Jerzy Fober - na obraz i podobieństwo

Indywidualna wystawa Jerzego Fobera „na obraz i podobieństwo …” zaprasza widzów unoszącym się w powietrzu subtelnym zapachem drewna i wyciszoną, niemal mistyczną atmosferą. Szesnaście rzeźb artysty z lat 1984 – 2008 wyłania z galeryjnego półmroku miękkie, punktowe oświetlenie. Wyrzeźbione w drewnie piękne figuralne sylwety, zawieszone gdzieś pomiędzy realizmem a abstrakcją, prozaicznością i mistycyzmem, rozstawione na dużej przestrzeni galerii, tkwią dyskretnie w niesamowitej ciszy otoczenia szepcząc swoje historie.

Jerzy Fober jako artysta w pełni ukształtowany wypracował oryginalny styl przedstawiania, w którym operuje klarownym, unikatowym kodem i czytelnym przekazem. Jego język twórczy jest w pełni autentyczny. W warstwie formalnej i znaczeniowej nawiązuje do sculptury tradycyjnej. W sensie skoncentrowania formy, która działa poprzez masę, bryłę i zawiera w sobie całość semantycznego przekazu rzeźba Fobera jest bliska linii klasycznej. Artysta szuka odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące ludzkiej egzystencji poruszając się w obszarze zagadnień z zakresu religii, filozofii, etyki czy literatury pięknej. Inspirację nie mniej ważną stanowi obserwacja tego, co dzieje się wokół i co składa się na prozaiczność bytu tu i teraz. Fober w pełni świadomie podejmuje tematy uniwersalne, bezpośrednio odnoszące się do bogatej w różnorodne sensy i znaczenia tradycji chrześcijańskiej, zwłaszcza do motywów i form sztuki sakralnej średniowiecza, renesansu i baroku, ale też twórczości Michała Anioła i Rodina. Realizuje uwspółcześnione, autorsko uaktualnione motywy toposów i symboli religijnych, poprzez które polemizuje z tradycyjnymi stereotypami i kanonem przedstawień ikonograficznych. Obszar sacrum stanowi dla niego inspirację, potencjał, z którego czerpie własne treści pozostawiając jednocześnie odbiorcy szeroki margines swobody interpretacyjnej. Przesłanie jego prac dotyka tego, co kształtuje od wieków istotę humanizmu w cywilizacji naszego kręgu kulturowego: zagadnień życia i śmierci oraz wszystkiego, co mieści się pomiędzy tymi wartościami; jakości jednostkowego życia, ludzkich wyborów i czynów, wartości pozostawionych po sobie, nadziei i zwątpienia, sensu cierpienia, istoty miłosierdzia, wzlotów i upadków, relacji dobra i zła… Podobnych pytań - refleksji o ludzkie istnienie rozpięte pomiędzy egzystencją a jej unicestwieniem artysta zadaje wiele, w kolejnych swoich rzeźbiarskich kreacjach.

Jerzy Fober tworzy w drewnie, z którym zetknął się jako wychowanek Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem, a następnie w pracowni rzeźby prof. Stanisława Kulona na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Wśród prac artysty znajdują się zarówno kameralne popiersia, portrety, kunsztowne akty, postaci symboliczne czy mitologiczne; potraktowane realistycznie, syntetycznie, niekiedy deformowane lub stylizowane, spokojne - statyczne i pełne emocji - ekspresyjne. Fober jest również autorem rzeźb plenerowych wykonanych w drewnie, w większej skali.

Postacie z rzeźb artysty mają naturalne proporcje ludzkiego ciała, kształty harmonijne, czasem nieco wyszczuplone, wzdłużne, ale przez to bardziej uduchowione. Wykonane są z niezwykłą precyzją a wręcz maestrią, zwłaszcza w partii dłoni, stóp i torsów. Czasem są to ciała skulone, innym razem ujęte w dostojnym kontrapoście, niekiedy bezwładnie leżące. Wiele z nich nie posiada głów, przez co stają się anonimowymi sylwetkami mężczyzny czy kobiety. Fober często konfrontuje w jednej pracy płaszczyzny gładkie, misternie wykończone z surowo ociosanymi bądź potraktowanymi w niezwykle lapidarny sposób. Piękne ciało przenika w nieobrobioną kłodę drewna, zachowując równowagę pomiędzy wyobrażoną cielesnością a jej niedopowiedzeniem. Zderzenia te mimo zdecydowanej statyki i zewnętrznego spokoju tworzą napięcia i wewnętrzną ekspresję przedstawień. Rzeźby Fobera, nawet te oddające niezwykle sugestywnie cielesną epidermę nie epatują nadmiarem szczegółów. Ale właśnie owe szczegóły odgrywają znaczącą rolę w odbiorze całości wykreowanej postaci, nadając jej pełnię wyrazu.

Fober pracuje wyłącznie w drewnie. Ze znakomitym wyczuciem odsłania urodę organiczności tej materii, najbardziej uniwersalnego i symbolicznego przykładu natury. Zdaniem twórcy „Materia, w której artysta się realizuje nie jest przypadkowa, ale z drugiej strony nie powinna też być wynikiem chłodnej kalkulacji. Wybór tworzywa musi być intuicyjny, zgodny z własną osobowością i dający przez to najpełniejsze możliwości samorealizacji. Drzewa mają swoją młodość, los, który pozostawia ślady i podobny do naszego powolny lub gwałtowny koniec. Ten zapis życia utrwalony w ich wnętrzu stanowi dla mnie wartość, której nie należy niszczyć, ale wydobyć i w pełni wykorzystać”. /fragment z kat. Jerzy Fober. O poszukiwaniu Sacrum, Muzeum Archidiecezjalne w Katowicach, 1993/

W rzeźbach swoich artysta twórczo wykorzystuje naturalne usterki materiału – spękania, rysy, słoje, sęki, fakturę drewna – w których zapisany jest bieg ich czasów. Elementem, który dodatkowo wzmacnia ekspresję prac jest stosowana przez Fobera barwa, scalająca wszystkie elementy składowe w jeden organiczny twór. Ze szczególnym upodobaniem rzeźbiarz używa m.in. srebra, złota, bieli oraz delikatnych karminowych czerwieni.

Tytuł wystawy „na obraz i podobieństwo …” wskazuje, podobnie jak tytuły konkretnych rzeźb Fobera drogę prowadzącą do ich interpretacji. Punktem wyjścia do rozważań jest zapis z Księgi Rodzaju (Rdz 1, 27): „Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę”. Człowiek jako istota obdarzona wolną wolą może zbliżyć się do Boga żarliwością swej wiary i wartościowym życiem, bądź zatracić się w ich przeciwieństwach. Kwestia wyboru należy, więc do każdego z nas. Artysta pokazał różne oblicza prób zbliżenia się do Boga lub oddalania się od jego majestatu. Wśród rzeźb prezentowanych w Orońsku znalazła się m.in.: praca dyplomowa „Złożenie do grobu” (1984), nagrodzona wyróżnieniem; „Ostatnia wieczerza” (1995) eksponowana w rodzimej uczelni podczas przewodu habilitacyjnego artysty, jak również rzeźbiarski hołd złożony prof. Stanisławowi Kulonowi w postaci liryczno – symbolicznego wizerunku artysty w czerwonej, charakterystycznej dlań czapeczki na głowie „Kulon” (1986). Zaprezentowano też wizerunki Marii Magdaleny (1991), Weroniki (2000) i kilku innych doskonałych rzeźb. Najnowszą realizacją z roku 2008 stanowi rzeźba „Szymon Słupnik” prezentowana na plakacie towarzyszącym wystawie. Asceta, uważany za świętego w kościele katolickim spędził blisko czterdzieści lat na kamiennym słupie postawionym w pobliżu Antiochii Syryjskiej. W tradycyjnej ikonografii ukazywano go siedzącego na słupie z biczem jako atrybutem. Fober uaktualnił wizerunek zastępując wizerunek słupa stosem zespolonych ze sobą, ustawionych jedno na drugim starych krzeseł, przez co przekaz nabrał nowego, współczesnego wymiaru.


Powrót