Delektowanie się światem Yoshihiro Sudy

Yoshihiro Suda (ur. 1969) ukończył Uniwersytet Sztuki w Tamie w 1992 roku, pierwszą wystawę swoich prac miał w 1993 roku i przez te wszystkie lata tworzy rzeźby. Od początku przestrzeń i sposób ekspozycji prac to dla niego kwestie niezwykle istotne. Od dawna pozostając pod wrażeniem epizodu z „ceremonii herbaty z wilcem”1, podąża śladem Rikyu, który osiągał napięcie poprzez eliminację wszystkich zbędnych elementów, tworząc nową jakość estetyczną. O pracach Sudy mówi się, że są współczesne i nowoczesne, a zarazem osadzone w tradycji japońskiej. Jego twórczość modelowo wręcz odzwierciedla dylematy i dwojaką strukturę sztuki japońskiej2, będące wynikiem adaptacji kultury Zachodu ‒ wpływ Zachodu do dziś jest problemem dla Japonii.

Sam Suda podkreśla wpływ, jaki wywarła na niego szkoła Rin 3. Kierunek ten odgrywał dużą rolę w sztuce epoki Edo, jego wybitnymi przedstawicielami są Kōetsu Hon'ami i Sōtatsu Tawaraya, bracia Korin i Kenzan Ogata oraz Hōitsu Sakai i Kiitsu Suzuki. Szkoła Rin słynie z bogatej dekoracyjności i znakomitego rzemiosła oraz dążenia do doskonałości. Cechuje ją dynamiczna kompozycja, kwiecista pompatyczność, ale i swego rodzaju nowoczesność.
Według Sudy dzięki szkole Rin ukształtował się realizm japoński, odmienny od europejskiego. W Europie dążono do realizmu, tworząc trójwymiarową iluzję na płaszczyźnie, a w Japonii rzeczywistość przedstawiano za pomocą dwóch wymiarów. Znaleziono tym samym sposób ukazywania „rzeczy samych w sobieˮ, uchwycenia ich istoty. Powstał swoisty kod odczytywania znaczeń. Powszechnie wiadomo na przykład, że złote części na parawanie oznaczają nieograniczoną głębię. To nie jest pustka, którą można wyrazić malując tuszem, w tym zawiera się „wszystkoˮ. Tu rozprzestrzenia się間(ma).
Koncepcja間(ma) stanowi istotny element w pracy Sudy. Jest to pojęcie zakorzenione w tradycji japońskiej, wieloznaczne i wielowarstwowe, toteż trudno znaleźć dla niego ekwiwalent w innych językach. Próbuje się tłumaczyć je jako przestrzeń pomiędzy, ale już w momencie przekładania mamy świadomość, że zanika ważny aspekt znaczenia tego słowa. W kanji 間 (ma) składa się ze znaków oznaczających bramy i księżyc, wyraża przyglądanie się księżycowi zza drzwi bramy, zawiera się więc w nim znaczenie „pomiędzy” | „szczelina”. Oprócz tego 間ma występuje w różnych złożeniach, jak na przykład 人間 (człowiek), 空間 (przestrzeń),　時間 (czas),　間際 (tuż przed),　間に合う (zdążyć),　間がいい (we właściwym momencie), którymi często Japończycy posługują się w codziennym życiu (nie uświadamiając sobie znaczenia tego ma). Ważną rolę pojęcie to odgrywa również w teorii tańca nihon buyō, zgodnie z którą „ma jest kryterium sztuki tańca”; a jednocześnie mówi ona, że nie chodzi w tańcu tylko o to, żeby „zdążyć”, czyli żeby trzymać się rytmu. O tańcu, w którym trzeba „tylko zdążyć”, mówi się 常間jōma lub 定間jōma ‒ i tego należy unikać. Czyli 間 (ma) jest kryterium sztuki tańca, a jednocześnie nie wolno tańczyć według reguły常間jōma, trzeba się starać dotrzeć do głębi4 Pojęcie 間 (ma), jako idea nieokreślona i nieuchwytna, czasami zapisuje się innymi znakami kanji, mającymi identyczne brzmienie, ale inne znaczenie : ma 魔 (demon)5.
Mimo gwałtownej zmiany sposobu życia wskutek otwarcia się Japonii na kulturę europejską kulturę, co nastąpiło w epoce Meiji, zawsze szanowana była przestrzeń pomiędzy czymś i „czytanie między wierszami”. Nic dziwnego zatem, że ma w dalszym ciągu traktowane jest jako ważny element naszej kultury.

Yoshihiro Suda w swojej sztuce rzeźbiarskiej kontynuuje tradycję japońskiego drzeworytu, tworząc delikatne i precyzyjne przedstawienia roślin. Jego „modelami” są rośliny i kwiaty rosnące przy ścieżkach, kwiaty z gór, kwiaty w ogrodach i w kwiaciarniach. Nakłada kolor, używając kleju żelatynowego i pigmentu z rozdrobnionych skał, umiejętnie eksponuje swoje prace w przestrzeni wystawienniczej.
Bo prace Sudy to nie tylko wyrzeźbione rośliny, ale również rzeźby roślin stanowiące jedność z przestrzenią, w której są pokazywane. Innymi słowy są jak jedno pociągnięcie pędzlem w malowaniu tuszem. Przez umieszczenie tych prac w danej przestrzeni sama przestrzeń doświadcza przemiany i rozprzestrzenia się bez ograniczeń. Takie właśnie przeżycie staje się udziałem oglądających wystawę rzeźb Sudy. Takich samych wrażeń dostarcza przestrzeń wnęki tokonoma w pokoju japońskim czy pawilon ceremonii parzenia herbaty, czyli przestrzenie, w których ulegają zawieszeniu życie i śmierć. W takiej przestrzeni oglądający delektuje się間 (ma) i znajduje zachętę do refleksji.
Tego lata w Muzeum Manggha w Krakowie zostaną wystawione m.in. wilce, które są symbolem lata w Japonii, oraz inne prace artysty w otoczeniu dzieł sztuki sprzed okresu Edo. Będziemy świadkami dialogu przekraczającego granice czasu i epok. Mam nadzieję, że pomimo tak dużego oddalenia będzie to również okazja do zbliżenia pomiędzy autorem a widzami.


Powrót