Teresa Murak - IKONA ZIEMI. SZAŁWIA

02 lipca - 02 sierpnia 2004
Wernisaż: 2 lipca, godz. 19.00 (Plac przed Zamkiem ekspozycja stała)

W okresie 2003-2004 Teresa Murak opracowała wieloczęściowy, rozgrywający się w różnych miejscach w Warszawie oraz w różnych terminach, projekt dla Warszawy, któremu dała nazwę “Dzieła lęgną się w szczelinach rzeczywistości – 2004”. Na projekt ten składa się kilka prac, w tym m.in. “Malwy idą do domu”, “Lniany strumień”, “Obiekt żyjący”, “Ikona ziemi. Szałwia”, “Nosicielami wody są ludzie”, realizowanych w odniesieniu do czterech sfer znaczeniowych: ikony ziemi, źródła, strumienia i wody. Realizację tego projektu rozpoczęła Murak pod koniec kwietnia 2004 roku od pracy “Malwy idą do domu” ze sfery strumienia.
28 kwietnia w opustoszałym mieście - po ulicach którego demonstracyjnie przejeżdżały, ciągnące się od Placu Konstytucji do Ogrodu Saskiego, kolumny policyjnych wozów; mieście przygotowanym na najgorsze, od ataków terrorystycznych po gwałtowne demonstracje i zamieszki – w ostatniej niemal chwili, żeby zdążyć przed pełnią księżyca, wysiewała i sadziła wzdłuż torów tramwajowych w Alei Niepodległości nasiona i sadzonki malw, maków, chabrów, słoneczników, kukurydzy, jęczmienia, owsa, żyta, pszenicy, gryki i rzeżuchy.
Kilka dni później, 5 maja, kiedy miasto wróciło do swojego normalnego życia, wysiewając na Polach Mokotowskich nasiona lnu, rozpoczęła Murak realizację kolejnej pracy ze sfery strumienia, tym razem był to “Lniany strumień”. Swój początek bierze on na pagórku położonym niedaleko od pomnika Jazdy Polskiej, by, wijąc się łagodnymi skrętami, skończyć swój bieg przy chodniku w pobliżu samego pomnika. Oglądany w odwrotnym kierunku, w swoim biegu do źródła, strumień niebiesko kwitnącego lnu kończy swój bieg w krainie niebieskiego niebo. Łączy się, nawiązując do myśli Anioła Ślązaka, z niebem.
Pola pod zasiewy w pracach “Malwy idą do domu” i “Lnianym strumieniu” wycięte zostały w darni trawników zgodnie z przygotowanymi przez artystkę rysunkami. Ponadto przechodnie-mieszkańcy poproszeni zostali o podlewanie zasiewów, o zaopiekowanie się nimi. To działanie mieszkańców, przechodniów oraz asystentów artystki, raz nawet wozów straży pożarnej, gdy zasiewy zagrożone były wysuszeniem, jest działaniem ze sfery wody.
W dniu 18 maja rozpoczęła się realizacja pracy i działań ze sfery źródła. Miała ona miejsce na placu przed klasztorem Sióstr Wizytek, w pobliżu pomnika Prusa, w miejscu, położonym na Osi Saskiej. W narożniku jednego z trawników odwinęła Murak kawałek darni, i na odsłoniętej w tej sposób ziemi dokonała zasiewu nasion maków, chabrów, rzeżuchy i zbóż. Na niewielkiej przestrzeni miała pojawić się dzika łąka, niekoszona i niepielęgnowana przez żadne służby miejskie. A dokładniej źródło dzikiej łąki z motylami, pszczołami i innymi owadami, kolejnej pracy ze sfery strumienia.
Niedaleko tego miejsca, na rozścielonym na chodnikowej kostce lnianym płótnie położony został również chlebowy zaczyn, który artystka dzieliła na części, i po uformowaniu każdej z nich w białą grudkę-kulę, obdarowywała nią zebranych widzów. Obdarowani zaczynem otrzymali później również białą rękawiczkę, którą mogli nim wypełnić i tym samym przekształcić kulę-grudkę zaczynu w rzeźbę dłoni.
Zapoczątkowana została w ten sposób praca na Osi Saskiej. Na jednym jej krańcu znajduje się kościół ss. Wizytek, następnie przebiega ona przez plac Piłsudskiego, Grób Nieznanego Żołnierza, Ogród Saski i przedłuża się do Pałacu Lubomirskich i Hali Mirowskiej. Nad Ogrodem Saskim na tej osi wznosi się jak pisze artystka “czerwona kula zachodzącego słońca”. Na początku tej osi, na murze klasztoru sióstr Wizytek zrealizowana ma być z czasem praca “Słowo wschodzi z ziemi”, ze sfery ikony ziemi.
W dniach 17-18 czerwca na Osi Saskiej miała miejsce realizacja kolejnej pracy ze sfery źródła i wody. Współpracujący z artystką młodzi ludzie otrzymali naczynia z wodą, przy czym każde takie naczynie przybrane zostało w wykonaną z rzeżuchy “tkaninę”.
Woda z tych naczyń użyta została do podlania nie tylko przygotowanej miesiąc wcześniej małej łąki. Wylana została też na miejsce, w którym na początku lat 1980-tych znajdował się krzyż kwietny, układany podczas stanu wojennego w miejscu, w którym ustawiony był ołtarz, przy którym odprawiona została msza przez papieża Jana Pawła II, podczas której wypowiedziane zostały słowa “niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi, tej ziemi”.
W dniu 17 czerwca wypadała oktawa święta Bożego Ciała. Dzień, w którym w kościołach święci się wianki z różnych roślin, przede wszystkim kwiatów. Murak przygotowała na ten dzień około 50 wianków z lnu. Obdarowała nimi zarówno siostry Wizytki, jak i widzów-obserwatorów pracy. Te, które pozostały, zostały poświęcone, i stały się darami dla przychodzących oglądać pracę Murak gości.
W dniu 2 lipca rozpocznie się realizacja pracy pn. “Ikona ziemi. Szałwia”, ze sfery ikony ziemi, w parku przed Zamkiem Ujazdowskim, w którym mieści się Centrum Sztuki Współczesnej. Obok ścieżki, prowadzącej do głównego wejścia do CSW, wysiane zostaną nasiona szałwii.
Tym samym projekt obejmie również instytucję bezpośrednio związaną ze sztuką współczesną. Ale nie ograniczy się do niej, ani też nie pozwali się jej wchłonąć, ponieważ rozgrywa się poza nią. Jego istotą jest duchowość. Przy czym jest to ten rodzaj duchowości, która odwołuje się do rewolucji lat 1960-tych, zarówno do kontrkultury przełomu kat 1960-tych i 1970-tych, jak i do Soboru Watykańskiego II.
Duchowość ta stanowić może zarówno formę świadomości i sumienia artystycznego, jak i świadomości i sumienia politycznego. Tym, co ją organizuje i porządkuje, jest głębokie przekonanie o jedności wszelkich form życia i jego twórczej sile, oraz przekonanie o potrzebie ich ochrony, wbrew wszelkim kryteriom produktywności czy zakusom podporządkowania ich sobie.
Istotnym jej składnikiem jest pamięć, zarówno w sensie przypominania o tym, co było (historia), jak i w sensie ostrzegania przed możliwym zagrożeniem (od utraty dziedzictwa duchowego po utratę miejsca do życia - ziemi).
Wszystkie te odniesienia zostały wpisane w koncepcję uprawianej przez Murak sztuki. I mają swój wymiar tak artystyczny (prace z m.in. zakresu sztuki zasobów naturalnych i sztuki ziemi), jak i społeczno-polityczny (m.in. reprezentowanie w przestrzeni publicznej tego, co zagrożone, słabe i bezbronne oraz działania w odniesieniu do więzi międzyludzkich).




   


Powrót