Tańczące figurki z kolekcji Alaina Bernarda

    
Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu
Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu
ul. Góra Przemysława 1
61-768 Poznań
tel. (+48 61) 852 20 35, 856 81 85
fax (+48 61) 851 58 78
mail: [email protected]
internet: www.mnp.art.pl
_______________________

 
TAŃCZĄCE FIGURKI z kolekcji Alaina Bernarda

29 czerwca - 3 września 2006

kurator: Magdalena Weber-Faulhaber
aranżacja: Błażej Komorowski
 

Muzeum Narodowe prezentuje wystawę we współpracy z Konsulem Honorowym Republiki Federalnej Niemiec w Poznaniu Panem Marianem Kareńskim-Tschurl. 
Tematem wystawy są ceramiczne (głównie porcelanowe) figurki prezentujące motyw tańca. Zgromadził je Alain Bernard - postać związana z tańcem w sposób szczególny. Będąc wielkim miłośnikiem tej dziedziny sztuki uczynił z niej swój zawód i jednocześnie przedmiot wszechstronnego zainteresowania: choreograficznego, pedagogicznego, kolekcjonerskiego, a nawet pisarskiego. Kolekcja Alaina Bernarda zawierająca bardzo różnorodne eksponaty związane z tańcem jest bodaj największą na świecie dotyczącą tego obszaru sztuki i liczy wiele tysięcy obiektów. 
Eksponowane figurki wybrał i udostępnia Pan Jan Stanisław Witkiewicz, znawca i miłośnik sztuki tańca i autor wielu książek na ten temat, m.in. wydanej przez Iskry w 2004 roku, bogatej w ilustracje publikacji „Tańczące figurki z kolekcji Alaina Bernarda”, którą można nabyć w muzeum w trakcie trwania ekspozycji.
Wystawę w muzeum wzbogaca zespół kilkunastu eksponatów z kolekcji własnej Muzeum Sztuk Użytkowych.

Eksponowane na wystawie figurki, prezentujące taniec i jego wykonawców, powstawały w różnych wytwórniach od połowy XVIII do końca XX wieku. Ukazując wysokie możliwości artystyczne projektantów i wytwórni odznaczają się bardzo zróżnicowanym modelunkiem, każdorazowo dostosowanym do tematu pracy - podkreślają ekspresję i dynamikę prezentowanego tańca i jego wykonawcy lub miękkim i delikatnym opracowaniem wydobywają nastrój liryczno - sentymentalny. Zdecydowana większość prezentowanych figurek wykończona jest malarsko, co pozwoliło wiernie odtworzyć konkretne kreacje baletowe tańczone w zaprojektowanych dlań kostiumach i co znacząco wpływa na podniesienie dekoracyjności tych małych rzeźb. Przechowywane przez dziesięciolecia w oszklonych witrynach i serwantkach służyć miały uciesze oka i ozdobie wnętrza. W wieku XVIII i na początku następnego stulecia niektóre z nich prezentowane w trakcie uczt w zestawach zwanych surtout-de-table, ustawiane na specjalnych podstawach na środku stołu, dostarczały biesiadnikom nie tylko strawy duchowej, ale i tematu do konwersacji. Dużym powodzeniem cieszyły się w okresie biedermeieru, kiedy to pojawiły się we wnętrzu mieszczańskim i kilkadziesiąt lat później, w czasie gdy na świecie zapanowała secesja. W okresie dwudziestolecia międzywojennego pojedyncza ekspresyjna figurka tancerki stanowiła często dominujący element dekoracyjny nowoczesnego wnętrza w stylu art - déco.

Najliczniejszą na wystawie grupę stanowią figurki z pierwszej tercji XX wieku, co znajduje swe uzasadnienie w fakcie, iż lata te były okresem szczególnego zainteresowania tańcem, stającego się wówczas istotnym elementem kultury. To wtedy również nastąpił rozwój fotografii, co wpłynęło w istotny sposób na wzmożoną produkcję figurek; artyści modelujący figurki prawie nigdy nie korzystali z żywych modeli, lecz posługiwali się zdjęciami. W epokach minionych przy uwiecznianiu w porcelanie wybitnych tancerzy w ich niezapomnianych kreacjach baletowych posługiwano się grafikami lub obrazami. Tak powstały na przykład w połowie dziewiętnastego stulecia liczne wizerunki Fanny Elssler w tańcu cachucha, wykonywanym z kastanietami. Wszystkie zdają się nawiązywać do tej samej litografii. Na naszej wystawie wizerunek tej artystki pojawia się aż trzykrotnie: w wersji biskwitowej i porcelanowej - obie wykonane w Miśni, lecz w odstępie jednego stulecia, oraz w realizacji rosyjskiej z około 1850 roku, należącej do zbiorów muzealnych. Do najwcześniej powstałych figurek prezentowanych na naszej ekspozycji należy „Marie Sallé (?) tańcząca menueta”, modelowana ok. 1755 roku przez Johanna Petera Lücka dla wytwórni w Höchst oraz pochodząca z tej samej manufaktury „Tańcząca dziewczynka”. 
W wieku XX powstały liczne porcelanowe wizerunki Anny Pawłowej, tancerzy z zespołu Sergiusza Diagilewa, Wacława Niżyńskiego ( pokazywana na wystawie figurka wykonana została w manufakturze ćmielowskiej ), solistek Deutsche Staatsoper, słynnej Isadory Duncan i wielu innych. Znakomitą klasą odznaczają się modele Paula Scheuricha z manufaktury miśnieńskiej, a odmiennym, indywidualnym wyrazem figurki rosyjskie. Najliczniej reprezentowane są figurki modelowane przez cenionych artystów dla wytwórni Rosenthal, wśród których na szczególną uwagę zasługują projekty Karla Himmelstoss, Constantina Holzer-Defanti i Ferdynanda Liebermanna. Niezwykłą atrakcyjnością odznacza się również okazała figurka fajansowa pochodząca z polskiej wytwórni w Pacykowie, z wielkim prawdopodobieństwem przedstawiająca Annę Pawłową, uwiecznioną tu w sukni z krynoliną, w tańcu z tamburynem a także figurka prezentująca tę samą artystkę w tym samym tańcu, wykonana w porcelanie przez Rosenthala. Znakomitym modelunkiem i pięknym opracowaniem malarskim cechuje się popiersie Friedy Hess, solistki baletu Królewskiej Opery w Dreźnie, autorstwa Theodora Eichlera z 1908 roku. Uwiecznienie primabaleriny w pełnym powagi i dostojeństwa okazałym popiersiu eksponującym klasę i urodę modela świadczy o dużym uznaniu, jakim darzono wybitnych artystów sztuki tańca. 

Odrębny w wyrazie zespół stanowią figurki (głównie polskie) prezentujące tańce ludowe, wśród których zwraca uwagę pełen ekspresji ćmielowski „Taniec zbójnicki” i dekoracyjne projekty Władysława Adamiaka - „Krakowiak” i „Janosik”
Z wielką maestrią wykonane, bardzo różnorodnie upozowane figurki tancerek i tancerzy stały się chlubą najbardziej renomowanych wytwórni europejskich. Zaprojektowane zostały przez wysokiej klasy rzeźbiarzy i modelerów, inspirowanych przez największych światowych tancerzy. Wyrażone uznanie i podziw przez twórców jednej dziedziny sztuki artystom jej innego obszaru stanowi o silnych związkach pomiędzy różnymi formami sztuki stając się jednocześnie ideą przyświecającą naszej prezentacji.