Natalia LL - Secretum et Tremor

To monumentalna wystawa jednej z najwybitniejszych i najbardziej oryginalnych artystek, Natalii LL, legendy polskiej sztuki współczesnej. Dziś dzieła artystki prezentowane są w Tate Modern w Londynie czy w Centre Pompidou w Paryżu. Ekspozycja w Zamku Ujazdowskim będzie pierwszą od 16 lat tak obszerną wystawą indywidualną Natalii LL, proponującą zarazem nowe odczytania jej twórczości.
Wystawa Natalia LL - Secretum et Tremor zderza ze sobą twórczość artystki wypowiadającej się od końca lat 60. przede wszystkim w medium fotografii i filmu, śmiało eksplorującej wątki erotyczne czy kobiecej podmiotowości, z najnowszymi i stosunkowo mniej znanymi dziełami z lat 90. i 2000., w których do głosu dochodzą wątki egzystencjalne i eschatologiczne.
Wystawę otwiera ikoniczny dla twórczości Natalii LL cykl fotografii Sztuka konsumpcyjna z 1972 roku, przedstawiający modelkę - atrakcyjną, młodą dziewczynę - zajętą pochłanianiem banana, której to czynności kolejne etapy rejestruje aparat fotograficzny. Praca najczęściej interpretowana była w kontekście kobiecej zmysłowej przyjemności, ale też ironicznej aluzji do sztuki pornograficznej, wreszcie tytułowej konsumpcji, co wobec deficytu dóbr wszelkich w epoce realnego socjalizmu było odbierane jako krytyka panującego systemu. Banany, ulubiony rekwizyt Natalii LL, były w PRL towarem powszechnie pożądanym, lecz trudno dostępnym.
Sztuka konsumpcyjna ze zbiorów szczecińskiej Zachęty, złożona z 20 fotografii o wymiarach 40 x 50 cm, dotąd była prezentowana jako całość, monumentalne panneau o wymiarach 200 x 200 cm. Na wystawie w CSW po raz pierwszy będzie pokazana w formie fryzu. W kolejnych salach bohaterami stają się Walkiria - sama artystka wcielająca się w mityczną wojowniczkę - i Odyn, z którymi wkraczamy w krąg mitologii germańskiej i prac najnowszych. Odyn, nordycki bóg wojny i wojowników, mądrości, poezji i magii, współtwórca świata, zwany też "Chytrookim", "W masce", czy "Straszliwym", miał dar poznawania ludzkich myśli. Przedstawiano go jako starca z dwoma krukami, siedzącymi na jego barkach, z wilkiem u stóp i włócznią w dłoni. Odyn Natalii LL nie budzi jednak grozy. Sfotografowany na tle zielonego żywopłotu, w różowym boa i peruce, zamiast tronu ma plastikowe krzesło ogrodowe z supermarketu, na dosyć pulchnych ramionach - różowe skrzydełka. Nagiego ciała, w którym rozpoznajemy ciało kobiety, nie udaje mu się zasłonić. Spogląda na nas spod uchylonej maski. Po uśmiechniętej twarzy w słonecznych okularach, spod których nam się zaczepnie przygląda, rozpoznajemy Natalię LL. Jej rysy odnajdujemy też w masce pośmiertnej o uszminkowanych ustach, którą ten władca doczesnego i beztroskiego świata przykrywa twarz na drugim zdjęciu. Mitologiczne bóstwo, pochwycone przez wyobraźnię pop, przed obiektywem aparatu teatralizuje swoją ziemską obecność, pozując jak do pośmiertnej fotografii.
Właściwy Odyn, Odyn starzec, spogląda na nas w kolejnych inscenizacjach na trzech barwnych zdjęciach na ścianie obok. W Transpolacji Odyna, z 2009 roku, możemy rozpoznać Andrzeja Lachowicza, artystę noekonceptualnego i wieloletniego partnera Natalii LL w życiu zawodowym (w grupie Permafo) i prywatnym. Widzimy go jako Odyna niedołężnego, bezbronnego, którego zwiotczałe ciało w dużym zbliżeniu możemy dokładnie oglądać. Ukrywane przez współczesną kulturę stare ciało jest dla widza obsceniczne (bo poza sceną, niewidoczne, nieoglądane), ale i pociągające. Pozuje, ale jakby zasłaniając się przed nami przegięciami ciała, wzrokiem skierowanym gdzieś w bok. Opiera się nie na włóczni, a na lasce, wydaje się, że bezradnie poddaje się prośbom fotografującej go Natalii. Oboje uczestniczą w intymnym rytuale. Wystawa Natalia LL - Secretum et Tremor jest więc także filozoficzną narracją o przemijaniu, o kruchości ciała i ludzkiej egzystencji, zagrożonej w czasie nam współczesnym szczególnie, do czego odnosi się inspirowany wydarzeniami z 11 września 2001 cykl Ptaki wolności.
Atmosferę wystawy buduje aranżacja przestrzeni autorstwa Małgorzaty Szczęśniak, jednej z najwybitniejszych scenografek europejskich, współtworzącej Nowy Teatr w Warszawie.
Prezentacji towarzyszy obszerny katalog i przewodnik po wystawie oraz program, na który składają się prezentacje filmów - w tym wybranych przez artystkę, performansy oraz wykłady poświęcone różnorodnym aspektom jej twórczości (performans, kontekst sztuki Wrocławia lat 70. czy Europy Środkowo-Wschodniej).

Kurator - Ewa Toniak