Ogrody

Teoria ogrodów jest sztuce niezbędna... /Zbigniew Herbert/

Ogród to porządek, przeciwieństwo bezładu i chaosu, miejsce bezpieczne, schronienie odgrodzone od świata, gdzie natura jest uporządkowana, ujarzmiona, wyselekcjonowana. Jest, jak zwykło się uważać, symbolem ładu kosmicznego – otoczony murem, do którego prowadzi tylko wąska brama sugeruje także trudności i przeszkody, które trzeba pokonać przed osiągnięciem wyższego stopnia duchowego rozwoju. W swojej niedostępności kryje tajemnicę, ta zaś z trudem daje się podporządkować prawom nowoczesności, nie zespala z tętnem życia i niechętnie upodabnia do niego.

Trudno sobie jednak wyobrazić by dzisiaj tworzona sztuka dała się zamknąć w ogrodzie minionego piękna i utraconej harmonii. Alternatyw szuka się wszędzie. Ponieważ jednak, jak się zdaje, nie ma szans na zbyt radykalną zmianę świata – oczekiwano tego i wierzono w modernizmie – pozostaje uznać istniejący stan rzeczy i przystać na rozsadzanie konwencji. Cóż, nurty postmodernistyczne zrównały, a tym samym skrajnie zsubiektywizowały proces kwalifikowania tego, co jeszcze jest wytworem sztuki, a co nim nie jest – każde ustalenie zawiera w sobie jakąś nieostateczność i dosyć niebezpieczną cząstkę relatywizmu, gdy dwudziestowieczne awangardy stały się dla siebie wyznacznikiem akademickiej poprawności.

Nie wygasły jednak, w sumie bardzo żywotne, prądy artystyczne, których sens sprzężony jest z rozmaitym używaniem tradycyjnych środków malarskich. Rozwijają się wszak różne kierunki nawiązujące do pop - artu, nowej figuracji czy malarstwa gestu, żyje abstrakcja, mnożą zjawiska oparte na iluzjonizmie, na indywidualnej ekspresji i te, posługujące się poetyckim skojarzeniem, plastycznym cytatem, nie stroniące od metafory nurty w swoisty sposób odnajdujące wyjście z uniwersum wszelkich nawiązań, kiedy z bezforemnego żywiołu rodzi się sugestywna sfera nieoczywistości i względności z wszystkimi jej nieprzewidywalnymi konsekwencjami, penetrując tajemnice ukryte za zewnętrzną stroną rzeczy.

W tym „ogrodzie” istnieje wyraźnie zarysowany świat przedstawiony, w którym rekonstrukcja przestrzeni rozmaicie pojmowanej rzeczywistości służy do zbudowania emocjonalnych znaczeń, wyprowadzonych z bardzo prywatnych kontekstów. A dotyczą one spraw uniwersalnych, które każdy człowiek nosi w sobie – korzenie takiej aktywności tkwią, jak się zdaje, w rzeczywistości, w doświadczeniu, w przeżyciu, także w intelektualnej spekulacji, bo jak mówił Nietzsche, nasze poznanie jest zawsze pewną interpretacją świata. Dzięki temu zostaje przekroczona granica, gdzie sztuka przestaje być dekoracją, a staje się inspiracją. Powstaje ze scalania różnych doznań, odkrywania ich subiektywnego wyrazu. Rodzi się z napięcia i emocji, które ją budują, z nigdy nie obojętnej rzeczywistości po wyeliminowaniu efektów nie pozostających w bezpośrednim związku z malarskim widzeniem, przekracza bariery między światem zewnętrznym a wewnętrznym. Daleka od ilustracyjności i narracji zachłannie anektuje całą trywialność codzienności, przekształcając ją w wielowarstwową strukturę tak, by oczyszczona w formie narosła znaczeniami. Rozbiera klisze zbiorowej wyobraźni, skostniałe układy semantyczne, stereotypy na czynniki pierwsze, składając je później w nowy system, deprecjonujący arbitralność, konwencjonalność, status wyczerpania estetycznego. Czyni to z baconowską „kontrolowaną spontanicznością”.

W takiej sytuacji wybór zebranych w „ogrodzie” dzieł wydaje się być wewnętrznie skomplikowany, niejednoznaczny acz niezwykle wyrazisty i, przynajmniej od strony emocjonalnej, mimo wszystko, spójny – ujawnia niedefiniowalną jedność w wielości i różnorodności warsztatu, temperamentów artystycznych i zastosowanych środków wyrazu, podkreśla w stworzonym kontekście szczególny rodzaj napięcia, istniejący pomiędzy zestawionymi razem poszczególnymi realizacjami. Forma okazuje się tu zarazem krytycznym narzędziem opisu i osądu, znakiem dystansu, stanowiąc bardziej kwestię analizy niż interpretacji. Powiedzmy otwarcie, że w takim wyborze oglądamy najczystszą tradycję akademizmu, nie w sensie dziewiętnastowiecznym, lecz w najlepszym znaczeniu tego słowa – wszak to akademia niesłychanie wysoko wyniosła sztukę w hierarchii wartości, broniła jej ważności i wielkości – podstawą była inwencja oraz przekonanie, że twórczość jest działalnością intelektualną i to dziedzictwo trwa do dzisiaj w tradycji teoretycznej, spoglądającej na sztukę jak na kondensację biegłości warsztatowej i czystej kreacji, rozmaicie się materializujących. /Jerzy Kamrowski/

Wystawa przyjechała do Elbląga ze Szczecina, z Zamku Książąt Pomorskich.

Ideą przyświecającą artystom- autorom wystawy Ogrody jest ukazanie różnych, całkowicie nieprzystawalnych postaw twórczych, których wspólnym mianownikiem jest właśnie malarstwo - ogród sztuki. Wbrew trudnej sytuacji malarstwa jako tradycyjnej dyscypliny, stają oni w opozycji wobec zjawisk multimedialnych, udowadniając swą twórczością, że dopóty będzie istniało malarstwo, dopóki nie wygaśnie w człowieku ta szczególna wrażliwość, która go darzy radością obcowania z obrazami, która skłania go do ich kontemplowania, medytacji i ciągłego powracania do nich, a artystę do sięgania po płótno i farby. W projekcie udział biorą uznane autorytety środowiska plastycznego, profesorowie z kilku państwowych wyższych uczelni artystycznych.

W wystawie udział wezmą: Teresa Miszkin / Zbigniew Gorlak / Jacek Rykała / Tomasz Psuja / Krzysztof Markowski / Bogdan Wojtasiak / Jarosław Eysymont


Powrót