Olsztyn 2012

Pejzaż od zawsze stanowił niewyczerpane źródło inspiracji dla twórców. W różnych okresach historycznych temat ten eksploatowany był w odmienny sposób, zmieniał też swoje funkcje - od magicznej roli jaką pełniły np. naskalne przedstawienia natury w prehistorii, poprzez tło dla przedstawień religijnych, mitologicznych czy historycznych, aż po jego usamodzielnienie się w okresie manieryzmu i pełen rozkwit w XVII i XVIII w. Niezwykle chętnie podejmowany był  i różnorodnie interpretowany także przez artystów reprezentujących kierunki sztuki XIX i XX w. w swobodnych, wrażeniowych, symbolicznych, ekspresyjnych, czy abstrakcyjnych zapisach. Mimo, iż reprezentowali oni różne środowiska, różne spojrzenia filozoficzne i społeczne, dla większości z nich natura była punktem wyjścia do poszukiwań nowej formy, czy treści.
Pejzaż przez jednych krytyków doceniany, przez innych uważany wręcz za pośledni gatunek malarstwa (przypisywany tzw. malarzom niedzielnym), stanowi niewątpliwie interesujące zagadnienie w sztuce. O doniosłej roli malarstwa pejzażowego może świadczyć choćby samo zainteresowanie nim wykazywane przez wielu znanych artystów (jak np. Nicolas Poussin, Claude Lorrain, Paul Gauguin, Pierre Bonnard, Józef Chełmoński, Leon Wyczółkowski, Jan Stanisławski, Jan Cybis, czy Piotr Potworowski).
To gatunek malarstwa, który należy także do kanonu obowiązujących motywów w akademickiej edukacji artystycznej. Polecany zarówno przez współczesnych, jak i dawnych twórców, np. przez Cézanne’a: Luwr jest książką, z której uczymy się czytać. Nie powinniśmy jednak poprzestać na zapamiętaniu pięknych formuł naszych sławnych poprzedników. Wyjdźmy stamtąd, by studiować piękną naturę, usiłujmy odkryć jej ducha, starajmy się wypowiedzieć zgodnie z naszym temperamentem osobistym.
W Instytucie Edukacji Artystycznej APS w Warszawie cyklicznie organizowane są plenery dla studentów po pierwszym roku. Wychodzą oni z różnymi doświadczeniami z pracowni, gdzie w konkretnej, zamkniętej przestrzeni pracowali przeważnie nad klasycznymi motywami – martwa natura, model, samo wnętrze; poznając zagadnienia składowych obrazu, kompozycji oraz specyfikę różnych technik malarskich i rysunkowych. To jeden z najważniejszych momentów w edukacji artystycznej - podkreśla prof. Joanna Stasiak - wyjście na zewnątrz jest ogromną zmianą, bo natura jest chaotyczna i jednocześnie niezwykle bogata, przez co trudno jest w niej zauważyć relacje, co z czym zestawiać. […] To zetknięcie z żywiołem, z nieskończoną ilością inspirujących doznań i motywów. […] Człowiek wobec wielowątkowości i wielkości natury stoi bezradny. [...] Zazwyczaj pierwszy odruch wiąże się z przyłożeniem pewnej kalki fotograficznej. Automatycznie zaczyna się notowanie kompozycji od pewnej „pocztówkowości“ – niebieskie woda, zielone drzewa, błękitne niebo. I nagle odkryciem staje się zauważenie relacji między ziemią i wodą, dostrzeżenie linii horyzontu, planów. Są to, wbrew pozorom, ważne odkrycia zmieniające nasze widzenie.
Ostatnie warsztaty miały miejsce we wrześniu 2012 r. w Olsztynie. Prowadzone były przez prof. Joannę Stasiak i dr Marię Kiesner - dwóch pedagogów, jednocześnie dwie rożne osobowości artystyczna kładące nacisk na dwa różne aspekty w malarstwie, przez co doskonale się dopełniające. Joanna Stasiak nie skupiała się na motywie, czy anegdocie w obrazie, jako malarskich pretekstach, ale na tym, w jaki sposób natura była namalowana. Zadawała pytanie o kompozycję, światło, barwę, walor, napięcie, emocję w zetknięciu z przyrodą. Maria Kiesner – w pierwszej kolejności pytała o wiodący motyw, o to co ma być tematem obrazu, o jego konstrukcję i szkielet.
Przywołując wielkie autorytety jak choćby Poussin czy Lorrain, którzy w Rzymie widywani byli w poszukiwaniu odpowiedniego światła - o świcie bądź o zmierzchu, profesor Stasiak próbowała uświadomić studentom, że bardzo wiele można czerpać z natury, jeśli się wie, czego się od niej oczekuje: trzeba wyjść z pewną chęcią zobaczenia relacji istniejących w przyrodzie. Plener miał na celu wybicie młodych twórców z „oczywistości“, naukę świadomego patrzenia, wyboru, kadrowania, dostrzegania przyrody jako zespołu relacji, umiejętnego ich konstruowania, zapisu z uwzględnieniem zmieniającego się oświetlenia i warunków atmosferycznych. W naturze wszystko się „dzieje“ – charakterystyczne są dla niej nie tylko wariabilizm tematów i motywów, ale także różnorodność warunków oświetleniowych i pogodowych – to one motywują do podejmowania szybkich decyzji – podkreśla Stasiak. Szkic jest dla niej doskonałą metodą nauki pracy w plenerze. Pozwala na wykonanie szybkiej notatki, daje pogląd wyboru motywu, sposobu ujmowania i kadrowania rzeczywistości, pozwala na pierwszą selekcję i wskazanie rzeczy ważnych. Na podstawie szkiców mogą być również oceniane predyspozycje indywidualne każdego ze studentów - jedna osoba będzie bardziej wrażliwa na rozległą przestrzeń, ktoś inny na detal. Pejzaż to nie tylko zapis wrażeń, czy emocji ale przede wszystkim zapis refleksji. To, pomimo podobieństwa wielu ujęć – rejestrowanie osobistego sposobu widzenia świata, własnych konstrukcji myślowych.
Ważnym dopełnieniem programu warsztatów były wieczorne dyskusje z pedagogami o różnych rozwiązaniach kompozycyjnych i formalnych, prowadzone na podstawie konkretnych obrazów znanych twórców i w oparciu o bogatą tradycję malarstwa pejzażowego oraz korekta powstałych prac studentów. Uczestnicy pleneru mieli również okazję zetknąć się z twórczością pejzażową starszych kolegów i profesjonalnych twórców przebywających w tym czasie na warsztatach w Klebarku (np. bardzo inspirujące okazały się być spotkania z Piotrem Bukowskim oraz korekty prof. Anny Bochenek z UTP).
Plener w Olsztynie trwał prawie dwa tygodnie. W wyniku zmierzenia się 26 studentów ze specyfiką miejsca obfitującego w różnorodne komponenty pejzażu (jezioro, statki, łódki, pomosty, architektura industrialna i miejska itp.) powstało kilkaset szkiców i kilkadziesiąt prac na papierze, tekturze i płótnie. Jedne są bardziej malarskie, inne bardziej syntetyczne, oparte na rygorystycznej konstrukcji. Wszystkie jednak naznaczone zostały cechami kształtujących się indywidualnych temperamentów młodych twórców.

Plener odbył się we wrześniu 2012 pod kierunkiem prof. Joanny Stasiak i dr Marii Kiesner.
Z pedagogami na temat warsztatów rozmawiała Magdalena Durda-Dmitruk

Uczestnicy pleneru: Magdalena Aniszewska, Małgorzata Baniewicz, Maria Bohdan, Angelika Ciechowicz, Mateusz Drop, Anna Duczmal, Krystian Dylewski, Agnieszka Jachnicka, Aleksandra Jaźwińska, Natalia Krasowska, Paulina Łakomiec, Aleksandra Mazgajska, Dominik Mickiewicz, Maja Mioduszewska, Katarzyna Nikołajuk, Paulina Osmólska, Magdalena Pawlik, Paulina Perzyna, Magdalena Przychodzka, Piotr Stachurski, Kinga Stawska, Magdalena Szeremeta, Zofia Teresiak, Agnieszka Trzcińska, Urszula Zabłocka, Aleksandra Zasada


Powrót