Sopocka wystawa bursztynu na Zamku w Warszawie

Miasto Sopot oraz Lucjan Myrta zapraszają do odwiedzenia wystawy eksponatów z największej na świecie kolekcji bursztynu, która będzie prezentowana na Zamku Królewskim w Warszawie, w nowootwartych Arkadach Kubickiego.

Wystawa bursztynu z kolekcji Lucjana Myrty, która odbywa się pod honorowym patronatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jest zapowiedzią dwóch innych wystaw organizowanych od dnia 6 listopada br. do dnia 25 kwietnia 2010 roku w Museum im Schafstall w Neuenstadt w Niemczech pt. „Łzy bogów” oraz od dnia 13 maja do dnia 30 września 2010 roku na Zamku Królewskim na Wawelu. Na wystawie w Arkadach Kubickiego będzie można oglądać najważniejsze eksponaty z kolekcji m.in. skarbiec, szkatułę Mauchera, nowe bursztynowe obrazy.

Na wystawie będzie można zobaczyć m.in. Bursztynowy Skarbiec, dzieło życia Lucjana Myrty. Jest to ogromna szkatuła ważąca prawie tonę, mająca 2 m długości, 2,73 cm wysokości i 60 cm głębokości. Zarówno gabaryty, jak i ilość zużytego bursztynu sprawiają, że jest to największy przedmiot zbudowany kiedykolwiek na świecie z bursztynu, pod względem wagi nawet większy od Bursztynowej Komnaty.

Bursztyn – (znany także jako: jantar, amber, elektrum, jego nazwa pochodzi od niemieckiego: Berenstein - kamień, który się pali) to kopalna żywica drzew iglastych, przez miliony lat zalana wodą morską stawała się skamienieliną. Spływająca żywica wielokrotnie zalewała szczątki roślin czy zwierząt i w ten sposób powstawały słynne inkluzje. Znanych jest około sześciesięciu odmian bursztynu, ale najbardziej cenionym jest bursztyn bałtycki

Bursztynowa kolekcja Lucjana Myrty powstawała latami z pasji i miłości do bursztynu. Ten kruchy materiał, który wymaga pełnej wiary i szczególnych umiejętności od wieków fascynuje rozmaitością barw, form, zapachem, cząstkami roślin i zwierząt, a nawet właściwościami leczniczymi. Autorska kolekcja Lucjana Myrty jest dowodem szczególnego traktowania tego materiału, a na kolekcję składa się zbiór rzeźb, obrazów wykonanych w technice mozaiki, przedmiotów użytkowych oraz ozdób. Lucjan Myrta to miłośnik naturalnych oraz rzadko spotykanych dużych form bursztynu, z których tworzy wiele wyjątkowych przedmiotów, często wykonywanych z jednej bryły, z czego słynie. Przedmiotem zainteresowań autora są tematy świeckie, obyczajowe, religijne oraz mitologiczne; niektóre spośród nich są wzorowane na działach wielkich mistrzów, które inspiruję artystę: m.in. szesnastowieczna solniczka Benvenuta Celliniego przeznaczona dla króla Francji Franciszka I czy skarbiec wzorowany na osiemnastowiecznym skarbcu królowej Francji Marii Antoniny. Autor stosuje wszystkie odcienie bursztynu, od białego, przez żółte, pomarańczowe, brązowe, także odcienie zieleni i błękitu.

Rzemiosło bursztynnicze jest szczególnie charakterystyczne dla Gdańska, gdzie ten rodzaj rzemiosła był szczególnie rozwinięty, a najbardziej znanym i cenionym rodzajem dzieł bursztynników gdańskich z XVII wieku były wielkie szkatuły, najczęściej zamawiane przez wielkich monarchów. Dzieła Lucjana Myrty są kontynuacją tradycyjnego rzemiosła artystycznego, a on sam był inicjatorem powołania Muzeum Bursztynu.

Bursztynowy Skarbiec
Dziełem życia Lucjana Myrty jest Bursztynowy Skarbiec, czyli ogromna szkatuła ważąca prawie tonę, mająca 2 m długości, 2,73 cm wysokości i 60 cm głębokości. Zarówno gabaryty, jak i ilość zużytego bursztynu sprawiają, że jest to największy przedmiot zbudowany kiedykolwiek na świecie z bursztynu, pod względem wagi nawet większy od Bursztynowej Komnaty. Łączna masa skarbca wynosi 955 kg, a waga bursztynu stanowi 823 kg, do jego zrealizowania artysta użył 7 ton bursztynu wykorzystując jego wszystkie możliwe gatunki, kolory oraz duże ilości rzadkiej odmiany bursztynu niebieskiego.
Skarbiec powstał na wzór szkatuły, w której biżuterię przechowywała Maria Antonina, a rzeźbione sceny przedstawiają życie Chrystusa i przesłanie: wiary, nadziei i miłości. W zwieńczeniu szkatuły widnieje tetragram imienia bożego, co zostało zaczerpnięte z malowidła znajdującego się na stropie Wielkiej Sali Rady gdańskiego ratusza.
Skarbiec powstawał przez dwanaście lat i jest poświęcony przedwcześnie zmarłej córce Ewelinie.

Ciekawostki:
Najbardziej znanym przedmiotem z bursztynu jest słynna Bursztynowa Komnata, która została wykonana dla Fryderyka I Hohenzollerna. Zaginęła podczas II wojny światowej w 1944 w Królewcu i od tego czasu jej losy owiane są pełną tajemnicą i legendą.

Prawdziwy bursztyn można poznać po tym, że: jest ciepły w dotyku, ogrzany w dłoniach przyjemnie pachnie, w słonej wodzie pływa, a w słodkiej tonie, łatwo się elektryzuje np. przyciąga skrawki papieru, zanurzony w wodzie powoduje, że nawet przez wiele miesięcy zachowuje ona świeżość.

---

O bursztynie słyszeli wszyscy. Dla większości jest on pamiątką z wakacji nad morzem, dla tych, którzy wnikliwiej starają się mu przyjrzeć i czegoś więcej o nim dowiedzieć może stać się ogromną pasją.
Historia bursztynu sięga kilkudziesięciu milionów lat. Trudno ją ogarnąć, do końca zgłębić mimo, iż wielu wciąż próbuje odkrywać tajemnice prastarej żywicy.
Bursztyn fascynuje od wieków swą rozmaitością barw i form, uwięzionymi na wieki stworzeniami i cząstkami roślin, żywicznym zapachem , ciepłą i miłą powierzchnią w dotyku a także magicznymi właściwości; wierzono, że chronił i leczył. Pasjonuje literatów, artystów, ludzi nauki wielu dyscyplin, kolekcjonerów a także producentów.
Bursztyn do dnia dzisiejszego pozostaje tajemnicą. Mimo poddania go licznym badaniom, istnienia bogatej literatury przedmiotu we wszystkich opracowaniach prawda miesza się z legendą, często powtarza się określenie prawdopodobnie.
Historia bursztynu dzieli się na dwie zupełnie odrębne części. Okres milionów lat kiedy bursztyn utworzyła natura oraz czasy tysięcy lat kiedy z bursztynu tworzyli ludzie. Owe dwie historie łączy moment, w którym człowiek epoki kamienia zainteresował się słoneczną bryłką.
Arystoteles a także Pliniusz Starszy, rozpoznali rzeczywistą, czyli roślinną, naturę bursztynu określając go jako succinum, pochodzącego od słowa sucus – sok.
Badacze określają, że bursztyn bałtycki (naukowy synonim - sukcynit), powstał najprawdopodobniej ok. 40 milionów lat temu w trzeciorzędzie, epoce górnego eocenu.
Przypuszcza się, że stanowi skamieniałą wydzielinę obficie żywicujących drzew szpilkowych, umownie nazwanych Pinus succinifera tj. sosna bursztynodajna. Naukowcy są niezgodni w określeniu gatunku „bursztynowego drzewa”, jest kilka teorii. Można założyć, że bursztyn pochodzi z kilku rodzajów żywicujących drzew, z których udział jednego był dominujący. Temat pozostaje otwarty.
Dzięki powstaniu inkluzji, inaczej wrostków roślinnych i zwierzęcych zawartych w skamieniałej żywicy, naukowcy częściowo określili florę i faunę bursztynowego lasu. Życie lasu znamy fragmentaryczne bowiem nie wszystkie ślady roślin, a tym bardziej zwierząt mogły znaleźć się w bursztynie.
Wielka różnorodność gatunków dowodzi zmiennego klimatu obszarów lasu bursztynowego; od umiarkowanego-ciepłego do subtropikalnego z jego przewagą. Można założyć, że podłoże lasu bursztynowego było silnie przesiąknięte wodą. Dzięki niej żywica wyciekająca z drzew i zawarta w zwalonych pniach zachowała się. Uwięziona w wodzie i ziemi podlegała różnorodnym procesom fizycznym i chemicznym, ulegała skomplikowanej metamorfozie, aż osiągnęła odpowiednią twardość, zmieniając się w tzw. bursztyn bałtycki. Bursztyn wciąż się zmienia. Jest to widoczne podczas jego obróbki, pod wpływem czasu i warunków przechowywania patynuje - zmienia swój kolor.
Wśród wielu skamieniałych żywic występujących na świecie, bursztyn bałtycki na przestrzeni wieków cieszył się największą popularnością. Przede wszystkim ze względu na wielkie i stosunkowo dostępne złoża, ogromną różnorodność odmian barwnych, a także możliwość łatwej obróbki. Wierzono, że bursztyn ma magiczne oraz lecznicze właściwości, zapewnia zdrowie i pomyślność. Zawsze stanowił cenny surowiec dlatego nazwano go „złotem północy”.
Bogate pokłady surowca występujące w Gdańsku i jego okolicach sprzyjały zainteresowaniu bursztynem już od czasów prehistorycznych. Od wieków bursztyn zbierano na plaży, poławiano na różne sposoby oraz wydobywano z ziemi. Wykonywano z niego wszelkiego rodzaju przedmioty dekoracyjne oraz użytkowe.
Należy podkreślić, że wyroby gdańskich rzemieślników godne były najznamienitszych kolekcji. Ich, przepych, elegancja i bogactwo sprawiały, że doskonale nadawały się na dyplomatyczne podarunki. Gdańsk słynął z bursztynu. Wyroby gdańskie stały się niedoścignionym wzorem dla innych warsztatów. Obecnie Gdańsk słynie z eksportowanych do Europy, Stanów Zjednoczonych po Daleki Wschód wyrobów bursztynowych. Od kilkunastu lat odbywają się w Gdańsku największe na świecie targi handlowe Amberif, organizowane przez Międzynarodowe Targi Gdańskie. Obiekty gdańskiego pochodzenia rozproszone są w kolekcjach muzealnych i prywatnych po całym świecie.
Przed II wojną światową w Gdańsku w Zielonej Bramie istniało Zachodniopruskie Muzeum Prowincjonalne. Zgromadziło ono bogatą kolekcję przyrodniczą. Jednak w czasie wojny zbiory oraz ich dokumentacja zaginęły.
Współcześni artyści i rzemieślnicy a także miłośnicy bursztynu zgromadzili własne kolekcje naturalnych okazów bursztynu. Od wielu lat trwały starania zwłaszcza środowiska bursztynników o powołanie Muzeum Bursztynu w Gdańsku - placówki dokumentującej i przybliżającej tradycje, sztukę dawną oraz współczesne wyroby z bursztynu.


O LUCJANIE MYRCIE

W Gdańsku jest wielu artystów a zarazem kolekcjonerów sztuki bursztynniczej. Wyjątkową indywidualnością w tym względzie jest Lucjan Myrta. Jego stosunek do bursztynu można określić jako, niezwykle uczuciowy, wiarę w ukrytą siłę i wewnętrzne ciepło, jakimi emanuje ten niezwykły materiał. Artysta w sposób szczególny, wyczuwa piękno skamieniałej żywicy. Miękkie i kruche tworzywo wymaga od twórcy dużych umiejętności.
Nie ulega wątpliwości, że autorski zbiór prac Myrty jest jednym z największych w świecie. W kolekcji przyrodniczej zgromadzone zostały zarówno naturalne okazy surowca najróżniejszych barw, wyjątkowych form, unikatowe inkluzje roślinne i zwierzęce, w tym jaszczurka na wieki uwięziona w skamieniałej żywicy. Kolekcję autorską tworzy zbiór rzeźb, obrazów wykonanych w technice mozaiki, przedmiotów użytkowych oraz ozdób. Artysta jest zarówno miłośnikiem naturalnych, olbrzymich, rzadko spotykanych form bursztynu, jak i wyrobów tworzonych na podobieństwo dzieł dawnych mistrzów. W pracowni odrodziła się idea tworzenia wyjątkowych, bursztynowych przedmiotów użytkowych.
Zgromadzone obiekty prezentują ogromną różnorodność tematów i form. W wyborze przedstawione są tematy świeckie, obyczajowe, religijne i mitologiczne.
W rzeźbach istot żywych prezentowany jest duży realizm. Stworzono architektoniczne konstrukcje, które rozbudowane zostały niemal wbrew wizualnym prawom statyki. W celu zademonstrowania bogactwa dekoracyjnych motywów zastosowano różne techniczne zabiegi. W pracach dostrzec można użycie wszelkich technik sztuki bursztynniczej. Od intaglio, eglomisée, intarsji, reliefu do rzeźby jedno- lub wielofiguralnej. Ścianki przedmiotów dekorowane są rzeźbionymi aplikacjami i pasami złożonymi z pojedynczych bogato ornamentowanych płytek bursztynu. Najczęściej stosowany jest ornament z motywami fauny i flory, groteski oraz zdobienia w formie zestawień barwnych bursztynu.
Prezentowane prace zdumiewają rozmiarem. Podziwiać można wielkość i rozmach z jakim zostały wykonane. Uwagę skupiają też detale.
Przedmioty nasycone są bogactwem dekoracji i fantazji artysty. Charakterystyczne dla kolekcji są obiekty wykonane z jednej bryły. Zdradzają one respekt twórcy dla kruchości tworzywa, jego wyjątkowej naturalnej formy, są zawsze miarą cennego surowca. W myśl tej zasady powstały między innymi największe w świecie bursztynowe jajo oraz kula podtrzymywana przez siłaczy.
Wielcy mistrzowie i ich prace zawsze stanowiły wzór umiejętności oraz inspirację dla wielu twórców. Niektóre spośród obiektów powstałych w pracowni Lucjana Myrty wzorowane są na dziełach wielkich mistrzów. Zachowują one pewną swobodę w stosunku do źródeł i inspiracji, nie stanowią kopii. Myrta sam kolekcjonuje przedmioty użytkowe sztuki dawnej, interpretuje je w swych pracach, zawsze jednak szanuje proporcje pierwowzorów. Tak powstały dwa kufle z wyrzeźbioną rubensowską sceną pochodu bogini urodzaju, dla których wzorem był szesnastowieczny kufel z kości słoniowej, także akt kobiecy według Auguste`a Rodina. Praca ta jest największą rzeźbą wykonaną w jednej bryle bursztynu.
Inspirację dla dzieła bursztynowego stanowiła także szesnastowieczna solniczka Benvenuta Celliniego przeznaczona dla króla Francji Franciszka I. Od ośmiu lat trwają prace przy realizacji największego obiektu ruchomego w dziejach światowego bursztynnictwa. Będzie to skarbiec, wzorowany na osiemnastowiecznym skarbcu królowej Francji Marii Antoniny. Jego masa przekroczy zapewne 500 kg cennego bursztynowego surowca.
Każda bryła, jej kształt oraz kolor, zostaje poddana głębokiej analizie. Przemyślany jest sposób jej wykorzystania, tak by możliwie najpełniej oddać piękno i walor bursztynu. Sama bryła, jej naturalne formy stają się inspiracją dla późniejszego dzieła.
Poszczególne elementy przedmiotów obrazują różnorodność barw i odcieni bursztynu. Zastosowane są kolory od białego, przez wszystkie odcienie żółci do pomarańczowego i brązów, a także odcienie zieleni i błękitu. Dobór kolorystyczny odmian surowca dokonywany jest z największą starannością. Ilość i różnorodność, latami zgromadzonego przez artystę bursztynu, pozwala przy tworzeniu większego przedmiotu, na odpowiedni dobór surowca. Utrudnienie stanowi odkrycie koloru bryły, bowiem w stanie surowym skrywany jest on pod zwietrzałą, zewnętrzną warstwą tzw. korą. Niełatwe jest także zestawienie tylko pozornie podobnych kawałków. Ogromna różnorodność odcieni barwnych bursztynu obrazuje bogactwo natury, ale jednocześnie utrudnia ich zestawienie. Dodać należy, że podczas obróbki bursztynu niestety część surowca ulega zniszczeniu.
Dzięki społecznie przeprowadzonym pracom konserwatorskim przy trzech wielkich dziełach dawnej sztuki bursztynniczej zgromadzonych w Muzeum Zamkowym w Malborku, artysta miał okazję dokładnie podpatrzeć techniki XVII. wieku. Jego ogromne doświadczenie w doborze surowca i sposobów upodobnienia uzupełnień do substancji zabytkowej okazały się niezbędne przy bardzo skomplikowanych problemach konserwatorskich. Szkatuła odzyskała pierwotną harmonię i blask. A Lucjan Myrta inspirację nie tylko do wykonania nowej szkatuły wzorowanej na dziele Krzysztofa Mauchera, lecz i do stworzenia całego cyklu w swej kolekcji autorskiej.
W nawiązaniu do dawnych, słynnych dzieł wykonywanych w Gdańsku artysta stworzył także: patery, kielichy, kubki, lichtarze, zegary, lampy, misternie rzeźbione szachy, wielorakie puzderka oraz biżuteryjne dodatki. Zbiór wyrobów sztuki użytkowej wzbogacają figuralne rzeźby, mozaiki przedstawiające między innymi zabytki Gdańska. Wieloletnia praktyka, ciągłe udoskonalanie technik oraz nowo wypracowane sposoby łączenia surowca, umożliwiły wykonanie wyjątkowych dzieł.
Najwięcej prac w warsztacie artysty powstało w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Nadal powstają nowe obiekty. Ogromny entuzjazm oraz oddana pasja twórcy wciąż zaskakuje nowymi realizacjami. Rzadko zdarza się aby za życia artysta przeszedł do historii. Skala i rozmiar zgromadzonych prac już dziś zapisały kartę w historii współczesnego bursztynnictwa.
Obiekty, które przez wiele lat były pieczołowicie gromadzone i dopracowywane zostały odpowiednio wyeksponowane. Największe marzenie artysty o udostępnieniu zgromadzonych skarbów zrealizowało się. Kolekcjoner i twórca odnalazł w bursztynie wielką pasję i spełnienie marzeń. Artysta jest wybitnym kontynuatorem wielowiekowych bursztynniczych tradycji w Gdańsku, bowiem skupił się przede wszystkim na tworzeniu dzieł unikalnych.


KOLEKCJA LUCJANA MYRTY

SZKATUŁY
Najbardziej znanym i najwyżej cenionym rodzajem dzieł bursztynników gdańskich z XVII wieku były wielkie szkatuły. To one najczęściej były przedmiotem zamówień monarchów. Pełniły ważną rolę jako zwyczajowe dary wymieniane w trakcie królewskich spotkań i wysyłanych poselstw. Ich charakterystykę przedstawia Janina Grabowska w artykule „Dyplomatyczne kariery gdańskich bursztynów – Polska nr 8/1971”. Najwyższym przejawem kunsztu były wielkie szkatuły konstruowane wyłącznie z bursztynu, bez szkieletów drewnianych lub metalowych. Tę najtrudniejszą technikę powtarza Myrta we wszystkich swoich pracach.
Trudność konstrukcji wynika ze względnej kruchości bursztynu i polega na konieczności uformowaniu obiektu ze ścianek o podwojonym wątku kształtek. Układy warstw zewnętrznej i wewnętrznej muszą się różnić, tak, aby spoiny nie nakładały się. Przy odpowiednim łączeniu elementów na wpusty i czopy, powiązaniu dodatkowymi wzmocnieniami zapożyczonymi z architektury (filarki, kolumienki, łuki, belkowania itp.) oraz zastosowaniu właściwych spoiw daje się osiągnąć konstrukcję mocną i trwałą. Postulat wyeliminowania z substancji obiektu wszelkich materiałów pospolitych był niegdyś wyrazem wyjątkowości królewskich darów, a dziś jest poszanowaniem tradycji dawnych dokonań.
Wielkie szkatuły bursztynowe od początku były raczej pretekstem do ukazania mistrzostwa w operowaniu formami i technikami artystycznymi, a także zaprezentowania określonych idei i treści, niż przedmiotami użytkowymi. Dlatego też konieczność budowy zdwojonych ścianek natychmiast wywołała podwojenie wyrazu kompozycyjnego. We wnętrzu szkatuł, na ich całym obwodzie, dnie i spodzie wieka tworzona była kompletna kompozycja, zupełnie odrębna od zasadniczej formy zewnętrznej. Współczesny widz oglądając na wystawie w Zamku Malborskim najpiękniejszą w polskich muzeach szkatułę Christopha Mauchera nie domyśla się, iż oprócz naocznego programu treściowego – od królestwa Neptuna w ażurowej podstawie, poprzez strefę środkową symbolizującą handel gdański, do sfery Ziemi we władaniu bogini Cerery na wieku – istnieje wewnątrz delikatna kompozycja ze scen miłosnych. Zapowiada ją wprawdzie wieńcząca szkatułę scena Sądu Parysa, który wybrał spośród trzech bogiń opiekunkę miłości Afrodytę, ale dostęp do wnętrza obiektu był możliwy jedynie dla dawnego właściciela lub dzisiejszego kustosza.
Myrta w trakcie swych prac przy konserwacji i uzupełnianiu ubytków w dziele Mauchera miał możność dogłębnie zapoznać się z jego właściwościami i przez uszanowanie tego kunsztu wprowadzić go do wszystkich swych prac nawiązujących do tradycji wielkich szkatuł bursztynowych. Nie tylko zasadę dwustronnego dekorowania ścianek, lecz także dawne techniki dekoracji.
Spośród stosowanych technik zasługują na wyróżnienie:
• rzeźba figuralna realizowana przeważnie w całości z jednej bryły bursztynu, Dotyczy to zarówno pojedyńczych postaci ludzi, zwierząt i roślin jak i całych dużych grup w zwieńczeniach szkatuł (Sąd Parysa lub Macierzyństwo)
• płaskorzeźby przedstawiające i ornamentalne w najrozmaitszej skali, w reliefie płaskim i wypukłym, masywnym i delikatnym ażurowym
• grawerunki poprowadzone delikatną kreską na spodzie przejrzystych „lusterek” czyli prostokątnych płytek bursztynowych, a także na spodzie przejrzystych soczewek okrągłych i eliptycznych – z reguły umieszczane na płatku złota lub warstwie barwnego lakieru
• rzeźby wgłębne, intaglio – także przystosowane do oglądania przez przezroczystą osłonę bursztynu w płytkach i soczewkach. Cięty w głąb obraz intaglio wskutek odwróceniu go w trakcie montażu szkatuły jest oglądany poprzez przezroczystą warstwę bursztynu i daje dzięki temu doskonałą iluzję przestrzeni (wnętrze Sieni Gdańskiej)
• aplikacje ażurowe, pełnoplastyczne i reliefowe, nakładane na powierzchnię podwójnych ścianek
• detale i całe porządki architektoniczne (kolumny, filary, pilastry, arkady, nisze, hermy, fryzy itp.)
• wielobarwna dekoracja mozaikowa z odpowiednio dobranych płytek bursztynowych
• eglomizowanie – wycięte w płatkach złota podwleczonych pod soczewki przejrzystego bursztynu, osadzone na barwnych tłach
• witraż z przezroczystych i prześwitujących płytek, soczewek i gomółek
• inkrustacja wstawianie barwnych elementów w głąb kompozycji
• intarsja układanie dekoracji z cienkich płytek na powierzchni przedmiotu
• kameryzacja zdobienie przy użyciu form zaczerpniętych z kamieni jubilerskich: kaboszonów, rautów, kamieni z fasetkami (na przykład ze szlifem kryształowym)
Myrta zrezygnował ze stosowania przy montażu dużych obiektów tradycyjnych spoiw organicznych (kleju z kości rybich, mieszaniny żywicy damarowej i wosku pszczelego – ta ostatnia została użyta w ostatnich latach przy rekonstrukcji Bursztynowej Komnaty). Stosuje mocniejszą od nich syntetyczną żywicę poliestrową Polimal 109 z odpowiednimi barwnikami i wypełniaczami. Nie penetruje ona struktury świeżo wykonanych kształtek bursztynowych, choć jest niebezpieczna dla zwietrzałych elementów zabytkowych lub bryłek naturalnych.
Mocne spoiwo i dostatek zasobów surowca, jakimi nie dysponował żaden z warsztatów nowożytnych, a także wejście nieznanych wcześniej odmian z Ukrainy pozwoliły Myrcie budować szkatuły większe od znanych z rekordowego dotąd okresu baroku.
Pierwszy chronologicznie obiekt wzorowany na dobrze znanym maucherowskim jest jeszcze wierny oryginałowi co do wymiarów i masy –7740 gramów. Lecz następna szkatuła, zwana gdańską, a nawiązująca także do dzieła z kolekcji malborskiej związanego z królem Stanisławem Leszczyńskim, przewyższa źródło inspiracji wymiarami o ponad połowę a masą prawie czterokrotnie.
Następne dwie szkatuły są wzorowane na sepetach (skrzyniach z otwieranymi wiekami) wykonanych w norymberskim warsztacie Jamnitzerów w końcu XVI wieku z drewna, metalu i wielu innych materiałów w formach architektonicznych i technikach zdobienia w bursztynie niespotykanym. Długość tych szkatuł nazwanych imionami córek Lucjana – Adrianny i Eweliny sięga 60 cm, co musiało zrodzić potrzebę pogrubienia dna i ścianek i umocnienia ich skomplikowaną architekturą. W efekcie mamy obiekty o masie niespotykanej – Adrianna 19.950 gramów i Ewelina 17.000 gramów. Całkowita przestrzeń, w którą daje się wpisać Adrianna to 114 litrów.
Później Myrta wraca do skali dla szkatuł przeciętnej i do inspiracji stylami mniej odległymi.
Prosta w formie szkatuła prostopadłościenna eksponuje nie wymyślną architekturę, lecz urodę naturalnych płytek bursztynu. Inna inspirowana secesją także eksponuje niezwykłość odmian barwnych w swobodnych splotach aplikacji.
Cechą wspólną wszystkich szkatuł jest ich czysto bursztynowa konstrukcja i to konstrukcja wyłącznie z odmian naturalnych. Takiego rygoru dziś nikt inny nie stosuje, nawet przy prestiżowej rekonstrukcji Bursztynowej Komnaty.



Techniki stosowane:
- rzeźby figuralne realizowane głównie w całości z jednej bryły bursztynu. Dotyczy to pojedynczych postaci ludzi, zwierząt i roślin, ale i całych grup w zwieńczeniach szkatuł (np. Sąd Parysa czy Macierzyństwo);
- płaskorzeźby w różnej skali, w reliefie płaskim i wypukłym, masywnym i delikatnym ażurowym;
- grawerunki poprowadzone delikatną kreska na spodzie przejrzystych „lusterek” czyli prostokątnych płytek bursztynowych, także na spodzie przejrzystych soczewek okrągłych i eliptycznych – głównie umieszczane na płatku złota lub warstwie barwnego lakieru;
- rzeźby wgłębne, intaligo – przystosowane do oglądania przez przezroczystą osłonę bursztynu w płytkach i soczewkach;
- aplikacje ażurowe, pełnoplastyczne i reliefowe, nakładane na powierzchnię podwójnych ścianek;
- detale i całe porządki architektoniczne – kolumny, filary, pilastry, arkady, nisze, hermy, fryzy itp.;
- wielobarwna dekoracja mozaikowa z odpowiednio dobranych płytek bursztynu;
- eglomizowanie – wycięcie w płatkach złota powleczonych pod soczewki przejrzystego bursztynu

Szkatuła „maucherowska” 1993, bursztyn naturalny, kieł mamuta, złoto płatkowe
Masa 7740 g, wymiary 45x40x30
Szkatuła ta składa się z podstawy wyrzeźbionej w transparentnym bursztynie o barwie żółto-pomarańczowej. Ściany dwuwarstwowe, zbudowane z wielu naturalnych odmian bursztyn, wieko dekowane rzeźbą figuralną i płaskorzeźbą.

Szkatuły nazwane imieniem córek - Adrianna i Ewelina są wzorowane na sepetach (skrzyniach z otwieranymi wiekami) wykonanych w norymberskim warsztacie Jamnitzerów w końcu XVI wieku.

Cechą wspólną szkatuł jest czysto bursztynowa konstrukcja z odmian wyłącznie naturalnych.


OBRAZY
W pracowni Lucjana Myrty powstało kilkadziesiąt obrazów wykonanych w technice zbliżonej do mozaiki florenckiej (pietra dura).


SKARBIEC – DZIEŁO ŻYCIA
Postać Chrystusa w Kazaniu na Górze otoczona jest scenami pomocy ludziom. Chrystus uczy dzieci, wspomaga odrzuconych, uzdrawia chorych, a nawet wskrzesza zmarłych. Osobista rozpacz Lucjana na po niedawnej śmierci córki Eweliny ma tu swoje odzwierciedlenie.
Obszerny cykl biblijny w licznych reliefach i scenach rzeźbionych intaglio ukazuje przykłady boskiej pomocy na drodze ludzi od raju utraconego do raju odzyskanego. Doskonale czytelne sceny otoczone wspaniałą ornamentacją są wyrazem adoracji i czci.
Ornamenty celowo zapożyczone z antyku poświadczają życie Chrystusa jako zdarzenie najważniejsze dla epoki sprzed 2000 lat, choć wtedy większość ludzi dostrzegała ją jako czas cesarza Augusta Oktawiana. Otoczony gromadami wyznawców Chrystus przedstawiony został w technice reliefu. Biała postać Chrystusa promieniuje na ludzkie gromady.
Rzeźbione intaglio na spodzie soczewkowych medalionów epizody z życia Chrystusa są niezwykle sugestywne dzięki właściwościom optycznym soczewek i blaskowi złotych płatków tworzących tło tych finezyjnych kompozycji.
Osią programu treściowego jest Kazanie na Górze w postaci reliefu na środkowych drzwiach głównej kondygnacji skarbca. Lucjan Myrta zapragnął zamieścić treść Kazania na stronach albumu obok wyobrażenia tej sceny ażeby sobie i nam uzmysłowić jak trudno sprostać ideałowi.
***
Niezależnie od treści ideowych skarbiec jest obiektem niezwykle skomplikowanym i trudnym w realizacji, a ponadto pierwszym konstruowanym w oryginalnej nowej technice, odpowiedniej do niezwykłej skali. Skala i forma zostały zresztą (jak często u Myrty) powtórzona za powszechnie znanym zabytkowym dziełem z dość odległej epoki.
Wielkość obiektu, funkcja skarbca, podział na kondygnacje i bardzo wiele elementów kompozycyjnych zostało zaczerpniętych z pięknego mebla zachowanego w sypialni królowej Marii Antoniny w Pałacu Wersalskim. Dzieło znakomitego ebenisty Schwerdfegera z roku 1787 miało konstrukcję całkowicie drewnianą, stworzoną wyłącznie ze szlachetnych i egzotycznych rodzajów drewna. Złocone brązy, masa perłowa, kość słoniowa i inne kosztowne materiały były użyte jedynie do dekoracji. Dla najlepszych gatunków drewna rozmiary tej konstrukcji nie stanowiły problemu technicznego. Długość 200 cm. szerokość 60 cm i wysokość 245 cm w porównaniu z innymi meblami z tej epoki są nawet wymiarami skromnymi.
W skarbcu bursztynowym Myrta wymiary te powtarza z daleko idącą wiernością. Ma jednak do czynienia z tworzywem o zupełnie innych właściwościach i stąd wynika potrzeba całkowicie odmiennej, nowatorskiej koncepcji projektowej i technologicznej. Na drodze do jej wypracowania koniecznym było zbudowanie ze współczesnych płyt stolarskich pełnowymiarowego modelu mebla, rozczłonkowanego podobnie jak oryginał na 5 kondygnacji. Każda z nich ma odmienne cechy i związane z nimi problemy.
Obydwa skarbce, XVIII-wieczny i współczesny, mają dolną kondygnację w postaci dwóch stołów, każdy na 4-ch mocnych acz ozdobnych nogach. W dawnym są one mahoniowe, żłobkowane na kształt wiązki rózeg liktorskich, zdobione ponadto ażurowymi splotami ze złoconego brązu.
Nogi stołów współczesnych wytoczono z drewna dębowego i w całości pogrążono je w futerałach z blachy srebrnej imitujących żłobkowania i opatrzonych pięknie uformowanymi ze srebra głowicami korynckimi. Płyty stołów i krzyżakowe łączniki wzmacniające konstrukcję u dołu zrobiono ze srebrnych profili i blach. Łączniki i opaski na nogach pozłocono. Stoły mają wysokość 76 cm.
Na łącznikach rozmieszczono delikatną dekorację z rzeźbionych w bursztynie ornamentów. U góry stołów, pomiędzy głowicami korynckimi, zawieszono bursztynowe girlandy a w ich centrach medaliony z czerwonego bursztynu z przedstawieniami nauczania Chrystusa, wyciętymi intaglio na spodzie medalionów, a widocznymi jako jasne sceny w otaczającym mroku.
Drugą kondygnacją jest cokół wysokości 20 cm. W oryginale z jednym tylko rzędem snycerskiej arabeski, która nie w drewnie lecz w bursztynie została powtórzona niezwykle wyraziście. Roślinne wici owijają się wokół wypukłych, plastycznych kwiatów wyrzeźbionych z dużych bryłek pięknej, naturalnej urody. Doszły nowe 4 ciągi ornamentu. Pod arabeską wieniec laurowy i jajownik, a nad nią jajownik i palmetki. Cokół stał się jednym bogatym wieńcem otaczającym scenę Narodzenia.
W cokole nie ma żadnych skrytek. Pełni on rolę mocnego fundamentu dla wyższych kondygnacji. Ma potrojone grube na 31 mm ścianki na całym obwodzie a ponadto w środku solidne wzmocnienia ze sklejanych bursztynowych listew, ustawionych po przekątnych dwóch segmentów na kształt litery X.
Trzecia, gotowa już w całości kondygnacja, jest przeznaczona na niewielkie schowki. Jej wysokość wynosi 34 cm. Na zewnątrz jest rozczłonkowana na liczne elementy architektoniczne. Od dołu obiega ją fryz z miękko zarysowanymi akantami. Na ich tle imponująco prezentują się wielkie eliptyczne kaboszony o wyszukanych, intensywnych kolorach. Na mocno zarysowanych ryzalitach nałożono pionowe kompozycje wycięte z jasnego bursztynu na kształt ornamentu groteskowego. Na polach pomiędzy ryzalitami widnieją mocno pogrążone w głąb ścian prostokątne przedstawienia scen z życia Chrystusa, zrealizowane w miękkim reliefie. Kondygnację zamyka gzyms palmetowy.
Czwarta, główna kondygnacja wysokości 77 cm nie jest jeszcze zmontowana. Wykonano jednak wszystkie najważniejsze jej części. Przede wszystkim drzwi środkowe z centralną sceną Kazania na Górze, opisanego przy właściwej ilustracji. Gotowe też są 4 podpory tej kondygnacji, smukłe dziewczęta - symbole pór roku, Kory przeniesione pośrednio z ateńskiego Erechteionu. Im także poświęcona jest odrębna strona albumu. Podobnie jak sześciobocznym kwaterom z drzwiczek tej kondygnacji z nowatorskim potraktowaniem możliwości obrazowania jakie stwarza wzajemny wpływ dwóch warstw bursztynu o odmiennym zabarwieniu. Kondygnację tę zamyka od góry wyrazisty gzyms.
Piątą kondygnacją będzie zwieńczenie wysokości 43 cm. Gotowa jest jego część centralna w kształcie odcinka wielkiego koła. Na wzór słynnego niebiańskiego łuku z Wielkiej Sali Rady w Ratuszu Głównego Miasta w Gdańsku imię tetragram &&&& zapisano na wielkiej bryle bursztynu w centrum kompozycji z ciemnych i jasnych obłoków. Kompozycja ta zajmuje poczesne miejsce na dalszych kartach. Obłoki ma w przyszłości otaczać archiwolta stanowiąca ekspresyjne zamknięcie zwieńczenia.
Dziś możemy już wyobrazić sobie ostateczny kształt tego dzieła, bowiem jego autor ma prawie cały komplet gotowych elementów i skonkretyzowane pomysły na wykonanie pozostałych.
Skarbiec różni się zasadniczo od słynnych królewskich kabinetów, w tym największego z zachowanych w zbiorach drezdeńskiego Grünes Gewölbe. W meblach z XVII i XVIII wieku mieliśmy do czynienia z konstrukcjami drewnianymi, oklejanymi warstwą bardzo cienkich płytek bursztynowych, umyślnie oddzielaną od drewna metalową folią, papierem lub innymi materiałami. Miało to na celu uchronienie bursztynu od destrukcji przy kurczeniu się lub odkształcaniu drewnianego podłoża.
Skarbiec Myrty jest masywny i poza stołami u podstawy, będącymi kombinacją bursztynu, srebra i dębowych trzonów nóg, w całości skonstruowany z bursztynu. W skarbcu zawiera się kilkadziesiąt razy więcej tej najcenniejszej żywicy kopalnej niż w którymkolwiek dawnym obiekcie. Jednorodność materiału dobrze rokuje dla trwałości dzieła. Nie istnieją przesłanki aby sądzić, że dotknie go los podobny do wielkiego stołu wykonanego w latach 1780. przez mistrza Gierasima Kozłowskiego na zlecenie carycy Katarzyny II. Był najważniejszym, lecz wadliwie zestawionym z drewna i bursztynu elementem ruchomego wyposażenia Bursztynowej Komnaty i dziś pozostały po nim jedynie zapiski. Brak natomiast materialnych szczątków jak też wizerunku w dziele malarza lub rysownika. Skarbcowi może niestety zagrażać wiele w niespokojnych czasach, ale nie destrukcja przez wadliwą technologię.
Uwaga - &&&& oznacza tetragram Jahwe (JHWH)

W pracowni Lucjana Myrty powstało kilkadziesiąt obrazów wykonanych w technice zbliżonej do florenckiej mozaiki (pietra dura), lecz mającej swoje osobliwości związane tak ze specyfiką materiału jak i z zasadami wyznawanymi przez autora.
Specyfiką bursztynu jest jego niewielka w porównaniu z innymi kamieniami półszlachetnymi twardość i kruchość. Wiąże się z tym konieczność zapewnienia stabilnego i trwałego podłoża o podobnych do bursztynu parametrach. Istotnymi są odporność na zmiany wilgotności i współczynnik rozszerzalności cieplnej.
Zasada Myrty polega na unikaniu w swych pracach dodatków jakichkolwiek innych niż bursztyn materiałów. Stąd wzięło się podłoże pod mozaiki bursztynowe wykonane z drugiej, grubszej warstwy płytek pod warstwą obrazową. Powtarza się tu rola podwójnych ścianek w szkatułach czy też klińców w okrągłych formach naczyń.
Gama barwna naturalnego bursztynu jest bardzo szeroka, w praktyce nieskończona. Dochodzi do tego możliwość łatwego modyfikowania odcieni bursztynu przez podgrzewanie. Tak więc problematyka techniczna polega na dostępie do odpowiednio dużych i różnorodnych zasobów wcześniej przygotowanych elementów (oszlifowanych i wypolerowanych w celu ujawnienia rzeczywistej barwy), a następnie na precyzyjnym przycięciu ich według rozkładu plam barwnych na kartonie (projekcie).
Detale obrazów sklejane są minimalnymi warstewkami żywicy poliestrowej, niewidocznymi gołym okiem. Powierzchnia obrazów bursztynowych ma szlachetny, niepowtarzalny blask.
Tematyką obrazów Myrty jest środowisko z którym jest związany – architektura Gdańska, Malborka i własnych domów w Sopocie. Córka Ewelina uzupełniła tematykę o wątki przyrodnicze.


PRZEDMIOTY UŻYTKOWE
Różnorodne obiekty dekoracyjne z pracowni: lampy, świeczniki, zegary, lustra, ramy, statki utworzone są z dominującą przewagą bursztynu. Inne materiały stosowane są jedynie wtedy, gdy nie da się ich zastąpić. Są to takie elementy jak przewody i oprawki elektryczne w lampach, profitki lichtarzy, mechanizmy zegarów lub zwierciadła.
Zadziwia skala tych obiektów, która nie ustępuje wielkim szkatułom, choć tu oczywiście forma przestrzenna jest bardziej rozczłonkowana i otwarta. W technikach wykonawczych dominuje rzeźba pełna, ale w grę wchodzą też wszelkie inne opisane we wstępie do działu szkatuł, wzbogacone dodatkowo witrażem bursztynowym.
Konstrukcja bursztynowa tylko w niektórych obiektach jest umocniona elementami srebrnymi. Ambicją zespołu Myrty jest budowanie w oparciu o jednolite, duże elementy z solidnych brył bursztynu, lub montaż drobniejszych detali bursztynowych w sposób zapewniający wytrzymałość i trwałość dzieł.
Inspiracją formy obiektów były dzieła wcześniejsze z różnych epok. Stąd niektóre epatują ekspresją i zawiłością układów, a inne wręcz przeciwnie umiarem i spokojem.


Dziesięciolecia intensywnej produkcji najróżniejszych wyrobów, które rozeszły się po całym świecie wymagały od Myrty selekcji i przetworzenia kilkunastu milionów bryłek bursztynu ze wszystkich współcześnie eksploatowanych złóż i nagromadzeń.
Produkcja sprzedana pochłonęła co najmniej 150 ton surowca o granulacji przeciętnej 10 g w jednej bryłce, czyli 100.000 sztuk w każdej tonie. Do tego obliczenia przyjęto granulację znacznie wyższą od powszechnie występującej w przetwórstwie bursztynu na cele jubilerskie, w którym dominują bryłki w przedziale wagowym od 1 do 5 gramów. Przedstawiamy je dla ukazania skali możliwości doboru barw, wielkości i form kształtek bursztynowych na wielkich powierzchniach kompozycyjnych szachownic i płyt stołowych w tej wyjątkowej pracowni.
Jak bardzo skala barw powiększa się gdy mamy do czynienia z warstwą bursztynu znajdującą się tuż pod tak zwaną „korą”, czyli zwietrzeliną zewnętrzną wie każdy bursztynnik. Warstwa ta od milionów lat stykała się z substancjami organicznymi i mineralnymi sąsiadującymi w złożu i pobrała z nich wiele składników. Składniki te przesunęły żółtą z natury żywicę w stronę gamy zieleni, a nawet błękitów.
Wpływ tego zjawiska daje się zauważyć w kolorystyce największych kompozycji w tym dziale: wielkiej szachownicy przewidzianej jako przyszła płyta specjalnego stołu szachowego oraz dwóch kompozycji dekorujących powierzchnię innych stołów z kolekcji Myrty.
Kompozycje te choć wielobarwne nie są jaskrawe ani wyraźnie kontrastowe jak można by oczekiwać od przysłowiowo czarno-białych zestawień szachowych. Powód jest prosty. Do budowy i dekoracji tych obiektów użyto przede wszystkim płatów bursztynu odciętych z powierzchni nieforemnych brył w trakcie ich przygotowania do selekcji barwnej i dalszej obróbki. To są odpowiedniki opołów z pni ciętych w przemyśle tartacznym.
Dekoracja bursztynowych mebli i szachownic nie ma charakteru intarsji, układanej płasko na powierzchni. Wprawdzie zewnętrzna powierzchnia jest idealnie płaska, lecz elementy z których jest utworzona wnikają głęboko w strukturę całej konstrukcji.
A konstrukcja nawet tak wielkiego mebla jak stół o średnicy 120 cm i powierzchni płyty przekraczającej 115 dcm2 jest czysto bursztynowa. Płyta taka kryje w sobie kilka sklejonych warstw bursztynu z nieregularnych, ale wzajemnie dopasowanych kształtek. Grubość płyty sięga 5 cm i dzięki mocnemu spoiwu poliestrowemu oraz zawiłym powiązaniom bursztynu w swym wnętrzu zapewnia konieczną przy tak znacznych wymiarach wytrzymałość
Szachownice i mniejsze stoły nie są oczywiście aż tak grube.
Zupełnie osobną jest kwestia figur szachowych. Podlegają one regułom opisanym w dziale rzeźby, z tym iż tu sięga się częściej do operacji korygowania koloru i klarowności przez wyprażanie bursztynu.



Powrót