Śląskie sfumato. Opowieść o pięknych fotografiach i trudnej historii Śląska
Wystawa nawiązuje do twórczości pisarza i malarza Henryka Wańka, zwłaszcza do jego powieści Finis Silesiae. Prostota i magia obrazów Wańka objawi się nie za pomocą słowa czy tradycyjnego obrazu, ale nowoczesnych technik wizualnych: fotografii i zapisu filmowego.Ekspozycja zaprezentuje pewien wycinek przeszłości Górnego Śląska nie tyle z pozycji historycznych, co raczej filozoficznych i uczuciowych, przy czym chodzi tu głównie o teren niemieckiej części Obszaru Plebiscytowego. Kilka fotografii przenosi nas jeszcze dalej w przeszłość i ukazuje sielankowy nastrój ziemi górnośląskiej jeszcze przed pierwszą wojną światową.
Na kilkudziesięciu przedwojennych fotografiach pokazano historię Śląska: piękne, radosne chwile i tragiczne momenty. Wiele fotografii pokazuje idylliczny obraz Śląska – taki, jaki reprodukowano w codziennych gazetach, o czym widzowie będą mieli okazję się przekonać, oglądając reprint jednego numeru Oberschlesien im Bild z 1933 r.
Oczywiście – sielankowy Górny Śląsk, przedstawiany jako kraina wiecznego szczęścia, zieleni, lasów, spokojnego życia, wędkowania, beztroskiej zabawy dzieci, festynów ludowych nie jest Śląskiem w pełni prawdziwym, gdyż był to region nękany wieloma problemami na przełomie XIX i XX w. Przemysł ciężki napędzał koniunkturę na Górnym Śląsku, ale powodował także jego degradację i niszczenie wielu wartości materialnych i duchowych, odwiecznie związanych z tym regionem. Temu rozwojowi towarzyszyła jednak polaryzacja ekonomiczna pomiędzy coraz bardziej bogatymi i lepiej wykształconymi Niemcami, a znacznie biedniejszą ludnością polską. Ponadto wielkie osiągnięcia tej ziemi, takie jak budowa nowoczesnych miast, szkół, miały także swoją ciemną stronę w postaci kryzysów gospodarczych, wyzysku w pracy, bezrobocia, alienacji jednostki w pejzażu wielkomiejskim.
Wielkimi wstrząsami dla Górnego Śląska były powstania śląskie, a następnie podział tej krainy między Polskę i Niemcy. Wyzwolone po każdej ze stron „demony nacjonalizmu” najpierw, w okresie hitlerowskim, zlikwidowały (statystycznie) ludność polską w niemieckiej części regionu, a po przegranej przez hitlerowców wojnie – doprowadziły do wysiedlenia stąd Niemców przez Stalina i komunistów polskich. Wielkim dramatem ludności niemieckiej na Górnym Śląsku w 1945 r. było odwrócenie ról i zaznanie losu ludzi upośledzonych przez system, który nie badał, czy dana osoba była „winna” czy nie, tylko z góry uznawał wszystkich przynależnych do danej nacji za „winnych”. Szczególnie drastycznym tego przykładem był polski obóz dla Niemców w Świętochłowicach-Zgodzie. Widzowie będą mogli zobaczyć relacje ofiar tego obozu, bo elementem kończącym wystawę będzie film Stefana Skrzypczyka „Zgoda – miejsce niezgody”.
Wystawa nie jest odpowiedzią na żaden z wielkich problemów historycznych Górnego Śląska, a tylko próbą spojrzenia na ten region przez pryzmat pewnych wybranych obrazów, pokazujących życie zwykłych ludzi w losowo wybranym i w miarę stabilnym politycznie okresie. Stopniowo zacierające się kontury przedmiotów, przedstawionych na wybranych przez nas fotografiach, i jakby nierealny, coraz bardziej „mglisty” świat jest tym tytułowym „śląskim sfumato”. Jedynie skontrastowanie w końcowej partii wystawy: sielankowej opowieści fotograficznej o Górnym Śląsku z drastycznym do bólu dokumentem filmowym o losach ludności niemieckiej i śląskiej w obozie w Świętochłowicach-Zgodzie przyzywa nas do realnego „tu i teraz”. Mamy nadzieję, że nasza wystawa będzie dobrym punktem wyjścia do zastanowienia się nad losami i kondycją Górnego Śląska, ale przede wszystkim – człowieka.
Powrót
Na kilkudziesięciu przedwojennych fotografiach pokazano historię Śląska: piękne, radosne chwile i tragiczne momenty. Wiele fotografii pokazuje idylliczny obraz Śląska – taki, jaki reprodukowano w codziennych gazetach, o czym widzowie będą mieli okazję się przekonać, oglądając reprint jednego numeru Oberschlesien im Bild z 1933 r.
Oczywiście – sielankowy Górny Śląsk, przedstawiany jako kraina wiecznego szczęścia, zieleni, lasów, spokojnego życia, wędkowania, beztroskiej zabawy dzieci, festynów ludowych nie jest Śląskiem w pełni prawdziwym, gdyż był to region nękany wieloma problemami na przełomie XIX i XX w. Przemysł ciężki napędzał koniunkturę na Górnym Śląsku, ale powodował także jego degradację i niszczenie wielu wartości materialnych i duchowych, odwiecznie związanych z tym regionem. Temu rozwojowi towarzyszyła jednak polaryzacja ekonomiczna pomiędzy coraz bardziej bogatymi i lepiej wykształconymi Niemcami, a znacznie biedniejszą ludnością polską. Ponadto wielkie osiągnięcia tej ziemi, takie jak budowa nowoczesnych miast, szkół, miały także swoją ciemną stronę w postaci kryzysów gospodarczych, wyzysku w pracy, bezrobocia, alienacji jednostki w pejzażu wielkomiejskim.
Wielkimi wstrząsami dla Górnego Śląska były powstania śląskie, a następnie podział tej krainy między Polskę i Niemcy. Wyzwolone po każdej ze stron „demony nacjonalizmu” najpierw, w okresie hitlerowskim, zlikwidowały (statystycznie) ludność polską w niemieckiej części regionu, a po przegranej przez hitlerowców wojnie – doprowadziły do wysiedlenia stąd Niemców przez Stalina i komunistów polskich. Wielkim dramatem ludności niemieckiej na Górnym Śląsku w 1945 r. było odwrócenie ról i zaznanie losu ludzi upośledzonych przez system, który nie badał, czy dana osoba była „winna” czy nie, tylko z góry uznawał wszystkich przynależnych do danej nacji za „winnych”. Szczególnie drastycznym tego przykładem był polski obóz dla Niemców w Świętochłowicach-Zgodzie. Widzowie będą mogli zobaczyć relacje ofiar tego obozu, bo elementem kończącym wystawę będzie film Stefana Skrzypczyka „Zgoda – miejsce niezgody”.
Wystawa nie jest odpowiedzią na żaden z wielkich problemów historycznych Górnego Śląska, a tylko próbą spojrzenia na ten region przez pryzmat pewnych wybranych obrazów, pokazujących życie zwykłych ludzi w losowo wybranym i w miarę stabilnym politycznie okresie. Stopniowo zacierające się kontury przedmiotów, przedstawionych na wybranych przez nas fotografiach, i jakby nierealny, coraz bardziej „mglisty” świat jest tym tytułowym „śląskim sfumato”. Jedynie skontrastowanie w końcowej partii wystawy: sielankowej opowieści fotograficznej o Górnym Śląsku z drastycznym do bólu dokumentem filmowym o losach ludności niemieckiej i śląskiej w obozie w Świętochłowicach-Zgodzie przyzywa nas do realnego „tu i teraz”. Mamy nadzieję, że nasza wystawa będzie dobrym punktem wyjścia do zastanowienia się nad losami i kondycją Górnego Śląska, ale przede wszystkim – człowieka.
Powrót
