Ivan Meštrović - Adriatycka epopeja

Ivan Meštrović, rzeźbiarz i architekt, wytrwale budował mosty łączące Chorwację i jej kulturę z Europą i Stanami Zjednoczonymi Ameryki - zarówno w swojej twórczości, działalności wystawienniczej, jak i w życiu prywatnym. Od wczesnej młodości, gdy pobierał nauki w Wiedniu, aż do ostatnich lat spędzonych w South Bend w USA, kształtował swoją karierę międzynarodową, zachowując świadomość swojego pochodzenia.

W paszporcie każdego Chorwata widnieje Historia Chorwatów dłuta Meštrovicia, czym rodacy rzeźbiarza rozsławiają jego dzieło w świecie. Nie sposób mówić o chorwackiej sztuce i historii pierwszej połowy XX wieku bez odniesienia do jego prac. Równocześnie Meštrović wszedł do panteonu najwybitniejszych artystów środkowoeuropejskich minionego stulecia. To jeden z największych chorwackich artystów, którego talent zmienił krajobraz licznych miast w Europie i za oceanem. Wplótł on w świadomość innych narodów cząstkę dziedzictwa, które ukształtowało jego samego.

Dwudziesty wiek ujawnił rozziew pomiędzy abstrakcyjną nowoczesną formą - dziedzictwem awangard - a naturalną ludzką potrzebą zakorzenienia i wyrażania w przestrzeni własnego doświadczenia. Stale obecne u Meštrovicia poszukiwanie ciągłości pomiędzy tradycją a współczesnością wydaje się antycypować postawę ariergardy - antidotum na wyobcowanie i poczucie zagrożenia, jakich doświadcza współczesny człowiek. 

W sztuce Meštrovicia skupia się więc wielowymiarowość chorwackiej kultury, jej wszelkie ambiwalencje i ciążenia ku sprzecznym kierunkom. Głębokie zakorzenienie w cywilizacji zachodniej odbija się w idiomach śródziemnomorskich, środkowoeuropejskich oraz zachodnioeuropejskich projektach modernizacyjnych. Jednak są one wzbogacone o elementy kultury lokalnej, które czerpią z tradycji synkretyzmu modelu bałkańskiego, w którym koegzystują obok siebie patriarchalna i heroiczna kultura ludowa oraz współobecność innych konfesji i religii - prawosławia i islamu. Dzieło tego artysty jest w jakimś sensie metaforą losu Chorwatów, którzy znaleźli się na rozdrożu najważniejszych prądów cywilizacyjnych Europy: chrześcijaństwa i islamu, prawosławia i katolicyzmu, kultury elitarnej i ludowej, Śródziemnomorza i Europy Środkowej. Wszystkie te pierwiastki ścierają się ze sobą tworząc bogatą mozaikę kulturową, dla której trudno znaleźć jeden i tylko jeden mianownik.
To pierwsza w Polsce prezentacja Meštrovicia i zarazem sztuki chorwackiej tej klasy. Wystawa przygotowywana jest we współpracy z Muzeji Ivana Meštrovicia: Galerija Meštrović w Splicie i Atelijer Meštrović w Zagrzebiu.

Kuratorzy - Łukasz Galusek, Barbara Vujanović