Plaża w Pourville Claude’a Moneta wraca na ekspozycję

Gdy 13 stycznia tego roku powrócił do Poznania obraz Claude’a Moneta Plaża w Pourville, odnaleziony przez policję dzień wcześniej w Olkuszu, znalazła swój pozytywny finał największa po drugiej wojnie światowej kradzież z polskiego muzeum. Po 9 latach odzyskany został jedyny w polskich zbiorach obraz tego słynnego francuskiego impresjonisty.
Jak i kiedy Plaża w Pourville Claude’a Moneta znalazła się w Poznaniu ?
16 kwietnia 1906 roku w muzeum poznańskim, zwanym wówczas Muzeum im. Cesarza Fryderyka (Kaiser Friedrich-Museum), otwarta została wystawa dzieł francuskich impresjonistów i poznańska publiczność mogła przez blisko miesiąc podziwiać wystawione tam obrazy wielu wybitnych malarzy francuskich – Paula Cezanne’a, Auguste’a Renoira, Edgara Degasa, Camille’a Pissarra, Alfreda Sisleya, i oczywiście Claude’a Moneta.
Była to wystawa objazdowa i sprzedażna, zorganizowana przez znanego berlińskiego marszanda Paula Cassirera ze zbiorów jego galerii. Współorganizatorem tego pokazu w Poznaniu było ówczesne niemieckie Towarzystwo Artystyczne (potocznie zwane Kunstverein Posen), które co roku przygotowało rozmaite wystawy w salach poznańskiego muzeum, nie dysponowało bowiem własnymi pomieszczeniami. Obraz Moneta został zakupiony z tejże wystawy przez Towarzystwo (za sumę 7.000 marek) i następnie złożony jako stały depozyt w muzeum poznańskim 12 lipca 1906 roku.
Paul Cassirer kupił wcześniej Plażę w Pourville w Paryżu od legendarnego paryskiego marszanda Paula Durand-Ruela. Był to jeden z pierwszych nowoczesnych marszandów, którzy wspierali malarzy, pomagając im materialnie i organizując indywidualne wystawy. Durand-Ruel był najbardziej znanym i najważniejszym obrońcą impresjonistów na świecie, w czasach kiedy ich sztuka nie była jeszcze powszechnie doceniana. Wiele zawdzięczali mu m.in. Edgar Degas, Edouard Manet, Claude Monet, Berthe Morisot, Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir czy Alfred Sisley.

Jakie były dalsze dzieje obrazu Moneta? Po pierwszej wojnie światowej niemieckie Towarzystwo Artystyczne przestało istnieć i jego depozyty przeszły na własność powstałego w roku 1919 Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu. Podczas ostatniej wojny obraz był eksponowany do 1943 roku, a następnie został wywieziony przez okupanta wraz z setkami innych najcenniejszych obiektów muzeum poznańskiego do Rzeszy, do składnic w Saksonii. Tam w roku 1945 został odnaleziony i „zabezpieczony” przez Armię Czerwoną, a następnie przewieziony wraz z innymi obrazami poznańskimi do ZSRR. Tam „zdobywcze obrazy niemieckie” rozdzielano między rozmaite muzea radzieckie. Nasz obraz Moneta przekazany został do zbiorów Ermitażu w Leningradzie. Do Poznania zwrócony został dopiero w roku 1956.
Poznańska Plaża w Pourville powstała w niezwykle ciekawym okresie twórczości Moneta.
W lutym 1882 roku artysta wyjechał na normandzkie wybrzeże i zamieszkał w Pourville, małej wiosce rybackiej zmieniającej się właśnie w modny kurort. Tam, oraz w pobliskim Varengeville, Monet spędził większą część czasu do października tego roku, malując klify i plaże.
Obraz poznański przedstawia widok plaży w Pourville, z dominującą w głębi skałą Amont, wykonany ze skalnego urwiska w Varengeville. W tle obrazu, na horyzoncie z lewej, widzimy zatokę Dieppe; wybrzeże oddala się tam ku Report i zatoce rzeki Somme’y.
Monet malował ten motyw kilkakrotnie, ale zawsze w nieco innym ujęciu. Dziś inne wersje widoków plaży w Pourville znajdują się w zbiorach muzeów w Europie, Stanach Zjednoczonych czy w Japonii, ale głównie w kolekcjach prywatnych.
Jak wynika z katalogu dzieł wszystkich Claude’a Moneta, opracowanego przez Daniela Wildensteina w roku 1979, podczas pobytu artysty w Pourville od lutego do października 1882 roku powstało ponad 100 (!) obrazów. Wiele z nich charakteryzuje się szybkim, jakby szkicowym stylem malowania, podobnie jak poznańska Plaża.


Powrót