Jerzy Kujawski - malarstwo

    
Muzeum Narodowe w Poznaniu
Poznań, Al. Marcinkowskiego 9
tel.(+48 61) 856 80 00, 852 59 69
fax (+48 61) 851 58 98
email: [email protected]

 
Jerzy Kujawski - Maranatha

20 grudnia 2005 - 5 lutego 2006
 
kurator: prof. Andrzej Turowski 
aranżacja plastyczna: prof. Eugeniusz Matejko

 
 


Wystawa monograficzna malarstwa Jerzego Kujawskiego to pierwsza tak duża wystawa tego artysty w Polsce. Jej zorganizowanie wiąże się z odnalezieniem w Paryżu spuścizny artystycznej, liczącej setki prac z różnych okresów życia. Pozostawione dzieło to sztuka reprezentująca najwyższe wartości. Poznańska retrospektywna wystawa, pokazująca prawie 400 prac od lat 40. do końca 80. jest pierwszym krokiem ku przywróceniu malarstwa Jerzego Kujawskiego polskiej historii sztuki i ukazania w nowym świetle jej historii XX wieku. 

Jerzy Kujawski (1921-1998) był artystą, który współtworzył awangardę europejską drugiej połowy XX wieku. Odnalezienie we Francji spuścizny artystycznej po zapomnianym w Polsce twórcy pozwala przywrócić jego malarstwo polskiej historii sztuki a także na nowo podkreślić związki, jakie łączyły polskich artystów z międzynarodowym modernizmem. A trzeba podkreślić, że mamy do czynienia ze sztuką reprezentującą najwyższe wartości. Kujawski współtworzył w Europie zręby powojennego surrealizmu, był jednym z pierwszych malarzy abstrakcji lirycznej w sztuce abstrakcyjnej eksperymentował z materią, w malarstwie figuratywnym dyskutował z kulturą popularną a wreszcie w odwołaniu do nieortodoksyjnej tradycji surrealizmu, stworzył podwaliny pod późniejszą sztukę ciała.

Jerzy Kujawski urodził się w 1921 roku w Ostrowie Wielkopolskim, tutaj też w przededniu wojny zdał maturę. Wysiedlony wraz z rodzicami z Wielkopolski, okres wojny spędził mieszkając na zmianę w Krakowie i Warszawie. W Warszawie przyjaźnił się z Marianem Boguszem, w Krakowie z całym kręgiem wówczas młodych artystów, wśród których był Tadeusz Kantor, Tadeusz Brzozowski i Jerzy Nowosielski. Tworzył pierwszy teatr podziemny, który prowadził później Kantor. Już wówczas uchodził za zwolennika surrealizmu. W 1945 roku wyjechał na stałe do Paryża. Szybko nawiązał kontakty z paryską awangardą, a od przyjazdu z Nowego Jorku André Bretona, znalazł się wśród jego współtowarzyszy. W 1947 roku wystawiał na słynnej, międzynarodowej, wystawie surrealizmu w Galerii Maeght w Paryżu. Odtąd przyjaźnił się z surrealistycznymi poetami Yves Bonnefoy i współpracował z Ivan Gollem, nieco później z Michel Butorem. Sztuka Kujawskiego drugiej połowy lat 40., to surrealistyczne malarstwo, grafika i rysunek rozgrywające się na granicy realności i snu, pełne zaskakujących organicznych form i wyobrażeniowych figur.

W całej twórczości Kujawskiego tradycja surrealistyczna odgrywała wielką rolę, mimo że bezpośrednie kontakty z Bretonem z biegiem czasu osłabły. Od końca 1949 roku, aż po drugą połowę lat 50., Kujawski był twórcą malarstwa abstrakcyjnego zwanego "informel" (w Polsce częściej nazywano je abstrakcją liryczną lub taszyzmem czyli sztuką barwnych plam). Kujawski należał obok Hansa Hartunga, Pierre Soulage i Roberta Matty do pierwszego pokolenia artystów reprezentujących ten kierunek na świecie. Wielu artystów w Polsce od niego dowiedziało się o ekspresyjnym malarstwie abstrakcyjnym. 

Kujawski utrzymywał bliskie kontakty z polskimi artystami, na międzynarodowych wystawach pokazywał swoje prace jako Polak mieszkający we Francji. Spotykał się często z Kantorem, Brzozowskim, Boguszem, Alfredem Lenicą, Jerzym Skarżyńskim a w Paryżu przyjaźnił się z Toporem, Aliną Szapocznikow i Romanem Cieślewiczem. W 1957 roku miał w Polsce pierwszą wystawę indywidualną w Galerii Krzywego Koła na Starym Mieście w Warszawie.

Początek lat 60. w sztuce Kujawskiego to zainteresowanie przede wszystkim malarstwem materii. Sztuka jego była nadal abstrakcyjna, lecz teraz nie tyle wolno ściekająca farba, co bogata faktura olejnych obrazów malowanych na papierze i naklejanych na płótno, wywoływała nieoczekiwane skojarzenia. Eksperymentując z różnymi technikami przywiązywał szczególną wagę do wartości wyobrażeniowych powodowanych bezprzedmiotową formą. W tym czasie był przejściowo związany z twórcami grupy "Cobra" oraz międzynarodowym ruchem awangardy skupionym wokół Edourda Jaguera zwanym "Phases" ("Fazy"). Eksponował swoje prace w wielu krajach. Pierwsze wystawy indywidualne w paryskich galeriach przyniosły mu spory rozgłos. W prasie znalazło się wiele pozytywnych opinii a jego obrazy trafiły do prywatnych i publicznych kolekcji na całym świecie. 

W drugiej połowie lat 60. nastąpił gwałtowny zwrot w jego sztuce. Zbliżył się do kręgu krytyków, poetów i malarzy skupionych wokół czasopisma "Opus International" i jego redaktora Jean-Clarence Lambert. Porzucił abstrakcję i ponownie nawiązał do surrealistycznej wyobraźni, ale przetworzonej w kontekście współczesnego świata. Powrócił do figuracji. Inspirował się współczesnym otoczeniem i kliszami zaczerpniętymi z kultury masowej. Coraz częściej sięgał po monotypię, kalkomanię i serigrafię, techniki używane przez artystów pop kultury. W obrazach zagęściła się też surrealistyczna poetyka pokawałkowanego ciała i erotycznych obsesji. Wkroczył z własnym przeżyciem i odrębnymi kształtami w świat sztuki Hansa Bellmera. Formy coraz bardziej efemeryczne nabrały przeźroczystości muślinowej materii. Ten typ twórczości, skierowany wyraźnie ku sztuce końca wieku, będzie dominował aż po ostatnią dekadę minionego wieku. 

Począwszy od lat 70. Kujawski żył samotnie. Zerwał kontakty środowiskowe, odmawiał wystaw, tworzył więcej dla siebie i najbliższych przyjaciół unikając rozgłosu. Myślał o przeniesieniu się do Nowego Jorku. Zmarł w 1998 roku w Paryżu. W polskich zbiorach publicznych jest zaledwie kilkanaście prac artysty, gdy kolekcje na świecie mają ich dziesiątki.

Wystawa monograficzna przygotowana i opracowana w Muzeum Narodowym w Poznaniu, będzie pokazana również w Warszawie przez nowe Muzeum Sztuki Nowoczesnej oraz w Krakowie przez tamtejsze Muzeum Narodowe.



Ekspozycji towarzyszy naukowy katalog, w którym znajdzie się około 200 ilustracji kolorowych oraz obok analitycznego eseju i licznych wspomnień pełna dokumentacja twórczości artysty.