie tylko przedstawia interesującą i ważną w życiu artysty osobę, ale też dokumentuje jego twórczość okresu młodzieńczego, prezentując zarazem proces wykluwania się utalentowanego portrecisty, który w późniejszym życiu często wykonywał liczne warianty wizerunku jednej osoby, szczególnie – bliskich sobie kobiet.
Wg ekspertyzy dr Anny Żakiewicz

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Warszawa 1885 - Jeziory na Wołyniu 1939) uczył się w domu pod kierunkiem ojca, Stanisława Witkiewicza. W 1903 zdał maturę we Lwowie. W 1904 zaczął podróżować, m.in. do Wiednia, Włoch, Monachium, Paryża, Londynu. W latach 1904-1910 odbywał studia w ASP w Krakowie u prof. Józefa Mehoffera, przerywane okresami nauki u Władysława Ślewińskiego. W 1914 wyjechał z ekspedycją Bronisława Malinowskiego do Australii, stamtąd zaś wprost do Petersburga, gdzie po wybuchu I wojny światowej zaciągnął się do wojska rosyjskiego. W Rosji był świadkiem rewolucji bolszewickiej.
Po powrocie do kraju w 1918 został członkiem grupy „Formiści", z którą wystawiał w latach 1918-1922. W malarstwie tego okresu był najbliższy wcielenia w życie własnej teorii Czystej Formy, sformułowanej w czasie wojny (stosowała się ona również do dramatu). Obok Leona Chwistka był głównym teoretykiem ugrupowania. Po 1924 działał jako jednoosobowa „Firma Portretowa S. I. Witkiewicz’’ wykonująca portrety na zamówienie. Jednocześnie kontynuował twórczość literacką (dramaty, powieści) i filozoficzną, przede wszystkim zaś uprawiał spajającą wszystkie formy jego aktywności, docenioną dopiero u schyłku XX wieku „sztukę życia’’. Popełnił samobójstwo na początku II wojny światowej, nazajutrz po agresji sowieckiej na Polskę.

Pochodzenie:
ze zbiorów Jerzego Borejszy.

Lata 20. XX wieku to czas istotnej zmiany w twórczości Józefa Pankiewicza. Artysta odszedł od postkubistycznych eksperymentów na rzecz klasycznego warsztatu, czerpiąc inspiracje ze studiów w Luwrze i bezpośredniej obserwacji natury. Kluczowym impulsem dla tych przemian stały się podróże na południe Francji. Znużony rosnącą popularnością Saint-Tropez, latem 1923 roku Pankiewicz wraz z żoną odkrył spokojną wioskę rybacką Sanary-sur-Mer, do której powrócił m.in. w 1924 roku – i w tym właśnie czasie namalował oferowany pejzaż.
Obraz jest doskonałym przykładem nowej formuły artysty. Kształty budowane są tu miękko i płynnie kładzioną plamą barwną. Kompozycja opiera się na wyrafinowanych kontrastach: ciemna zieleń koron drzew zderza się z jasnymi błękitami nieba, zaś rdzawe, oranżowe tony wysuszonej ziemi na pierwszym planie zestawione są z żółcieniami i turkusami traw. Szkicowe pociągnięcia pędzla nadają płótnu wibrujący rytm, a przemyślana kolorystyka potęguje iluzję przestrzennej głębi.
Pejzaż z Sanary znakomicie łączy inspirowaną Cézanne’em konstrukcję obrazu z impresjonistyczną wrażliwością na światło, bliską malarstwu Renoira. Ogromny wpływ na dojrzały styl artysty miały w tym czasie wspólne plenery z Pierre’em Bonnardem. Jak podsumowywał Józef Czapski, ta przyjaźń miała dla sztuki polskiego malarza ogromne znaczenie, niemniej to właśnie Pankiewicz „ostrzej reagował na prądy bieżące“ i „coraz świadomiej budował kolorem swe płótna“. Prezentowany pejzaż to kwintesencja jego dojrzałego malarstwa pejzażowego – harmonijnego i przesyconego światłem.

Porównaj z:
– Józef Pankiewicz 1866-1940. Życie i dzieło. Artyście w 140. rocznicę urodzin, (red. E. Charazińska), MNW, Warszawa 2006, s. 147, nr kat. I/364, il.

Józef Pankiewicz (Lublin 1866 – Marsylia 1940) malarz, grafik, pedagog; w latach 1884-1885 był uczniem Wojciecha Gersona i Aleksandra Kamińskiego w warszawskiej Klasie Rysunkowej. Następnie przez rok studiował w ASP w Petersburgu. Po powrocie mieszkał w Warszawie. Malował wówczas realistyczne sceny rodzajowe, wykonywał też ilustracje do warszawskich czasopism. W 1889 wraz z Władysławem Podkowińskim wyjechał do Paryża i tam uległ fascynacji impresjonizmem. U schyłku stulecia tworzył nokturny i kompozycje symboliczne. W latach następnych wiele podróżował po Europie malując martwe natury, pejzaże i portrety inspirowane sztuką japońską oraz malarstwem Renoira, Cezanne’e, Matisse’a. Lata 1914-1919 spędził w Hiszpanii. Od 1906 był profesorem krakowskiej ASP, a od 1925 kierował, powstałą pod jego protektoratem, paryską filią tej uczelni. Był nauczycielem wielu malarzy-kolorystów z tzw. grupy kapistów. W tym czasie stale mieszkał w Paryżu, a letnie miesiące spędzał na południu Francji. Zajmował się grafiką - jego prace należą do najwybitniejszych osiągnięć w tej dziedzinie sztuki polskiej. W roku 2006 w Muzeum Narodowym w Warszawie odbyła się wielka wystawa „Józef Pankiewicz. Życie i dzieło”, której towarzyszył obszerny katalog, będącym świetnie opracowaną, wyczerpującą monografią artysty i jego twórczości.

Obraz będzie włączony do IV tomu (uzupełnienie tomów I, II i III) catalogue raisonné Mojżesza Kislinga autorstwa Marca Ottavi (w przygotowaniu).


Wyjątkową nastrojowość martwych natur Kislinga tłumaczono reminescencjami siedemnastowiecznego malarstwa holenderskiego. We wczesnym okresie twórczości artysta uległ wpływom Cézanne’a, później zaś kubistów. Jako twórca z kręgu École de Paris – niezwykle różnorodnego środowiska artystów działających w Paryżu w pierwszych dekadach XX wieku – Kisling nawiązał kontakty m.in. z Amedeo Modiglianim, Chaimem Soutinem i innymi artystami związanymi z Montparnasse’em. Paryż dawał mu możliwość zetknięcia się z najważniejszymi kierunkami nowoczesnego malarstwa. Szczególne znaczenie miały doświadczenia postimpresjonizmu, fowizmu i kubizmu. Kisling pozostawał otwarty na te wpływy, jednak nie podporządkował się całkowicie żadnemu z nich. Szybko wypracował swój własny styl, który cechowały czyste barwy, neutralne tło i gładka, lśniąca powierzchnia, a także dekoracyjny linearyzm, obecny szczególnie w martwych naturach i kompozycjach kwiatowych. Jego dzieła pokazują również, że nowoczesność nie musi oznaczać całkowitego odejścia od rzeczywistości. Kisling pozostał przy rozpoznawalnych przedmiotach, ale przekształcił je w zgodzie z własnym językiem artystycznym.

Kubizm, ekspresjonizm, czysty kubizm – to tematy literackie. Nie uznaję żadnych kierunków, ważne jest dla mnie, czy obraz jest dobry, czy zły. Francuzi, posiadający zdolność ścisłego formułowania swych obserwacyj, nie mówią o obrazie inaczej jak: „C’est mal fait“ albo „C’est bien fait“. W tem jednem słowie „fait“ leży tajemnica malarstwa – mówił Mojżesz Kisling.
„Wiadomości Literackie“ 1926, nr 46, s. 1
Martwe natury zajmują w twórczości Kislinga szczególne miejsce. Były bowiem polem malarskich eksperymentów. Przedstawiając kwiaty, owoce, naczynia, dzbany czy zwierzęta, artysta mógł odejść od konieczności wiernego odtwarzania rzeczywistości i skoncentrować się na budowaniu autonomicznej kompozycji. Przedmioty stawały się elementami większego układu barw, kształtów i linii. Szczególnego znaczenia nabierał kolor, który pełnił funkcję konstrukcyjną, pozwalając artyście budować równowagę pomiędzy poszczególnymi elementami. Światło w jego martwych naturach nie zawsze było przedstawiane w sposób naturalistyczny. Zamiast drobiazgowego analizowania efektów świetlnych ważniejsze było dla artysty odczucie ogólnego wrażenia jasności i harmonii. Światłem wydobywał poszczególne przedmioty z tła, podkreślając ich bryłę i tworząc kontrast pomiędzy poszczególnymi powierzchniami i planami.

Martwe natury Mojżesza Kislinga są ważnym elementem jego dorobku i pokazują zainteresowanie malarza kolorem, dekoracyjnością i harmonią kompozycji. Artysta nie potrzebował wielkiego tematu, aby stworzyć dzieło przyciągające uwagę. Wystarczył mu zwykły królik, światło, kolor i własna wrażliwość, aby stworzyć wyjątkowe i dekoracyjne dzieło sztuki.

Mojżesz Kisling (1891 Kraków-1953 Sanary-sur-Mer) w latach 1907-1911 studiował w krakowskiej ASP u Józefa Pankiewicza. Za jego radą wraz z Szymonem Mondszajnem wyjechał na dalsze studia do Paryża. Tam jego twórczością zainteresowali się krytycy André Salmon i Adolf Basler, otrzymał też stypendium od anonimowego mecenasa z Rosji. W czasie I wojny światowej walczył w Legii Cudzoziemskiej. W czasie walk na froncie został ranny, w 1915 został zwolniony z wojska. Prawdopodobnie wtedy otrzymał obywatelstwo francuskie. Od ok. 1920 zaczął stale spędzać lato w Sanary-sur-Mer, gdzie kupił dom. Utrzymywał też kontakty z krajem. W czasie II wojny światowej wstąpił do armii francuskiej. W 1940 przez Hiszpanię i Portugalię wyjechał do Nowego Jorku. Po wojnie ok. 1946 wrócił do Sanary-sur-Mer. Był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli Ecole de Paris lat międzywojennych. Miał wiele wystaw indywidualnych, w wystawach zbiorowych za granicą uczestniczył często jako artysta polski. Brał też udział w krajowym życiu artystycznym, m.in. w I Wystawie Ekspresjonistów Polskich (późniejszych Formistów), Kraków 1917. Przyjaźnił się z Tadeuszem Makowskim. We wczesnym okresie malował kubizujące pejzaże i martwe natury. Stałym wątkiem jego malarstwa były portrety, w tym liczne podobizny artystów, krytyków i ludzi z kręgów artystycznych, dzięki czemu stał się kronikarzem socjety Ecole de Paris. Jego portrety kobiet i akty odznaczają się specjalną stylizacją, mają idealizowane twarze o wielkich oczach, przybierają wystudiowane pozy.

Alfons Karpiński (Rozwadów, dziś dzielnica Stalowej Woli 1875 - Kraków 1961) w latach 1891-1899 studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych pod kierunkiem Floriana Cynka, Izydora Jabłońskiego, Władysława Łuszczkiewicza i Leona Wyczółkowskiego, a następnie kształcił się jeszcze u Antona Ažbégo w Monachium (1903), u Kazimierza Pochwalskiego w Wiedniu, a od 1907 także w Paryżu. Podróżował do Włoch i Londynu. Stale mieszkał w Krakowie; związany z tamtejszym środowiskiem skupionym wokół „Zielonego Balonika” projektował dekoracje do przedstawień kabaretu. Należał do Tow. Artystów Polskich „Sztuka”, grupy „Zero”, był członkiem wiedeńskiego stowarzyszenia „Secesja” i krakowskiego TPSP. Uczestniczył w wielu wystawach w kraju i za granicą. W czasie I wojny światowej służył w armii austriackiej. Na bogatą twórczość artysty składają się wczesne sceny rodzajowe z podkrakowskiej wsi, pejzaże i portrety, wśród nich zwłaszcza portrety kobiece, które przyniosły mu szczególną popularność. Z czasem głównym – obok portretu – tematem jego obrazów stały się martwe natury z kwiatami, dekoracyjne kompozycje o stonowanej gamie barwnej. Artysta zajmował się także grafiką i ilustratorstwem.

Rafał Malczewski (Kraków 1892 - Montreal 1965) studiował w Wiedniu agronomię, filozofię i architekturę; uczęszczał także do tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych, ale edukację artystyczną zawdzięczał przede wszystkim ojcu, Jackowi Malczewskiemu. W latach 1917-1939 stale mieszkał w Zakopanem; był zamiłowanym taternikiem. W roku 1930 wyjechał na półroczny pobyt do Francji. W grudniu 1939 przez Słowację i Węgry przedarł się do Francji, skąd następnie wyjechał do Brazylii a później Stanów Zjednoczonych. W 1942 dotarł do Montrealu, gdzie pozostał na stałe. Począwszy od 1919 r. wiele wystawiał; od 1934 r. także jako członek ugrupowania „Rytm”. Malował przede wszystkim krajobrazy – z Tatr, Podhala, widoki z małych miasteczek i z fabrycznego Śląska, później także z Brazylii i Kanady. W swoich obrazach – świadomie prymityzowanych, utrzymanych często w poetyckim i bajkowym nastroju – bliski jest sztuce naiwnego realizmu. Malczewski był również literatem, autorem artykułów o sztuce, felietonów, esejów oraz wspomnień tatrzańskich i zakopiańskich, m.in. „Narkotyk gór”, „Góry wołają” czy „Pępek świata”, książką napisaną już w Kanadzie.

Po II wojnie światowej i przymusowym opuszczeniu Wilna, Ludomir Sleńdziński osiedlił się wraz z rodziną w 1945 roku. w Krakowie, gdzie objął katedrę rysunku odręcznego na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej. Z uczelnią tą związał się na lata; w okresie 1948-56 pełnił funkcję jej rektora, a do przejścia na emeryturę w 1960 r. wykształcił liczne grono architektów. Prezentowana scenka z postacią wypoczywającą w cieniu stanowi doskonałe studium konstrukcji architektonicznej, łączące akademicki rygor warsztatowy z malarską nostalgią. Rysunek mógł powstać podczas jednego z plenerów ze studentami bądź też wakacyjnych pobytów artysty w Zakopanem.

Ludomir Sleńdziński (Wilno 1889-Kraków 1980) - malarz, rzeźbiarz i pedagog, czołowy przedstawiciel tzw. szkoły wileńskiej. Studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Petersburgu pod kierunkiem D.N. Kardowskiego. Jego dyplomową pracą był obraz Sielanka zakupiony w 1916 r. do zbiorów Akademii. Lata I wojny światowej spędził w Jekaterynowsku i Humaniu. Od 1920 r. mieszkał w Wilnie, gdzie był współzałożycielem i prezesem Wileńskiego Towarzystwa Artystów Plastyków, a od 1925 r. profesorem malarstwa na Uniwersytecie. Kilkakrotnie wyjeżdżał do Włoch i Francji; podróżował także do Hiszpanii, Anglii, na Bliski Wschód i do Afryki. Od 1945 r. mieszkał w Krakowie prowadząc katedrę rysunku i rzeźby na Politechnice. Różnorodna twórczość artysty, ukształtowana w kręgu rosyjskiego neoklasycyzmu, nawiązująca zarówno do wileńskiego malarstwa I połowy XIX wieku, jak i renesansowej sztuki włoskiej, obejmowała kompozycje figuralne, portrety, malowidła ścienne i rzeźby.

Pochodzenie:
obraz pochodzi od Rodziny Michała Bercholca.

Portret Michała Bercholca (1899-1944), zamożnego właściciela warszawskiej fabryki produkującej części samochodowe (od 1948 roku FSO) został zakwalifikowany do typu B, ale towarzyszy mu dodana literka „d“, która oznacza portret o cechach demonicznych. Prawdopodobnie Bercholc zamówił standardowy portret, jednak w trakcie jego wykonywania Witkacy zaprzyjaźnił się z klientem na tyle, by zmodyfikować nieco wizerunek, o czym świadczy też podpisanie go pseudonimem artystycznym.

W lutym 1930 roku artysta wykonał co najmniej 30 portretów, głównie podczas intensywnego ekspe rymentowania z narkotykami. Ponadto właśnie w lutym 1930 roku Witkacy przystąpił do podsumowania swoich dotychczasowych doświadczeń z substancjami psychoaktywnymi pisząc o tym pracę opublikowaną w 1932 pt. Nikotyna – Alkohol Kokaina – Peyotl Morfina – Eter + Appendix. Zajmował się też swoją główną rozprawą filozoficzną pt. Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie Istnienia (tzw. główniak, wydany w 1934 roku). Jednocześnie jednak wykonywał portrety bez użycia psychoaktywnych środków, bo zapewniało mu to utrzymanie. Jego klientami byli na ogół zamożni przedstawiciele ówczesnej klasy średniej, którzy na ogół oczekiwali wizerunków w konwencji realistycznej, czemu artysta się podporządkowywał. Czasem jednak dostrzegał w przygodnym kliencie swojej Firmy Portretowej coś więcej i wtedy lekko modyfikował portret zgodnie ze swoją wizją. Dlatego Michał Bercholc spogląda na widza z wyraźnym napięciem spod zmarszczonego czoła, a krawat ma lekko skręcony, co lekko zaburza wygląd starannie ubranego mężczyzny. Artysta znakomicie dopasował przyjętą konwencję do wyrazistej urody modela (a być może – też jego sposobu bycia), chociaż zarazem nie przekroczył granicy ujęcia realistycznego.

Wizerunek ten prezentuje więc niezwykłe umiejętności Witkacego w zakresie portretowania, a jednocześnie jego bezbłędną intuicję artystyczną, dzięki czemu – jak wiele wykonanych przezeń wizerunków – portret Michała Bercholca odzwierciedla nie tylko wygląd zewnętrzny modela, ale też jest udaną próbą pokazania cech jego charakteru, nawet tych, które może nie były czytelne na co dzień dla jego otoczenia. Jest więc bardzo interesującym przykładem dzieła Firmy Portretowej „S.I. Witkiewicz“.
Za ekspertyzą dr Anny Żakiewicz



Stanisław Ignacy Witkiewicz (Warszawa 1885 - Jeziory na Wołyniu 1939) uczył się w domu pod kierunkiem ojca, Stanisława Witkiewicza. W 1903 zdał maturę we Lwowie. W 1904 zaczął podróżować, m.in. do Wiednia, Włoch, Monachium, Paryża, Londynu. W latach 1904-1910 odbywał studia w ASP w Krakowie u prof. Józefa Mehoffera, przerywane okresami nauki u Władysława Ślewińskiego. W 1914 wyjechał z ekspedycją Bronisława Malinowskiego do Australii, stamtąd zaś wprost do Petersburga, gdzie po wybuchu I wojny światowej zaciągnął się do wojska rosyjskiego. W Rosji był świadkiem rewolucji bolszewickiej.
Po powrocie do kraju w 1918 został członkiem grupy „Formiści", z którą wystawiał w latach 1918-1922. W malarstwie tego okresu był najbliższy wcielenia w życie własnej teorii Czystej Formy, sformułowanej w czasie wojny (stosowała się ona również do dramatu). Obok Leona Chwistka był głównym teoretykiem ugrupowania. Po 1924 działał jako jednoosobowa „Firma Portretowa S. I. Witkiewicz’’ wykonująca portrety na zamówienie. Jednocześnie kontynuował twórczość literacką (dramaty, powieści) i filozoficzną, przede wszystkim zaś uprawiał spajającą wszystkie formy jego aktywności, docenioną dopiero u schyłku XX wieku „sztukę życia’’. Popełnił samobójstwo na początku II wojny światowej, nazajutrz po agresji sowieckiej na Polskę.

Proweniencja:
- krąg rodziny malarza Wacława Jankowskiego (1918-2015), ucznia Tymona Niesiołowskiego. Zakupiony w pracowni Artysty.

Tymon Niesiołowski (Lwów 1882 - Toruń 1965) – malarz, grafik, pedagog; w latach 1900 - 1905 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Mehoffera. W okresie 1906 - 1926 mieszkał w Zakopanem, skąd podróżował do Włoch, Paryża i Monachium. W roku 1908 był współzałożycielem „Grupy Pięciu”, od 1917 związał się z ugrupowaniem „Formistów”, a od 1922 ze Stowarzyszeniem „Rytm”. W roku 1926 przeniósł się do Wilna, gdzie został dyrektorem Szkoły Rzemiosł Artystycznych, a od 1928 wykładał na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego. Po wojnie objął katedrę Wydziału Sztuk Pięknych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu; od 1958 był członkiem „Grupy Toruńskiej”. Malował – wyróżniające się dekoracyjnością formy i koloru – martwe natury, akty, portrety, rzadziej pejzaże. Jego styl ewoluował z biegiem lat; wczesne prace ujawniają wyraźne wpływy Wyspiańskiego, późniejsze – wyraźne inspiracje malarstwem francuskim, m.in. twórczością Gaugina, Picassa czy Matisse’a. W obrazach dojrzałego okresu twórczości często stosował płaskie plamy barwne, obwiedzione silnie zarysowanym konturem. Artysta zajmował się także grafiką.

Ta scena fantastyczna zawiera wiele elementów symbolicznych, które można interpretować jako opowieść o stworzeniu, harmonii i rozpadającym się porządku. Artysta na obrazie, w centralnej części umieścił Pierrota. Tradycyjnie jest on melancholijnym samotnikiem o twarzy malowanej na biało. Często jest naiwnym bohaterem istniejącym pomiędzy komedią a dramatem. Golem, umieszczony przed nim, zapewne nawiązuje do słynnej praskiej legendy. W drugiej połowie XVI w. po nasileniu się ataków na praskich Żydów, których posądzano o bezbożne praktyki i okultyzm. Aby obronić siebie i innych, rabin Maharal ulepił z gliny wielką postać człowieka, którą następnie ożywił za pomocą tajemnych rytuałów i modłów, na koniec wypisując na wkładając mu do ust pergamin z ożywiającym go słowem. Według legendy, po obronie Żydów przed atakami ludności rabin unieruchomił go zabierając mu pergamin i ukrywając go na strychu praskiej synagogi. Na obrazie widzimy kawałek pergaminu leżący u stóp śpiącego i ukrytego pod czerwoną płachtą golema. Śpiąca postać trzyma w ręku procę a kamienie z niej wystrzelone, leżą rozsiane na pierwszym planie. Kilka z nich przysłania pentagram opisany literami słów „salus” (zdrowie) i „ugeia” (Hygiea), który w starożytnej Grecji symbolizował harmonię ciała i ducha oraz był wyobrażeniem złotych proporcji i doskonałości. Za głównymi bohaterami rozciąga się pusty, nieprzyjazny pejzaż. Jest suchy, skalisty, a częściowo ukazane ruiny ceglanego muru, wraz z nadpaloną i naddartą kartą, przywodzą na myśl krajobraz po katastrofie. Wprowadza to atmosferę świata pozbawionego normalnego życia. Za murem stoi domek z kart, konstrukcja tymczasowa, która może się z łatwością zawalić od najdrobniejszego wstrząsu lub delikatnego powiewu wiatru.

Obraz może być zatem próbą ukazania przez artystę powojennej, niestabilnej rzeczywistości. Śpiącego Golema możemy interpretować jako obrońcę człowieka, który delikatnego uśpiony, jednak z procą w ręku czeka w gotowości na kolejną walkę. Człowiek w powojennych realiach przedstawiony jako Pierrot, miota się między pragnieniem szczęścia a otaczającym go dramatem. Domek z kart odnosi się zapewne do kruchego pokoju, który w czasach zimnej wojny mógł w każdej chwili runąć.

Eliasz Kanarek (Skowierzyna lub Warszawa 1901 - Waszyngton 1969), malarz z kręgu tzw. „pruszkowiaków“ - uczniów Tadeusza Pruszkowskiego, studia w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych rozpoczął pod jego kierunkiem w roku 1923. Należał do – powstałego w 1925 - „Bractwa św. Łukasza“ i wraz z profesorem i kolegami wyjeżdżał na letnie plenery do Kazimierza nad Wisłą. Uczestniczył w wystawach Bractwa, wystawiał też z grupą Blok ZAP, w warszawskim IPS-ie oraz za granicą, m.in. na Biennale w Wenecji (1934) i w Carnegie Institute w Pittsburghu (1937). Jako rysownik współpracował z satyrycznym pismem „Szpilki“. W roku 1938 razem z Pruszkowskim i kolegami z Bractwa pracował nad zespołem siedmiu obrazów o tematyce historycznej, przeznaczonych na Wystawę Światową w Nowym Jorku (120 x 200 cm; tempera na desce). W marcu 1939 - razem z Bolesławem Cybisem - popłynął „Batorym“ do USA, by na miejscu, na wystawie nadzorować urządzenie Polskiego Pawilonu (otwartego 3 maja 1939). Tam zastała go wojna, po której nie wrócił już do kraju. Kanarek, tak jak wszyscy „łukaszowcy“, bardzo dbał o perfekcję warsztatową. Malował portrety, martwe natury, pejzaże oraz sceny figuralne, w tym także i religijne (Krucjata dziecięca, ok. 1928; MNW). Wcześniejsze prace utrzymane są w ciemnej tonacji, późniejsze - malowane rozjaśnioną paletą barwną, zbliżają się do nurtu koloryzmu. Czasem wprowadzał elementy humoru, groteski, stylizacji czy nawet deformacji postaci (Idylla, 1932, Muzeum ŻIH). Artysta miał także doświadczenia filmowe: wystąpił jako aktor w amatorskim filmie Szczęśliwy wisielec, czyli Kalifornia w Polsce, nakręconym przez „pruszkowiaków“ w Kazimierzu (1926), a jako scenograf współpracował przy filmie Dzikie pola w reżyserii Jerzego Lejtesa (1932). Uwaga: dane dotyczące miejsca urodzenia (Skowierzyna) - oraz miejsca i daty śmierci artysty (określanej zwykle na lata ok. 1970) - podajemy za: J. Maśnicki. K. Stepan, Pleograf. Słownik biograficzny filmu polskiego 1896-1939, Kraków 1996.

Zofia Albinowska naukę malarstwa i rysunku rozpoczęła w Wiedniu – w roku 1901 w prywatnej szkole H. Strehblowa, od 1902 w szkole F. Hohenberga i F. Kruisa. W latach 1906-1909 była w Paryżu, początkowo studiując w Académie Colarossi, a od 1906 w École Nationale des Beaux Arts, gdzie zajmowała się także grafiką. Poznała wówczas Olgę Boznańską, chętnie korzystając z jej rad i wskazówek. Z Paryża wyjeżdżała do Anglii, Belgii, Holandii i Włoch. W latach 1909-1912 ponownie studiowała w Wiedniu, a w 1912 zamieszkała we Lwowie i podjęła studia matematyczne na Politechnice i Uniwersytecie. Podczas I wojny światowej wyjeżdżała do Wiednia i Lowrany. W 1922 wyszła za mąż za W.Minkiewicza, profesora Politechniki Lwowskiej. W 1926 była na Sycylii. Była osobą bardzo czynną – w latach 1917-1939 pełniła funkcję prezesa Związku Artystek Polskich, w 1922-1939 był wiceprezesem lwowskiego TPSP. Dużo wystawiała – począwszy od debiutu w 1903 w Wiedniu, wielokrotnie w TPSP we Lwowie i w Krakowie, w TZSP w Warszawie ((1930 wyróżnienie, 1932 medal brązowy, 1935 medal srebrny), w Łodzi, Poznaniu, Bydgoszczy. Brała udział w międzynarodowych wystawach artystek : 1910 w Pradze, 1937 w Paryżu, 1939 w Nowym Jorku. Miała też kilka wystaw indywidualnych – we Lwowie, Krakowie i Warszawie. Po roku 1945 pozostała we Lwowie nadal wiele pracując. W 1956 miała wystawę obrazów i grafik, a w 1972 Lwowska Galeria Obrazów urządziła dużą pośmiertną wystawę jej prac. We wcześniejszym okresie twórczości Albinowska chętnie malowała portrety (np. Portret L. Staffa, 1913; Autoportret), typy charakterystyczne ( Bretonki, Rybak, 1908), pejzaże i martwe natury, które później – po roku 1920 – stały się głównym tematem jej obrazów. Malowała kwiaty, stylowe meble, starą porcelanę, dywany, lustra wypełniające pogodne, łagodnie oświetlone wnętrza. Obrazy artystki wyróżniają się dużą kulturą malarską, przemyślaną kompozycją i subtelnym kolorytem.

Jean Peské (Gołta w Ukrainie 1870 - La Mains 1949) - uczył się początkowo w Szkole Malarstwa Nikołaja Muraszki w Kijowie, a następnie w latach 1886-1889 w Szkole Sztuk Pięknych w Odessie. W 1890 został uczniem Wojciecha Gersona w Warszawie. W 1891 wyjechał do Paryża, gdzie kontynuował studia w Académie Julian pod kierunkiem Jean-Paula Laurensa i Benjamina Constanta. Osiadł tam na stałe, wrastając zarówno w środowisko Polonii paryskiej – kontaktował się m.in. z Marią Skłodowską-Curie i Gabrielą Zapolską – jak też nawiązując znajomości, częściowo za pośrednictwem tej drugiej, ze środowiskiem malarzy i grafików, jak Paul Signac, Paul Sérusier, Félix Fénéon, Henri de Toulouse-Lautrec, Camille Pissarro. Od 1894 uczestniczył w Salonach: Niezależnych, Société Nationale des Beaux-Arts, Tuileryjskim, w 1901 miał pierwszą wystawę indywidualną w redakcji „La Revue Blanche”. Uczestnicząc intensywnie w życiu artystycznym Paryża, utrzymywał też kontakty z krajem, gdzie wystawiał w Zachęcie w Warszawie (1892) oraz w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie (1900) i Krakowie (1910), uczestniczył też w wystawie sztuki polskiej w Grand Palais w Paryżu w 1921. Pracował wiele na plenerach na południu Francji – w Bormes, gdzie do 1926 miał pracownię i w Collioure, gdzie utworzył muzeum współczesnej sztuki francuskiej (obecnie jego imienia i z kolekcją jego prac). Malarstwo artysty ukształtowało się w kręgu oddziaływania postimpresjonistów i nabistów, a także secesyjnej stylizacji. Chętnie podejmował temat macierzyństwa, malował martwe natury, sceny rodzajowe i pejzaże z południa Francji.

Jean Lambert-Rucki - światowej sławy designer, malarz i rzeźbiarz polskiego pochodzenia. W 1911 roku ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Na stałe osiadł w Paryżu. W pierwszych latach pobytu we Francji dzielił pracownię z Amedeo Modiglianim, przyjaźnił się z Mojżeszem Kislingiem i Chaimem Soutinem. W latach 30. był członkiem Związku Artystów Nowoczesnych (UAM) obok, m.in. Le Corbusiera. W drugiej połowie lat 30. zrealizował kilkadziesiąt masek i serię rzeźb zainspirowanych wiejskim folklorem (Księżycowa postać, Bociany, Strach na wróble). Zajmował się także sztuką sakralną.

Pochodzenie:
Kolekcja prywatna Szwecja, zakup z wystawy objazdowej Szwecja 1966.

Obraz wystawiany, wzmiankowany i reprodukowany m.in. w:
– Wystawa objazdowa 1966 r., Hägerstens Konstförening, Midsommargarden, 5 – 28 IX,
Blackebergs Konstförening, Ängbykyrkan, 1 – 9 X, Farsta Konstförening, Farsta Forum, 5 – 13 XI,
Vantörs Konstförening, Högdalen, 19 – 27 XI, Spanga Konstförening, Spanga Församlingshus, 3 – 10 XII,
Skarpnäcks Konstförening, ABF: s studiehem, Arsta Centrum, Arsta nr kat. 88 lub 89.

Nikifor (właściwie Epifaniusz Drowniak, od 1962 Nikifor Krynicki; Krynica ok. 1895 - Krynica 1968) - Łemek, znany malarz naiwny z Krynicy, samouk. Cierpiał na zaburzenia słuchu i mowy, nie uczył się nigdy w żadnej szkole, nie umiał pisać ani czytać. Jego prawdziwą pasją i sposobem na porozumienie ze światem było malarstwo. Malować zaczął wcześnie - najdawniejsze znane prace artysty pochodzą jeszcze sprzed roku 1920. Malował akwarelą, używając przy tym także ołówka. Wykorzystywał każdy dostępny kawałek papieru, okładki zeszytów, opakowania papierosów. Tworzył całe serie obrazków - wzruszająco naiwnych przedstawień architektury, pejzażu, postaci świętych, portretów. Swoje prace podpisywał często niezrozumiałymi ciągami „drukowanych“ liter i wyklejał do nich ramki z kolorowego papieru. Na jego twórczość zwrócono uwagę już w latach trzydziestych (kapiści), ale prawdziwe odkrycie fenomenu Nikifora nastąpiło dopiero po wojnie, kiedy otoczono go opieką i przyjęto do ZPAP. W roku 1962 otrzymał nazwisko Krynicki. Przekonany o ważności swej sztuki, używał też przydomku Matejko.

Nikifor (właściwie Epifaniusz Drowniak, od 1962 Nikifor Krynicki; Krynica ok. 1895 - Krynica 1968) - Łemek, znany malarz naiwny z Krynicy, samouk. Cierpiał na zaburzenia słuchu i mowy, nie uczył się nigdy w żadnej szkole, nie umiał pisać ani czytać. Jego prawdziwą pasją i sposobem na porozumienie ze światem było malarstwo. Malować zaczął wcześnie - najdawniejsze znane prace artysty pochodzą jeszcze sprzed roku 1920. Malował akwarelą, używając przy tym także ołówka. Wykorzystywał każdy dostępny kawałek papieru, okładki zeszytów, opakowania papierosów. Tworzył całe serie obrazków - wzruszająco naiwnych przedstawień architektury, pejzażu, postaci świętych, portretów. Swoje prace podpisywał często niezrozumiałymi ciągami „drukowanych“ liter i wyklejał do nich ramki z kolorowego papieru. Na jego twórczość zwrócono uwagę już w latach trzydziestych (kapiści), ale prawdziwe odkrycie fenomenu Nikifora nastąpiło dopiero po wojnie, kiedy otoczono go opieką i przyjęto do ZPAP. W roku 1962 otrzymał nazwisko Krynicki. Przekonany o ważności swej sztuki, używał też przydomku Matejko.

Pochodzenie:
Kolekcja prywatna Szwecja, zakup z wystawy objazdowej Szwecja 1966.

Obraz wystawiany, wzmiankowany i reprodukowany m.in. w:
– Wystawa objazdowa 1966, Hägerstens Konstförening, Midsommargarden, 5 – 28 IX, Blackebergs Konstförening, Ängbykyrkan, 1 – 9 X, Farsta Konstförening, Farsta Forum, 5 – 13 XI, Vantörs Konstförening, Högdalen, 19 – 27 XI, Spanga Konstförening, Spanga Församlingshus, 3 – 10 XII, Skarpnäcks Konstförening, ABF: s studiehem, Arsta Centrum, Arsta nr kat. 80.

Nikifor (właściwie Epifaniusz Drowniak, od 1962 Nikifor Krynicki; Krynica ok. 1895 - Krynica 1968) - Łemek, znany malarz naiwny z Krynicy, samouk. Cierpiał na zaburzenia słuchu i mowy, nie uczył się nigdy w żadnej szkole, nie umiał pisać ani czytać. Jego prawdziwą pasją i sposobem na porozumienie ze światem było malarstwo. Malować zaczął wcześnie - najdawniejsze znane prace artysty pochodzą jeszcze sprzed roku 1920. Malował akwarelą, używając przy tym także ołówka. Wykorzystywał każdy dostępny kawałek papieru, okładki zeszytów, opakowania papierosów. Tworzył całe serie obrazków - wzruszająco naiwnych przedstawień architektury, pejzażu, postaci świętych, portretów. Swoje prace podpisywał często niezrozumiałymi ciągami „drukowanych“ liter i wyklejał do nich ramki z kolorowego papieru. Na jego twórczość zwrócono uwagę już w latach trzydziestych (kapiści), ale prawdziwe odkrycie fenomenu Nikifora nastąpiło dopiero po wojnie, kiedy otoczono go opieką i przyjęto do ZPAP. W roku 1962 otrzymał nazwisko Krynicki. Przekonany o ważności swej sztuki, używał też przydomku Matejko.

Miloslava Vrbova-Štefková (Zinkau / Žinkovy w Czechach 1909 - Freudenstadt 1991) - malarka czeska; po ukończeniu gimnazjum ukończyła w Pilźnie, w latach 1932-1938 studiowała w Akademii Sztuk Pięknych w Pradze, jako uczennica Maxa Švabynský’ego. W latach 1937-1938 była w Paryżu, gdzie kształciła się jeszcze w Académie des Beaux-Arts u prof. Franciszka Kupky. Po powrocie do kraju, w 1940 miała pierwszą wystawę w Brnie. Od 1942 mieszkała w Pradze; w tymże roku pokazała tu swoje prace na indywidualnej wystawie „Paryż“.
W latach powojennych malowała głównie obrazy o tematyce tańca, baletu klasycznego. Motywy do nich znajdowała w praskiej szkole baletowej i w salach ćwiczeń praskiego Teatru Narodowego. W 1951 wystawiła cały cykl obrazów Jezioro łabędzie, który do dzisiaj zdobi sale praskiego teatru. W okresie 1952-1962 miała liczne pokazy i wystawy indywidualne w kraju, m.in. w Pradze, Karlovych Varach, Mariańskich Łaźniach czy w Pilźnie. Od 1964 mieszkała w Niemczech i z powodzeniem wystawiała w Monachium, Kolonii, Stuttgarcie, a także w Wiedniu, Salzburgu, Lucernie czy Zurychu. W 1969 roku otworzyła własną galerię w Obersdorfie, miała wystawę w Barcelonie i Montrealu.
Była cenioną portrecistką; w latach siedemdziesiątych podróżowała do USA, by malować portrety rodziny prezydenta Ronalda Reagana. Obok ulubionych tancerek, scen baletowych i portretów malowała także pejzaże i miejskie motywy z Pragi, sceny religijne (Ukrzyżowanie w kościele w Žinkovie), martwe natury i kwiaty. W jej obrazach dostrzega się fascynację sztuką E. Degasa i inspiracje czerpane z malarstwa francuskich postimpresjonistów.

Miloslava Vrbova-Štefková (Zinkau / Žinkovy w Czechach 1909 - Freudenstadt 1991) - malarka czeska; po ukończeniu gimnazjum ukończyła w Pilźnie, w latach 1932-1938 studiowała w Akademii Sztuk Pięknych w Pradze, jako uczennica Maxa Švabynský’ego. W latach 1937-1938 była w Paryżu, gdzie kształciła się jeszcze w Académie des Beaux-Arts u prof. Franciszka Kupky. Po powrocie do kraju, w 1940 miała pierwszą wystawę w Brnie. Od 1942 mieszkała w Pradze; w tymże roku pokazała tu swoje prace na indywidualnej wystawie „Paryż“.
W latach powojennych malowała głównie obrazy o tematyce tańca, baletu klasycznego. Motywy do nich znajdowała w praskiej szkole baletowej i w salach ćwiczeń praskiego Teatru Narodowego. W 1951 wystawiła cały cykl obrazów Jezioro łabędzie, który do dzisiaj zdobi sale praskiego teatru. W okresie 1952-1962 miała liczne pokazy i wystawy indywidualne w kraju, m.in. w Pradze, Karlovych Varach, Mariańskich Łaźniach czy w Pilźnie. Od 1964 mieszkała w Niemczech i z powodzeniem wystawiała w Monachium, Kolonii, Stuttgarcie, a także w Wiedniu, Salzburgu, Lucernie czy Zurychu. W 1969 roku otworzyła własną galerię w Obersdorfie, miała wystawę w Barcelonie i Montrealu.
Była cenioną portrecistką; w latach siedemdziesiątych podróżowała do USA, by malować portrety rodziny prezydenta Ronalda Reagana. Obok ulubionych tancerek, scen baletowych i portretów malowała także pejzaże i miejskie motywy z Pragi, sceny religijne (Ukrzyżowanie w kościele w Žinkovie), martwe natury i kwiaty. W jej obrazach dostrzega się fascynację sztuką E. Degasa i inspiracje czerpane z malarstwa francuskich postimpresjonistów.