Droga do wolności

Wystawa ta przywołuje nastrój i klimat wydarzeń - a także wystaw ruchu kultury niezależnej lat 80. ubiegłego wieku. Wielu artystów, mnóstwo prac, rozmaite techniki, przeróżne formaty. Biorą w niej udział uczestnicy solidarnościowego ruchu oraz artyści młodzi, którzy ze względu na wiek nie mieli sposobności wziąć w nim udziału, a ich poglądy i interpretacje ówczesnych wydarzeń są tak samo dociekliwe i pasjonujące. Zgromadzono na niej dzieła 83 artystów, różnych pokoleń i przekonań artystycznych.
Ruch kultury niezależnej lat 80., związany z „Solidarnością”, pomagał przeżyć społeczeństwu trudne, dramatyczne chwile, ograniczenia i represje. W stanie wojennym i czasie późniejszym wzmacniał ducha narodu, budował solidarność społeczną i przestrzenie niezależności w zniewolonym kraju. Koncerty, spektakle teatralne, wystawy, książki i gazety, czasopisma kulturalne, kalendarze, pocztówki i znaczki „poczty podziemnej” przynosiły nadzieję, dodawały otuchy, często rozweselały. Jawnie łamano zakazy ustalane przez znienawidzony aparat władzy i bezpieczeństwa, wszechobecną cenzurę. Dochodziło do niecodziennych spotkań artystów z publicznością. Wolne słowo, wolny obraz zawsze stanowi zagrożenie dla systemów niedemokratycznych.
W sztuce ponownie najważniejszymi kryteriami stały się dobro, prawda i piękno, a nie ideologia. Obrazy, rysunki, rzeźby, grafiki, plakaty, ale i żłobki bożonarodzeniowe oraz groby wielkanocne, mówiły o godności i sprawiedliwości, patriotyzmie i solidarności, dokumentowały i interpretowały nastroje i klimaty codzienności. Wyrażały sprzeciw wobec przemocy i nietolerancji. Przypominały o wydarzeniach historycznych ukrywanych i zakłamywanych przez kolejne komunistyczne rządy. Stały się sumą ludzkich przeżyć i pragnień. Poruszały serca i sumienia. Powstało coś niezwykłego i wartościowego.
Sztuka niezależna, niepokorna podejmowała trudne tematy, tworzyła nową ikonografię. Wykreowane proste, lapidarne uniwersa symboliczne, znaki graficzne i gesty stały się powszechnie zrozumiałym językiem nie tylko sprzeciwu i buntu, ale także optymizmu i nadziei.
Artyści rozważnie, otwarcie mówili o szczególnym czasie, w którym przyszło nam żyć, o teraźniejszości nie spełniającej ludzkich oczekiwań, o zagrożeniach cywilizacyjnych. Ukazywali różne strony represyjnego ustroju, zachęcali do walki z nim.
Narodziły się nowe formy więzi wynikających ze wspólnoty emocji, przekonań oraz pragnień widzów i artystów. Budziły one międzyludzką życzliwość, otwarcie na drugiego człowieka.
Większość „podziemnych” wystaw z lat 80. była dialogiem pomiędzy różnymi sposobami postrzegania świata i jego realności. W 1989 roku wolność w Polsce stała się rzeczywistością. Zmienił się krajobraz polityczny współczesnej Europy. Szczególny udział w tym niezwykłym wydarzeniu dziejowym ma i polska sztuka niezależna.

Jerzy Brukwicki


Powrót