Krystyna Schwarzer-Litwornia - LABIRYNT

05 listopada - 28 listopada 2004
Wernisaż: 5 października, godz. 18.00 , Cysterna (Plac przed Zamkiem)

Labirynt ściśle nieokreślony Krystyny Schwarzer-Litworni eksponowany w Cysternie Wodnej kontynuuje wątki, które ujawniły się w jej wcześniejszych wielkoformatowych pracach, takich jak Adonalia z 1997 roku, Ikar (wystawiony w warszawskiej Kordegardzie w 2003 roku) oraz Dedal (wzniesiony w tym samym roku na dziedzińcu Ministerstwa Kultury). Podobnie jak w tamtych aranżacjach podstawowym tworzywem użytym przez artystkę jest specjalnie spreparowane szkło. Jednak każda z wymienionych prac była odrębna w charakterze pod względem formy, jak i zawartego w niej przesłania.
W obliczu Labiryntu widz staje wobec matni przenikających się przestrzeni. Nawyk racjonalizowania obserwowanych widoków sprawia, że stara się on odnaleźć jakiś porządek, zasadę rządzącą kompozycją. Wysiłek ten nie zda się jednak na wiele. Logika Labiryntu zdaje się podlegać pozarozumowym prawom albo czemuś, do czego można dotrzeć jedynie w przeczuciu. Przywodzi na myśl “labirynt czasu”, o którym pisał Jorge Luis Borges w Ogrodzie o rozwidlających się ścieżkach. Mowa jest tam o tym, że być może, wbrew potocznemu przekonaniu o istnieniu czasu absolutnego (takiego, jaki opisali Newton czy Schopenhauer), sytuacja jest w istocie o wiele bardziej złożona. Być może czasów jest wiele, przenikają się one nawzajem, tworzą “przędzę” złożoną z czasów równoległych i przecinających się bądź też rozwidlających i podążających dalej w odmiennych kierunkach.
Za sprawą Labiryntu widz zatraca poczucie czasoprzestrzennego ładu, dając się unieść w inną strefę, w której przestają działać kanoniczne aksjomaty. Przestrzenna matnia potęgowana jest ułudą szklanych tafli, które tworzą nigdy nie wiadomo, na ile prawdziwe, na ile zwodnicze perspektywy. Zresztą, czy jest prawdą to, co widać w lustrzanym odbiciu? Co w nim widać w istocie? Obiektywną prawdę, czy tylko subiektywne wyobrażenie? Pamiętajmy, że nieszczęście Narcyza polegało na uświadomieniu sobie, że piękne odbicie jest sprzeczne z autentycznym wizerunkiem. Że jest zakochany w kimś innym aniżeli to, którego postrzegał jako własne “ja”.
Można wszak pojmować Labirynt Litworni jeszcze inaczej. Jako zagmatwane, trudne do ogarnięcia i niedostępne wnętrze. Odgraniczone i niedostępne jak psychika drugiego człowieka, która zdaje się czasem odmykać, ale w gruncie rzeczy pozostaje niezrozumiała i obca, bo nie sposób spojrzeć na świat cudzymi oczyma. Pomimo to wciąż pragniemy dowiedzieć się, jaki widok rozpościera się z punktu usytuowanego w tym niedostępnym wnętrzu.
W Labiryncie jak i w innych pracach artystki zdaje się zawierać refleksja o naturze naszego postrzegania sztuki. O tym, jak względne jest rozróżnienie tego, co naprawdę zawiera się w dziele sztuki, od tego, co stanowi w istocie naszą własną kreację. Każde dzieło wszak składa się nie tylko z materialnego obiektu, ale w znacznej mierze z tego, co rozwija się w naszej wyobraźni, z tego, co powstaje w labiryncie odczuć i skojarzeń rodzących się pod wpływem oglądanej pracy. Kontekst ten rozbudowuje dzieło, rozszerza jego ramy, doprowadza nieraz do sytuacji, że staje się ono po części zwierciadłem, w którym dostrzegamy to, co chcemy zobaczyć, a czego w istocie tam nie ma, a w każdym razie nie było brane pod uwagę przez twórcę pracy.
Takie rozumienie twórczości Krystyny Litworni, sytuujące ją w sferze antysztuki – twórczości poświęconej rozważaniom o naturze tworzenia, o istocie i granicach sztuki – zaprowadzić nas może jeszcze dalej, ku rozmyślaniom o relacji sztuki i natury. Kompozycje artystki cechuje subtelna równowaga przywodząca na myśl arystotelesowskie mimesis, w którym elementy wzięte z natury (tu – lustrzane odbicia, zwierciadlane “cytaty”) łączą się harmonijnie z formami “sztucznymi”, wykreowanymi przez artystę.
Właśnie to poszukiwanie harmonii, zagubione w czasach, w których dominuje chęć eksponowania własnego “ja” pozostającego w konflikcie z otaczającym światem jest godne podkreślenia. W Labiryncie – rzeźbie odsłaniającej jakby swe wnętrze, można odnaleźć marzenie o odzyskaniu harmonii, ale i też swoistą “opowieść” o zagubieniu, a także o człowieczej pysze i kruchości dzieł ludzkiej ręki.


   


Powrót