Monika Wiechowska - Echa miasta (fotografia)

Pokazywany na wystawie w Kordegardzie cykl fotografii Moniki Wiechowskiej powstał przed rokiem w Stanach Zjednoczonych. Artystka przebywała tam na stypendium, by wkrótce zamieszkać w Nowym Jorku na stale. Zdjęcia zdają się dokumentować stopniowe wchodzenie autorki w krajobraz (głównie miejski) tego kraju. Tworzą obraz skrajnie subiektywny, naznaczony wrażliwością i doświadczeniami. Nie znajdziemy wśród nich pocztówkowych widoków, takich, jak Statua Wolności w Nowym Jorku czy ogromny napis HOLLYWOOD na wzgórzach Los Angeles. Wiechowską interesują bardziej „złe dzielnice”, zapomniane okolice (Coney Island, New Jersey), których czas świetności minął, choć jej ślady jeszcze gdzieniegdzie widać; nietypowe widoki znanych miast, których bez wskazówki zawartej w tytule pewnie byśmy nie rozpoznali.

Najwięcej zdjęć dokumentuje Nowy Jork. Dyptyk Calvary Cemetery ukazuje pejzaż tej nekropolii widziany od strony ogromnego cmentarza w dzielnicy Queens. Na pierwszym planie nagrobki, za nimi bryła Manhattanu. Calvary to największa, a jednocześnie jedna z najstarszych nowojorskich nekropolii — dużo na niej wystawnych rzeźbionych nagrobków. Wiechowska utrwaliła jej uboższy, położony blisko autostrady fragment – nagrobki są tu prostsze, za to niepokojąco podobne w kształtach do wieżowców w tle.

Podobny zabieg — ukazania znanego miasta z niezwykłej perspektywy — zastosowała w kompozycji Pejzaż #11 (Mulholland Drive, Los Angeles, Kalifornia, USA), dając widzowi unikalną możliwość spojrzenia na Los Angeles oczyma głównej bohaterki filmu filmu „Mulholland Drive”, dzieła sławnego reżysera tajemnicy — Davida Lyncha.

Kolejne zdjęcie utrwala fragment dzielnicy Queens — Flushing Meadows — gdzie mieszczą się korty tenisowe, na których odbywa się sławny turniej US Open. Znowu widok mało tryumfalny, jak gdyby spoza sezonu — śnieżny pejzaż niewyraźnie majaczący za ścianą z grubych szklanych kafli. Pejzaż #2 (Bronx ZOO, Nowy Jork, USA) przenosi nas do cieszącej się podobnie kiepską opinią dzielnicy Bronx. Zima, malowniczy kadr, zniszczone ogrodzenie, a za nim fragment ptaszarni. Niepokoi całkowity brak zwierząt i ludzi. Inna część Bronxu — Sheridan Avenue, sfotografowana została przez artystkę o tej samej porze roku. Widzimy ściany zaniedbanych budynków, a na pierwszym planie skarpę z dziką roślinnością pokrytą niesamowitymi lodowymi nawisami. Kontemplację piękna lodowych sopli zakłóca rodzące się w podświadomości widza pytanie o katastrofę, która powołała je do istnienia.

Bujność natury w centrum wielkiego miasta oraz widoczne w architekturze ślady upadku wzmacniają efekt niepokoju i alienacji. Artystka to właśnie zdjęcie powiększyła proporcjonalnie do rozmiarów jednej z bocznych ścian Kordegardy. Skala tego przedstawienia oddziałuje na widza, podziały wnętrza dodatkowo je kadrują, stopniując napięcie. Naprzeciwko obrazu odwołującego się do historii i odwiecznej walki natury z kulturą Wiechowska umieściła tych samych rozmiarów zdjęcie zatytułowane Pejzaż #5 (VLA, New Mexico, USA), na którym widać ogromną antenę-teleskop ustawioną w surowym pustynnym pejzażu. Nie wiadomo, czy to futurystyczna wizja przyszłości Ziemi pozostającej w stałym kontakcie z odległymi cywilizacjami; świat po zagładzie, w którym nie ma już miast, kontrolowany przez roboty; czy może sonda na Księżycu? W swoich amerykańskich podróżach artystka dotarła do Nowego Meksyku, gdzie sfotografowała obserwatorium astronomiczne Very Large Array położone na pustyni, urzeczywistnienie mitu przyszłości o mocno niepokojącym wyglądzie (futurystyczna/stechnicyzowana natura). Pejzaż #9 (Fragment Tamy Hoovera, Nevada, Arizona, USA) ma podobną atmosferę — wywołaną kontrastem ogromnej inwestycji technicznej, (która wydaje się opustoszała) i potęgi czystej natury.

Trzecie zdjęcie wybrane przez artystkę do powiększenia pozwala lepiej zrozumieć ideę wystawy. Widok zaśnieżonego ogrodu przegrodzonego ornamentem z oszronionej siatki przenosi nas do nierealnego świata zimowej bajki. Czy to także jakaś część Nowego Jorku spoza centrum, czy prowincjonalne miasto Środkowego Zachodu? I znowu tytuł odkrywa prawdę — to Szczecin, rodzinne miasto artystki. Wplatanie do prac elementów subiektywnych, zaczerpniętych ze sfery prywatnej (niekiedy intymnej) i zestawianie ich z tym, co powszechnie widoczne, indyferentne, podlegające publicznemu osądowi, charakteryzuje metodę twórczą Moniki Wiechowskiej. Wykonane przez nią zdjęcie nigdy nie jest bezstronnym czy stylizowanym zapisem. Artystka fotografuje zastaną rzeczywistość, ale te obrazy snują opowieści, mówią o czymś, co znajduje się poza widzianym kadrem, odkrywają pokrewne (uniwersalne) historie zapisane w pejzażu Nowego Jorku, Los Angeles, Szczecina, czy Gruzji i Chorzowa, utrwalonych przez nią wcześniej.

Wybór fotografii z opisanego cyklu Monika Wiechowska prezentowała niedawno w Galerie Fons Welters w Amsterdamie pod tytułem „When the blue moon rises” — trudnym do przetłumaczenia na język polski, bo odnoszącym się do idiomatycznego określenia „once in a blue moon”, używanego, gdy mówimy o zjawiskach rzadko występujących, zwykle poprzedzonych jakimś dramatycznym prologiem, podobnie niespotykanych, jak niebieski księżyc widoczny po wybuchu wulkanu. O podobnych tajemniczych, a pięknych fenomenach opowiada także wystawa artystki w Kordegardzie, przedstawiająca zdjęcia z amerykańskiego cyklu w nowym wyborze i układzie. Poczucie niejasnego niepokoju płynącego z obcowania z zagadką czy historią zawartą w tych esencjonalnych fotografiach towarzyszyć będzie na pewno także widzom.


Powrót