Elżbieta Banecka - Haiku, technika własna
W estetycznej tradycji Zachodu ugruntowało się pojęcie sztuki, która „wznosi się ponad poziomy”. Sprzeciwia się zastanemu światu, poszukuje absolutu, pragnie uwiecznić odblask niezmiennego piękna. W Japonii, gdzie zrodziło się haiku, ideały estetyczne są zakorzenione w codzienności. Piękno nie przybiera tam abstrakcyjnej postaci nieziemskiej doskonałości, lecz wiąże się z poczuciem przemijania, jest wpisane w ułomną rzeczywistość. I choć sztuka nowoczesna, czerpiąc natchnienie z rozmaitych kręgów kulturowych, poszerzyła nasze rozumienie estetyki, mainstreamem w naszej kulturze pozostają artyści zbuntowani, którzy obalają obowiązujące normy, krytykują aktualność, poruszają tzw. tematy trudne, dające się przełożyć na dyskurs i poddać rozumowej analizie.
I
stotę haiku, które nie jest komentarzem do rzeczywistości, ale jak ktoś napisał, wysepką olśnienia, stanowi afirmacja świata. I z takiej właśnie inspiracji wypływa sztuka Eli Baneckiej. Nie temat jest tu prymarny, lecz podyktowany zachwytem obraz. W tym sensie, podobnie jak w haiku, nie liczy się tutaj wgląd w siebie, tylko uważne i pokorne studium przedmiotu. „O sośnie, powinniśmy się uczyć od sosny. O bambusie od bambusa” – pisał Basho. Nie chodzi tu więc o proste odwzorowanie rzeczy, lecz o wyrażenie emocji, jakie one w nas budzą. Prace Baneckiej powstają na antypodach tego, co można by nazwać przezroczystym przedstawieniem. Rzeczy zostają na nich sprowadzone do abstrakcyjnych znaków, których kształt, barwa i faktura ewokują wywołany przez pierwowzór nastrój. Nic nie zostaje dopowiedziane do końca, sugestia pozostawia widzowi miejsce na odwołanie się do własnej wrażliwości i wyobraźni. Co więcej, każda z prac artystki stanowi osobny, jedyny w swoim rodzaju przedmiot. Papier nie jest tutaj traktowany czysto użytkowo: jego grubość, struktura i powierzchnia są pieczołowicie dobrane. Baneckiej nie interesuje tworzenie nakładu. Wszystkie jej grafiki są unikatowe. Jedynie pierwszy wydruk zachowuje zdaniem autorki świeżość i autentyczność wyrazu. I tak jak w tradycyjnej grafice, za najistotniejszy uważa się etap przygotowywania matrycy, a wykonywanie odbitek jest uznawane za czynność li tylko mechaniczną, u Baneckiej te proporcje zostają odwrócone. Matryca przygotowywana jest bardzo krótko, a tworzenie odbitki z rutyny zamienia się w niepowtarzalne działanie, które za każdym razem daje zaskakujący efekt. Obok stosowania klasycznych technik, jak linoryt i drzeworyt, Banecka przeprowadza bowiem nieustanne eksperymenty: preparuje matryce z nietypowych materiałów, wzbogaca swoje odbitki o rysunek, pociągnięcia farbą na papierze, laserunki, kolaże, kaligraficzne podpisy… Jak sama mówi, odczynia z prasą graficzną pewną magię. Mistrzowskie opanowanie rzemiosła pozwala jej łamać graficzne kanony i podnieść proste techniczne czynności do rangi sztuki, a fascynacja materią dostrzec w pozornie szarej rzeczywistości przejaw piękna. W szyciu nic nie ma, oprócz szycia/Więc szyjmy póki starczy siły!/W życiu nic nie ma oprócz życia,/Więc żyjmy aż po kres mogiły! – pisał Bolesław Leśmian. Za dyscyplinę pracy i obdarzenie codzienności czułym spojrzeniem świat odwdzięcza nam się czasami rozbłyskiem.
Powrót
