Hutnicza nekropolia w Gliwicach
W 2008 r. mija dwusetna rocznica założenia Cmentarza Hutniczego w Gliwicach. Z tej okazji w Oddziale Odlewnictwa Artystycznego przez cały rok będzie można oglądać prezentację zachowanych fragmentów, dowodów piękna tej nekropolii, w postaci żeliwnych elementów nagrobków: krzyży, figurek aniołków i płotków odgradzających kwatery.
Powstanie Cmentarza Hutniczego ściśle związane było z funkcjonującą w Gliwicach, już od 1796 roku, Pruską Królewską Odlewnią Żeliwa. W 1808 roku decyzją zarządu odlewni postanowiono wydzielić niewielki teren, w pobliżu zakładów, na cmentarz dla zasłużonych hutników. Został on wytyczony na planie prostokąta z aleją główną, do której – według założeń parkowych – odchodzić miały boczne, niewielkie alejki. Dziś powierzchnia cmentarza wynosi 0,57 ha.
Główną oś cmentarza otwierała brama. Alei strzegły dwa żeliwne lwy autorstwa Gotfryda Schadowa. Na jej zamknięciu wybudowano neoklasycystyczną kaplicę, nawiązującą do doryckiej świątyni. Większość nagrobków wykonana została przez gliwickich kamieniarzy z wielkim kunsztem i dbałością o detal. Oprócz kamiennych nagrobków znalazły się tu także nagrobki żeliwne, lub posiadające żeliwne elementy.
Cmentarz stał się miejscem spoczynku wybitnych i znanych do dziś z kart historii postaci gliwickiego hutnictwa i odlewnictwa. W 1827 r. spoczął tu konstruktor maszyn parowych August Holtzhausen. W 1833 roku pochowano dyrektora generalnego hutnictwa hrabiego Ferdynanda von Einsiedela, a dziesięć lat później naczelnego dyrektora huty Johanna Wilhelma Ottomara Schulze. Tutaj również znalazł miejsce wiecznego spoczynku współtwórca śląskiego hutnictwa, pochodzący ze Szkocji John Baildon (zmarł w 1864 r.). Oprócz przemysłowców i inżynierów na cmentarzu chowano również artystów związanych z gliwicką hutą. W 1863 roku pochowano tutaj rzeźbiarza Theodora Erdmanna Kalide.
Cmentarz pełnił swe funkcje przez cały XIX i pierwszą połowę XX wieku. W 1922 roku na cmentarzu wybuchła bomba-pułapka, powodując całkowite zniszczenie kaplicy oraz śmierć osiemnastu żołnierzy francuskich, którzy stacjonowali wówczas w Gliwicach w ramach nadzoru wojsk sojuszniczych nad spornym terenem Górnego Śląska.
W czasie wojny i tuż po jej zakończeniu w okolicach cmentarza chowano zmarłych więźniów gliwickiej filii obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, która znajdowała się w na terenach odlewni, następnie ofiary działań wojennych i terroru wkraczających do miasta czerwonoarmistów oraz ofiary epidemii tyfusu, która wybuchła w obozie dla wysiedlanej ludności niemieckiej.
Na przełomie lat 40. i 50. cmentarz objęty został akcją „odniemczania” nagrobków, która polegała na usuwaniu bądź po prostu niszczeniu niemieckojęzycznych napisów nagrobnych i elementów wystroju grobów. Akcja ta jednak nie była, na szczęście, przeprowadzana zbyt sumiennie skoro jeszcze długo później stały nagrobki z inskrypcjami w języku niemieckim. Czego jednak nie zdołano dokonać działaniami politycznymi, dokonał czas i wandale.
W 1948 roku zapadła decyzja o zamknięciu cmentarza. Rok później odbył się na nim ostatni pochówek. Niezabezpieczony cmentarz zaczął popadać w ruinę.
W 2002 roku grupa wolontariuszy rozpoczęła porządkowanie cmentarza, pragnąc w ten sposób przywrócić należną mu godność i upamiętnić pochowanych tam ludzi. Od 2004 roku – już jako Stowarzyszenie na Rzecz Dziedzictwa Kulturowego Gliwic – „Gliwickie Metamorfozy” kontynuują dzieło ocalenia tego wyjątkowego miejsca, jakim jest cmentarz hutniczy. Również w 2004 roku Cmentarz Hutniczy prezentowany był mieszkańcom Górnego Śląska podczas II edycji Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego. Wcześniej cmentarz jak i gliwicka odlewnia była przedmiotem opracowań w Roczniku Muzeum w Gliwicach.
Powrót
Główną oś cmentarza otwierała brama. Alei strzegły dwa żeliwne lwy autorstwa Gotfryda Schadowa. Na jej zamknięciu wybudowano neoklasycystyczną kaplicę, nawiązującą do doryckiej świątyni. Większość nagrobków wykonana została przez gliwickich kamieniarzy z wielkim kunsztem i dbałością o detal. Oprócz kamiennych nagrobków znalazły się tu także nagrobki żeliwne, lub posiadające żeliwne elementy.
Cmentarz stał się miejscem spoczynku wybitnych i znanych do dziś z kart historii postaci gliwickiego hutnictwa i odlewnictwa. W 1827 r. spoczął tu konstruktor maszyn parowych August Holtzhausen. W 1833 roku pochowano dyrektora generalnego hutnictwa hrabiego Ferdynanda von Einsiedela, a dziesięć lat później naczelnego dyrektora huty Johanna Wilhelma Ottomara Schulze. Tutaj również znalazł miejsce wiecznego spoczynku współtwórca śląskiego hutnictwa, pochodzący ze Szkocji John Baildon (zmarł w 1864 r.). Oprócz przemysłowców i inżynierów na cmentarzu chowano również artystów związanych z gliwicką hutą. W 1863 roku pochowano tutaj rzeźbiarza Theodora Erdmanna Kalide.
Cmentarz pełnił swe funkcje przez cały XIX i pierwszą połowę XX wieku. W 1922 roku na cmentarzu wybuchła bomba-pułapka, powodując całkowite zniszczenie kaplicy oraz śmierć osiemnastu żołnierzy francuskich, którzy stacjonowali wówczas w Gliwicach w ramach nadzoru wojsk sojuszniczych nad spornym terenem Górnego Śląska.
W czasie wojny i tuż po jej zakończeniu w okolicach cmentarza chowano zmarłych więźniów gliwickiej filii obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, która znajdowała się w na terenach odlewni, następnie ofiary działań wojennych i terroru wkraczających do miasta czerwonoarmistów oraz ofiary epidemii tyfusu, która wybuchła w obozie dla wysiedlanej ludności niemieckiej.
Na przełomie lat 40. i 50. cmentarz objęty został akcją „odniemczania” nagrobków, która polegała na usuwaniu bądź po prostu niszczeniu niemieckojęzycznych napisów nagrobnych i elementów wystroju grobów. Akcja ta jednak nie była, na szczęście, przeprowadzana zbyt sumiennie skoro jeszcze długo później stały nagrobki z inskrypcjami w języku niemieckim. Czego jednak nie zdołano dokonać działaniami politycznymi, dokonał czas i wandale.
W 1948 roku zapadła decyzja o zamknięciu cmentarza. Rok później odbył się na nim ostatni pochówek. Niezabezpieczony cmentarz zaczął popadać w ruinę.
W 2002 roku grupa wolontariuszy rozpoczęła porządkowanie cmentarza, pragnąc w ten sposób przywrócić należną mu godność i upamiętnić pochowanych tam ludzi. Od 2004 roku – już jako Stowarzyszenie na Rzecz Dziedzictwa Kulturowego Gliwic – „Gliwickie Metamorfozy” kontynuują dzieło ocalenia tego wyjątkowego miejsca, jakim jest cmentarz hutniczy. Również w 2004 roku Cmentarz Hutniczy prezentowany był mieszkańcom Górnego Śląska podczas II edycji Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego. Wcześniej cmentarz jak i gliwicka odlewnia była przedmiotem opracowań w Roczniku Muzeum w Gliwicach.
Powrót
