Natalia Wiśniewska - Mesotes - Eukratos Anomalia

Badanie słowa, jego znaczenia i oddziaływania kryjących się za sekwencją kilku znaków, to istotny element prac Natalii Wiśniewskiej. Słowa, zmagazynowane w szklanych witrynach, uchwycone i przyszpilone do podłoża niczym motyle, stały się swoistymi trofeami lub precjozami wyjętymi z ogromnego skarbca. Z naukową precyzją zestawione nabrały one znaczenia; pobudziły wyobraźnię obserwatora. Znaki układające się w słowa – obiekty otoczone przez artystkę szczególną opieką- budują prosty z pozoru ciąg skojarzeń. Odczytywane znaki odwołują nas do znanych nam powszechnie idei i wyobrażeń, takich jak na przykład sprawiedliwość, osąd czy życie i śmierć, człowiek i zwierzę. Każde słowo przywołuje obraz, wydawałoby się, wspólny dla wszystkich. W rzeczywistości każdy z osobna, stając przed obiektami stworzonymi przez Natalię Wiśniewską, samodzielnie musi się skonfrontować ze zbiorem znaków i odczytać kod. Rozwiązań, wynikających z wglądu w strukturę owych witryn, będzie tyle samo, ilu obserwatorów. Na tym polega właśnie magia znaku, graficznej formy tworzącej wizualną stronę słowa. Znak pobudza w każdym z nas sferę wyobrażeniową; za każdym symbolem kryje się wizerunek czegoś lub kogoś, w najlepszy sposób tłumaczący informatywną stronę zestawu form graficznych, jakim jest widoczne za papierze słowo.
Wyrazy, ich litograficzne odbitki usystematyzowane w szklanych entomologicznych gablotach, określone zostały przez autorkę zlepkiem sylab „Kam Ham”; sylab wyjątkowych i nie przez przypadek zestawionych z litografią oraz ze swoistą „naukową” otoczką, towarzyszącą owym pracom. „Kam” i „Ham” uważane są przez wielu semiologów, za tzw. „klejnoty” ludzkiej mowy, wywodzące się z epoki kamienia i tworzące zarazem rdzeń słowa „kamień”. Wydrukowane w technice litografii wyrazy, stają się zatem swoistym odwołaniem do prapoczątku. Starannie dobrane słowa, odbite niekiedy z wszelkimi niedoskonałościami kamiennej matrycy, są dla autorki klejnotami o wyjątkowej wartości. Owe kosztowne, bogate w znaczenie okazy w życiu codziennym często ulegają wszelkim uproszczeniom i dewaluacji. Jednak zamknięcie ich w obrębie delikatnych, szklanych przestrzeni- swoisty zabieg dokonany przez autorkę- przywróciło w pewnym stopniu im blask i pozwoliło na indywidualne ich odczytanie; wyszukanie relacji między nimi.
Autorka w przenośni „zapanowała” nad słowami. Ujęła je w szklane ramy wiedząc zarazem, że pełna kontrola nad słowem, jego znaczeniem, nigdy nie będzie możliwą. Taki zabieg jest nierealny ze względu na oddziaływanie zapisanego tekstu, który ulega indywidualnej wizualizacji w ludzkim umyśle. Nad czcionką, materialnym elementem słowa można zapanować, ale nie można sprawić, by każdy z osobna wyobraził sobie w identyczny sposób to, co przekazuje tekst. W dodatku słowa skatalogowane w gablotach często odnoszą się do odczuć, subiektywnych impulsów, których żadna siła zewnętrzna oraz nawet najostrzejsza samokontrola nie są w stanie opanować. Natalia Wiśniewska odwołuje nas do pojęcia eukratos, które dla Sokratesa oznaczało panowanie nad sobą, kontrolę ducha nad emocjami, popędami i niezależność człowieka od jego zwierzęcego pierwiastka. Pojęcie to miało charakteryzować idealnego członka greckiej oikoumene, wyzwolonego od wszelkich szkodliwych popędów i niepokojących myśli. Miało być także pomocne w osiągnięciu Arystotelesowskiego mesotes- swoistego „aurea mediocritas”, życia zgodnego ze specyficznie pojętą harmonią i dalekiego od wszelkich skrajności, które mogłyby okazać się szkodliwe do jednostki i jej otoczenia. Owa harmonia miała oscylować między dwoma skrajnymi sytuacjami, niedostatkiem i nadmiarem, które traktowane były jako wady.
Prace Natalii Wiśniewskiej w pewien zawoalowany sposób ilustrują anomalie, utrudniające każdemu z nas osiągnięcie wspomnianego już eukratos. Słowa umieszczone w gablotach odwołują się do owych różnorodnych skrajności i przeszkód komplikujących drogę do osiągnięcia „środka”.
Zaciętą walkę między nadmiarem a niedostatkiem tego, co pozwoli na zdobycie szczęścia, ilustrują tarcze zegarów, wykorzystane przez artystkę w cyklu „Czasem”. W miejscu cyfr i liczb pojawiły się nazwy cech charakteru, wad i zalet. Słowa wprawione mechanicznie w ruch, porównane zostały do ludzkiego życia, w którym nieustannie lawiruje się między dwoma biegunami, gdzie to co dobre miesza się z tym co złe. Osiągniecie tzw. „środka”- możliwości samokontroli i szczęścia- staje się swoistą utopią, pięknym i nierealnym marzeniem. Pomimo braku możliwości uzyskania komfortu pełnego szczęścia, każdy z nas nieustannie dąży ku temu. Jest to cel podejmowany codziennie, powtarzający się cyklicznie niczym znaki na cyferblacie.




Powrót