Marian Strzelecki - w 30. rocznicę śmierci- Tkaniny

12 marca - 06 kwietnia 2003
Marian Strzelecki, tkaniny i szkice

Marian Strzelecki urodził się w 1924 roku w Sieciechowie. W latach 1946-51 studiował w PWSSP w Gdańsku malarstwo pod kierunkiem prof. Artura Nachta-Samborskiego oraz tkaninę w pracowni prof. Józefy Wnukowej.
W latach 1951-1956 pracował jako asystent w pracowni tkaniny prof. J. Wnukowej, w tym samym czasie uczestniczył też w pracach plastycznych przy odbudowie Starówki w Gdańsku. Brał udział w licznych wystawach zbiorowych m.in.: w Warszawie w 1951, w Bukareszcie w 1951, w Warszawie w 1952, w Gdańsku w 1955, w Berlinie w 1956, w Sopocie w 1958, w Gdańsku w 1964, w Gdańsku w 1967, w Krakowie w 1968, w Zakopanem w 1968, w Stuttgarcie w 1968, w Warszawie w 1970. Zrealizował także wystawy indywidualne:
w 1965 w Sopocie, w 1965 w Monteralu i Nowym Jorku, w 1965 w Gdyni, w 1965 w Gdańsku, w 1967 w Warszawie, w 1968 w Kościerzynie, w 1971 w Goppingen, w 1972 w Lowenstein, w 1973 w Gdańsku.
Artysta zrealizował ponadto szereg dużych tkanin dla obiektów użyteczności publicznej, aktywnie działał w Związku Polskich Artystów Plastyków.
Zginął w wypadku samochodowym w 1973 roku.

"Każdy, kto widział dzieła Mariana Strzeleckiego, żałuje prawdziwego artysty. Ale ci, którzy zetknęli się z nim osobiście choć raz, opłakują Mariana - człowieka. Był interesujący, pociągający, w jego domu panowała niepowtarzalna atmosfera, której uległam od pierwszej chwili. Bezsensowna śmierć zabrała nam Mariana. Zostało po nim puste, bolesne miejsce”. wspominała Wanda Wiłkomirska
Marian Strzelecki, jeden z najbardziej cenionych i aktywnych artystów Wybrzeża lat 50. i 60., uprawiał malarstwo sztalugowe i monumentalne, interesował się ceramiką architektoniczną, ale jego pasją była tkanina dekoracyjna.
Sztukę pojmował on jako możliwość przymnożenia piękna, ocieplenia życia poprzez tworzenie przedmiotów artystycznych, harmonijnie skomponowanych, będących radością dla oczu (by strawestować słynne powiedzenie Matisse'a). (...) Koloryzm, jak sama nazwa wskazuje, uznawał prymat koloru. Według kolorystów to barwa organizuje kompozycję, buduje formy, warunkuje stosunki przestrzenne i światło. Pod warunkiem jednak, że jest ona barwą "autonomiczną", to znaczy taką, która nie naśladuje natury, ale jest "wykoncypowana" z założonej przez artystę „gry barwnej”. Bo kolor nie "koncypowany" - jak wywodził Cybis - nie działa malarsko. Dodajmy, że zasady gry dyktowała artyście intuicja, wrażliwość, a zwłaszcza emocja przeżywana w kontakcie z naturą. (...)

Pierwsze pięć lat po ukończeniu szkoły były dla artysty latami intensywnej pracy twórczej. W zespole prof. Wnukowej wykonywał wówczas freski i sgrafitta na elewacjach kamienic przy ulicy Długiej w Gdańsku, równocześnie malował obrazy sztalugowe, projektował mozaiki architektoniczne i całym sercem zaangażował się w prace laboratoryjne nad nowatorską metodą zdobienia tkanin dekoracyjnych. Gdy w 1951 roku pracownia tkaniny przy Szkole Sopockiej przekształcona została w Zakład Naukowo-Badawczy Tkaniny Dekoracyjnej, Strzelecki został w nim asystentem prof. Wnukowej.
Poszukiwania nowatorskiej techniki zdobienia tkanin związane było z licznymi zamówieniami na wielkoformatowe tkaniny wykładzinowe, tzw. kołtryny, mające służyć do wystroju zabytkowych wnętrz, między innymi w zamkach w Gołuchowie i Książu Wielkim, Ratusza Głównomiejskiego w Gdańsku, również wnętrz współczesnych. Dawne techniki gobelinowe nie mogły mieć w tym przypadku zastosowania, jako że zbyt długo absorbowały artystę przy jednym obiekcie, natomiast techniki powielania mechanicznego pozbawiały tkaniny indywidualności i ciepła rękodzieła. Nowa metoda, którą można określić jako rozmalowany druk, stanowiła kompromis między tkaniną drukowaną a malowaną ręcznie. Za pomocą tzw. film-druku przenoszono na płachty płótna lnianego ogólny rysunek form czy też dekoracyjnych motywów raportowanych rytmicznie. Następnie ten nieco monotonny rytm drukowanego raportu przełamywała ręczna praca artysty, który wszelkie formy traktował indywidualnie, ręcznie malując niemal każdy szczegół, np. płatki kwiatów. Technika ta właściwie niewiele ma wspólnego z tkactwem, wykazuje natomiast bliskie pokrewieństwo z malarstwem. Od tkanin drukowanych w całości z metra, tkaniny wykonywane nową metodą różniły się też tym, że możliwe w nich stawało się stosowanie, niezależnie od ornamentacyjnego tła, centralnych akcentów kompozycyjnych, jak np. herbów miast. (...)
Ogólnie rzecz ujmując, tkaniny Strzeleckiego charakteryzuje precyzyjny rysunek, subtelna kolorystyka w tonacjach najczęściej przetrawionych i przełamanych oraz harmonijna kompozycja złożona z wielu elementów podporządkowanych rytmowi. Bogaty zasób motywów i form czerpał artysta z różnorodnych źródeł, trawestował dawne wzory opon i pasów słuckich, nawiązywał do motywów wyjętych z repertuaru dekoracyjnego malarstwa ludowego, najobficiej jednak czerpał z zasobów własnej fantazji, inspirowanej nader często przebogatą florą i fauną głębin morskich.
Obrazy sztalugowe artysty należy traktować autonomicznie, różnią się one od tkanin, ponieważ zrywa w nich artysta z zasadą dekoracyjności na rzecz zainteresowania materią malarską, jej autentyzmem, energią i ekspresją. W obrazach abstrakcyjnych kłębowisko linii i form jest wyrazem podświadomego, automatycznego gestu, odpowiednika nurtujących artystę niepokojów. Bohaterem dwóch płócien tematycznych jest Don Kichot i jego giermek, nieśmiertelni bohaterowie Miguela de Cervantes Saavedra. Ich sylwety potraktowane są szkicowo, ogólnie, acz są charakterystyczne, z zaznaczeniem różnic wzrostu i tuszy, wykreślone postrzępioną i bardzo ruchliwą kreską. Tło podzielił artysta poziomo na dwie strefy ostro kontrastujące ze sobą, strefa dolna przedstawia skłębioną, niespokojną materię, czarno-białej spalonej słońcem ziemi hiszpańskiej. Strefa górna to płaszczyzna w kolorze ciemnoczerwonym a w drugim obrazie ugrowym. Jest w tych obrazach przesunięcie przedstawionego tematu w obszar poetyckich i uniwersalnych sensów.

Prezentowane na wystawie szkice do tkanin (w większości nie zrealizowanych) są bardzo interesujące artystycznie i poznawczo, poszerzają naszą wiedzę o Strzeleckim jako malarzu. Zachowało się około stu szkiców, zróżnicowanych tematycznie i kompozycyjnie, dających się posegregować w pewne grupy. Grupa pierwsza to nieliczne szkice realistyczne, niemal dokumentalne studia np. panoramy Kartuz, sylwetek zwierzęcych. Druga grupa to projekty do tkanin raportowanych o dekoracji pasmowej i ornamentyce geometryzowanej złożonej z różnorodnej konfiguracji trójkątów, prostokątów, kwadratów i kół. Szkice te są wyrazem poczucia matematycznego porządku, równowagi i statyki. Trzecią grupę stanowią szkice z dominującym elementem herbowym na dekoracyjnym tle.Czwarta grupa to szkice o tematyce teatralnej. Jeden z nich przedstawia pustą scenę i cały szereg oświetlających ją fantazyjnych lamp; inny maski teatralne poukładane dekoracyjnie.
Wreszcie najciekawszą grupę stanowią przedstawienia pejzaży i kompozycji poetyckich. Występujące w nich formy i rekwizyty, sposób posługiwania się metaforą, nacisk położony na działanie materii, wszystko to sprawia, że klimatem zbliżają się one do realizmu magicznego, bliskie są również poetyce niektórych obrazów surrealistycznych, a zwłaszcza wykazują powinowactwo z obrazami Joana Miró. (...)
Marian Strzelecki żył stosunkowo krótko, a jego dojrzała działalność artystyczna trwała zaledwie lat dwadzieścia. Z całą pewnością nie zdążył on wypowiedzieć w swojej sztuce wszystkiego, co zamierzył. Miał nam jeszcze wiele do zaofiarowania.
Maria Gałecka


   


Powrót