Złotnictwo gdańskie
W średniowieczu gdańscy złotnicy pracowali przede wszystkim na potrzeby miejscowe. Po inkorporacji Prus Królewskich do Rzeczypospolitej (1454 r.) Gdańsk stał się głównym eksporterem wyrobów metalowych w głąb kraju. Rozwojowi rzemiosła sprzyjał wzrost zamożności mieszkańców i popyt na wyroby luksusowe. Odbiorcami rzemieślników gdańskich byli: miejscowy protestancki patrycjat, gdańskie władze miasta i korporacje, zbory protestanckie, kościoły katolickie, klasztory, dwór królewski, magnaci, szlachta, cerkwie i monastery w całej Rzeczypospolitej i z poza kraju. Złotnicy pozostawali w kontaktach ze sferą ludzi najbogatszych i wykształconych. Mieli również do czynienia z wielką sztuką poprzez operowanie figuralnymi przedstawieniami oraz czerpanie wzorów z plakiet, grafiki, literatury emblematycznej i ilustracji książkowej. Źródeł inspiracji szukali także w innych krajach. W średniowieczu były to Nadrenia i Westfalia, w XVII wieku Niderlandy, po wojnie trzynastoletniej ośrodki niemieckie - Hamburg i Augsburg (który w XVIII wieku pełnił rolę pośrednika w rozpowszechnianiu wzorów francuskich). W czasach nowożytnych Gdańsk zyskał rangę wyróżniającego ośrodka twórczego w Europie Północnej. Gdańscy złotnicy wielką wagę przykładali do walorów artystycznych. Cechą szczególną gdańskiego złotnictwa są przedstawienia figuralne o wykuwanym reliefie, grawerowane i odlewane w wieku XV, XVII i XVIII. Określenie Gdańska jako ważnego ośrodka twórczego w Europie Północnej odnosi się przede wszystkim do sreber świeckich. Miasto chlubiło się wyrobami o wysokiej próbie srebra i doskonałej jakości, co świadczyło o mistrzowskim opanowaniu rzemiosła złotniczego. Przez wiele stuleci jedyną obowiązującą stale próbą była próba 13; wszystkie wyroby dodatkowo potwierdzane były znakiem kontrolnym starszego cechu, jak i herbem Miasta. Dzieła złotnicze opuszczały Gdańsk, szczególnie w końcu XVIII wieku, w związku z ubożeniem miasta i emigracją niektórych zamożnych rodzin, po wojnach napoleońskich i w 1945 r. Obecnie, rozproszone po świecie, bywają wymieniane w katalogach domów aukcyjnych i kolekcji europejskiego złotnictwa.
Wystawa Złotnictwo gdańskie w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Gdańska pokazuje, pozyskane drogą zakupów, przedmioty luksusowe, takie jak: naczynia biesiadne lub przedmioty przeznaczone do podkreślenia zasobności właścicieli np. puchar Petera Rohde II z 1670 roku, dzbanek do czekolady C.L.Berendta z 1771 roku, dwie cukiernice Emmanuela Ellerholtza I z 1776 i 1792 roku, dzbanek (bez pokrywy) do kawy z warsztatu wdowy po Carlu Ludwigu Meyerze sprzed 1787 roku czy parę lichtarzy, Ephraima Wischke z 1783 r. Są także naczynia i przybory liturgiczne, wśród nich: ampułka mszalna Johanna Rohde II z ok. 1690 r. oraz kielich z 1926 roku i ampułka mszalna z 1832 roku – wyroby firmy M.Stumpf&Sohn. Specyfikę kolekcji Muzeum Historycznego Miasta Gdańska stanowi zbiór obiektów złotniczych, wykonanych w warsztatach firmy M.Stumpf&Sohn, istniejącej nieprzerwanie od 1804 do 1944 roku, przekształconej w 1861 r. przez kolejnego właściciela, Moritz Stumpf, z tradycyjnego rodzinnego warsztatu w nowoczesną firmę o charakterze manufaktury. Gdańskie złotnictwo ceniono kiedyś i ceni się dotychczas za biegłość rzemiosła, za dobrą jakość surowca i za niezwykłe walory artystyczne. Wystawa Złotnictwo gdańskie w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Gdańska jest przeglądem tej twórczości i wyrazem zamożności Gdańska oraz gustu jego mieszkańców.
Powrót
