Stanisław Toegel - karykatury wojenne i polityczne

Po 70 latach od zakończenia II wojny światowej w Muzeum Górnośląskim zaprezentowane zostaną rysunki autorstwa Stanisława Toegla (1905-1953) - prawnika, żołnierza Armii Krajowej. Beztroski lwowianin, publikujący w przedwojennej prasie karykatury i rysunki satyryczne, podczas wojny postanowił użyć swego talentu do walki z wrogiem, pracując dla prasy konspiracyjnej. Po powstaniu warszawskim stworzył przejmujący rysunkowy obraz hitlerowskiego okrucieństwa, obłudy, ale i politycznej głupoty. Spod jego rąk wyszły również karykatury polityków: przed wojną sportretował członków polskiej elity politycznej, po kapitulacji Niemiec - przywódców koalicji antyhitlerowskiej. Rysunki te - odważne, ostre w wyrazie - bawią i przerażają także dzisiejszych odbiorców.

Pierwsza w Polsce wystawa monograficzna karykatur Stanisława Toegla to prezentacja rysunków wybranych z pięciu opublikowanych przez Toegla cykli. W pierwszej części wystawy czarno-białe karykatury przedstawiają przedwojennych polskich polityków - m. in. Władysława Sikorskiego, Romana Dmowskiego czy Ignacego Paderewskiego (Album karykatur politycznych) oraz przywódców koalicji hitlerowskiej w rolach mitologicznych bogów i herosów: Herkulesa, Zeusa, Apolla (Olymp of to day). Cykle Hitleriada Furiosa oraz Hitleriada Macabra, ukazane w drugiej, barwniejszej i bardziej śmiałej części ekspozycji, to wizerunki Adolfa Hitlera i innych przywódców III Rzeszy oraz dokumentacja okrucieństw hitlerowskich w okupowanej Polsce. Towarzyszy im powstały zaraz po zakończeniu wojny cykl Polski Wojak na Obczyźnie, w którym autor z przymrużeniem oka utrwalił sylwetki żołnierzy I Korpusu Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Stanisław Toegel obrazował absurdy, makabrę wojny, bestialstwo. „Praca satyryczna jego wynikała z poczucia humoru i dobrodusznej pasji ośmieszania brzydoty czynów, nie ludzi”. W konspiracji i w niewoli stworzył reporterski dokument zagrywek politycznych i działań wojennych, który u ówczesnych budził lęk, ale i przynosił pociechę.

W 1948 roku Stanisław Toegel osiadł w Bytomiu, gdzie, doczekawszy się syna, zmarł w wieku 48 lat. Wystawę nigdy dotąd nie pokazywanych w tak szerokim wyborze prac rysownika ze zbiorów Muzeum Górnośląskiego uzupełni prezentacja (przekazanych do zbiorów Muzeum przez syna artysty) unikatowych egzemplarzy prasy obozowej, w której pracował Stanisław Toegel.

Kurator - Maciej Droń