Wacław Szczeblewski - Artysta z Pomorza

Projekt realizowany przez Muzeum Miasta Gdyni: „Wacław Szczeblewski. Artysta z Pomorza” przewiduje organizację dwóch wystaw czasowych oraz druk towarzyszącego im katalogu.

W 90-tą rocznicę założenia przez Wacława Bernarda Szczeblewskiego Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych w Grudziądzu w Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi została otwarta wystawa oryginalnych prac artysty: obrazów olejnych, pasteli, rysunków ołówkiem i kredką, pochodzących ze zbiorów pięciu instytucji oraz osób prywatnych
Ekspozycję artystyczną uzupełniają przedmioty osobiste artysty, dokumenty, fotografie rodzinne oraz wielkoformatowe wydruki zdjęć przedstawiających między innymi pracownię artysty. Na powiększeniach widoczne są obrazy malarza, które zostały uznane za zaginione, a które zdaniem krytyków sztuki uchodziły za jedne z najlepszych prac. Wystawa może przyczynić się do odnalezienia tropu zaginionych dzieł.
W trakcie trwania wystawy jest emitowany film dokumentalny o życiu artysty zrealizowany na potrzeby przez Jacka Dworakowskiego, twórcę wielokrotnie nagradzanych i wyróżnianych filmów dokumentalnych. Dwudziestominutowy dokument powstał na potrzeby zadania, pokazuje relacje rodziny i uczniów pamiętających mistrza, miejsca jego twórczości oraz zachowane do dnia dzisiejszego polichromie kościołów na Kaszubach, obrazy i prace malarskie.
Wystawa prezentowana na powierzchni 155 m2 została realizowana przy czynnej współpracy Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi w Grudziądzu.

W przestrzeni miejskiej Gdyni zostanie zaprezentowana edukacyjna wystawa plenerowa, prezentująca artystę jako wybitnego przedstawiciela elity intelektualnej i kulturalnej Pomorza.
Wystawa prezentowana będzie w ostatnim tygodniu czerwca przed budynkiem Muzeum Miasta Gdyni oraz w lipcu i sierpniu w Alei Topolowej w Gdyni. Interesujący materiał ikonograficzny, przystępne, tłumaczone na język angielski teksty zainteresują historią nie tylko mieszkańców Gdyni, ale także licznie odwiedzających Gdynię turystów. Ekspozycja stanowi uzupełnienie wystawy artystycznej w Grudziądzu. Prezentuje dorobek artystyczny Wacława Szczeblewskiego, ale przede wszystkim pokazuje go jako animatora życia kulturalnego, wybitnego pedagoga i kultywatora regionalizmu pomorsko-kaszubskiego.


Obie wystawy tworzą całość, propagują aktywny sposób zdobywania i pogłębiania wiedzy, uwrażliwiają na piękno i przyczyniają się do postrzegania historyczno-kulturalnej integralności regionu.

Pragnąc zwiększyć czynne uczestnictwo mieszkańców w kulturze zaproponowaliśmy szlak „Śladami Wacława Szczeblewskiego”. W pięciu miejscach regionu, powiązanych historycznie z życiem artysty, turysta będzie mógł odbić okolicznościowe stemple.
1. Grudziądz
- Biblioteka Miejska im. Wiktora Kulerskiego , ul. Legionów 28
- Muzeum im. ks. dr. Władysława Łęgi, il. Wodna 3/5
2. Gdynia
- Informacja Turystyczna, ul. 10 Lutego 24
- Muzeum Miasta Gdyni, ul. Zawiszy Czarnego 1
3. Chmielno
- Informacja Turystyczna, ul. Gryfa Pomorskiego 20
4. Pelplin
-Diecezjalne Centrum Informacji Turystycznej, Plac Tumski 1
Dla 50 pierwszych osób, które odwiedzą wszystkie wyznaczone punkty nagrodą będzie katalog wystawy.
Dwujęzyczny katalog - kompendium wiedzy o Wacławie Szczeblewskim – opracowany został przez naukowców badających dzieje i kulturę regionu Pomorza.
Po raz pierwszy w sposób tak wszechstronny zostanie zaprezentowana twórczość i osoba Wacława Szczeblewskiego.


Wacław Szczeblewski:

Wacław Szczeblewski był artystą silnie związanym z Pomorzem. Na terenie Trójmiasta, Kaszub i Kociewia odnaleźć możemy wiele śladów życia i twórczości tego interesującego malarza, rysownika, dekoratora wnętrz, a nade wszystko pedagoga — założyciela i dyrektora Pomorskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Jego imię nosi jedna z ulic w gdyńskiej dzielnicy Redłowo, a na budynkach przy ulicy Legionów 28 w Grudziądzu i ulicy Pomorskiej 18 w Gdyni, gdzie niegdyś mieściła się założona przez niego szkoła, umieszczono pamiątkowe tablice.

Wacław Bernard Szczeblewski urodził się 11 czerwca 1888 r. w Pelplinie, jako syn Józefa (1848–1921), chłopa, a następnie właściciela karczmy, i Marianny z Krajewskich (1855–1912). Wychowywał się w rodzinie wielodzietnej, jako jedno z jedenaściorga dzieci, z których dwoje przedwcześnie zmarło. W 1908 r. ukończył Collegium Marianum. Pierwsze nauki malarstwa pobierał u Stefana Lewickiego (1834–1912), wykształconego w Rzymie pelplińskiego malarza. Znaczenie dla twórczości Szczeblewskiego miała też znajomość z Janem Karnowskim, późniejszym poetą kaszubskim, który zaszczepił młodemu artyście przywiązanie do folkloru kaszubskiego.

Na Wielkanoc 1908 r. Szczeblewski rozpoczął studia w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie. Podjęcie edukacji artystycznej było możliwe dzięki finansowemu wsparciu bp Augustyna Rosentretera (1844–1926), który docenił talent młodego Wacława. Czas studiów w Dreźnie to z jednej strony ważny okres formowania własnego warsztatu, z drugiej zaś — szczęśliwe lata młodości artysty.
W latach 1912–1914 Szczeblewski odbywał liczne artystyczne podróże i uzupełniał studia na uczelniach w Paryżu, Londynie, Wiedniu, Berlinie, Monachium, Lipsku, Kopenhadze, gdzie prezentował swoje prace w pawilonach wystawienniczych. Z lat studiów w Dreźnie, z około 1914 r. pochodzi cykl wielkoformatowych obrazów olejnych prezentujących zajęcia domowe kobiet, jak między innymi Kuchnia, Praczka i, znajdująca się w zbiorach Muzeum Miasta Gdyni, Kobieta w kuchni. Zachowała się również część stworzonych wówczas olejnych portretów, a wśród nich Portret Kuehla (ok. 1914 r.), wspomniany już Portret żony ze zbiorów Muzeum Narodowego w Gdańsku (1916 r.), Portret pianisty Sigurdsena (ok. 1919 r.) i pastelowy Portret Laury Rappoldi (1916 r., wł. prywatna). Dyplom absolwencki wraz z premią oraz dyplom uznania, otrzymał Szczeblewski z rąk brata króla saskiego, księcia Jerzego 12 listopada 1919.
W Dreźnie młody artysta poznał też swoją przyszłą żonę Marią Karoliną z domu Rappoldi (1888–1973). Ta utalentowana pianistka, studiująca wówczas w Królewskim Konserwatorium Muzyki i Teatru w Dreźnie, wywodziła się ze znanej rodziny muzyków pochodzenia włosko-austriackiego. Była córką wirtuoza skrzypiec Edwarda Rappoldiego (1839–1903) i pianistki, uczennicy Liszta, Laury z domu Kahrer (1853–1925).

W 1920 r. Szczeblewski powrócił do Polski i zamieszkał w Grudziądzu. Zatrudniono go jako wykładowcę rysunku i malarstwa w grudziądzkim Seminarium Nauczycielskim, gdzie pracował przez dziesięć lat. Malarz aktywnie włączył się w życie artystyczno-kulturalne Grudziądza. Zaprzyjaźnił się z Teodorą i Izydorem Gulgowskimi i Aleksandrem Majkowskim, działaczami kaszubskimi. W 1921 r. uczestniczył w Wystawie Sztuk Pięknych Artystów Pomorskich zorganizowanej w Muzeum grudziądzkim, a zaprojektowany przez niego plakat wyróżniono nagrodą w konkursie poprzedzającym wystawę. Podobno to właśnie Józef Piłsudski, będąc pod wrażeniem prac Szczeblewskiego, już wówczas zachęcał artystę do stworzenia szkoły plastycznej w Grudziądzu. W 1922 r., za namową prezydenta Grudziądza Józefa Włodka, Szczeblewski zorganizował Pomorską Szkołę Sztuk Pięknych (PSSP), której był dyrektorem i wykładowcą. Uroczyste otwarcie szkoły mieszczącej się na drugim piętrze Muzeum, przy ulicy Lipowej 28, nastąpiło 1 listopada 1922 r.

W 1932 r. Wacław Szczeblewski zorganizował jubileuszową wystawę 10-lecia istnienia PSSP w Grudziądzu. Wystawa eksponowana była w Gdyni w Szkole Powszechnej przy ulicy 10 Lutego (w dniach od 3 lipca do 15 sierpnia) w związku z obchodami Święta Morza, a następnie w Grudziądzu. Na wernisażu gdyńskiej wystawy, którą otwierał minister reform rolnych Leon Kozłowski w obecności komisarza rządu Franciszka Sokoła, doszło do rozmów między Szczeblewskim a przedstawicielami rządu odnośnie otworzenia w Gdyni filii PSSP. W związku z wystawą bardzo pozytywnie o szkole Szczeblewskiego pisały wydawane w Krakowie czasopisma „Światowid” i „Sztuki Piękne”.
Na realizację zrodzonego podczas wernisażu pomysłu nie trzeba było długo czekać. W dniu 19 grudnia 1932 r. na zebraniu w Domu Ludowym w Gdyni, w którym udział wzięli między innymi Hilary Ewert Krzemieniewski, Witold Kukowski i Henryk Chudziński, podjęto decyzję o budowie filii PSSP w Gdyni i finansowym wsparciu tego przedsięwzięcia. Szkoła miała powstać przy ulicy Pomorskiej 18, na działce zakupionej przez Szczeblewskiego. W dniu 24 maja 1933 r. ks. Teodor Turzyński poświecił kamień węgielny pod gmach szkoły, zaprojektowany bezpłatnie przez inż. arch. Zbigniewa Kupca, a już pod koniec października tego roku odbyły się w niej pierwsze zajęcia. Uroczyste otwarcie szkoły odbyło się 28 października 1933 r. Szkołę poświęcił Sługa Boży ks. prałat Edmund Roszczynialski, a Franciszek Sokół dokonał obrzędu prasłowiańskich postrzyżyn pacholęcia, którego rolę odegrał syn Szczeblewskiego.

Zajęcie Gdyni przez hitlerowców 14 września 1939 r. przerwało działalność PSSP w Gdyni. Szczeblewski stracił prywatne mieszkanie w Sopocie i majątek ruchomy, jednak dzięki ostrzeżeniu oficera niemieckiego uniknął aresztowania. Zamieszkał na poddaszu budynku dawnej PSSP. Podczas okupacji pracował początkowo jako malarz w DAF Krigsmarine, a następnie, zatrudniony przez Karla Knopa, komisarza biskupiego dla wszystkich parafii w powiecie wejherowskim, zajmował się renowacją wnętrz kościołów oraz konserwacją obrazów sakralnych w Gdyni, Rumi, Wejherowie i na Kaszubach.

Wacław Szczeblewski od początku swojej działalności twórczej fascynował się kulturą i sztuką Kaszub. W dwudziestoleciu międzywojennym, ale i po II wojnie światowej, projektując polichromie, niezmiennie czerpał inspirację z regionalnej sztuki ludowej oraz słowiańskich legend. Stylizowane wzory kaszubskie wykorzystał jako motyw w polichromiach kościołów na Kaszubach: w Chmielnie, Szymbarku, Wygodzie Łączyńskiej. Dla kościoła w Goręczynie stworzył witraże. Przyjmowanie zleceń na dekorację bądź renowację wnętrz obiektów sakralnych w stylu kaszubskim spowodowało, że niektórzy określali Szczeblewskiego pogardliwie „malarzem kościelnym”. Z drugiej jednak strony zapewniło artyście renomę bezkonkurencyjnego „znawcy folkloru kaszubskiego” i zaowocowało zleceniami dla Powszechnej Spółdzielni Spożywców (PSS).

Wacław Szczeblewski malował przeważnie oleje, ale zachowały się też jego pastele oraz rysunki ołówkiem i kredką. Z malowideł ściennych niewiele przetrwało (między innymi wystrój kościoła w Chmielnie). Studia w Dreźnie zapewniły artyście bardzo dobre opanowanie warsztatu, precyzyjną linię oraz przemyślaną kompozycję. Tematycznie w jego twórczości przeważają realistyczne portrety, obok których znaleźć można obrazy religijne, rodzajowe, postimpresjonistyczne pejzaże, a także martwe natury. Prace utrzymywał głównie w tonacji brązów, zieleni, szarości. Wykazywał prawdziwy talent organizatorski i pedagogiczny. Wykształcił wielu artystów między innymi Inger Borchsenius, Rajmunda Pietkiewicza, Annę Pietrowiec, Beatę Słuszkiewicz, Alojzego Trendla, Józefa Łakomiaka, Bolesława Justa. Zmarł 23 lipca 1965 r. w Gdyni, został pochowany na cmentarzu Witomińskim. Nagrobek wykonała absolwentka PSSP, Anna Pietrowiec.

Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego



Powrót