Bruce Nauman - Nie (instalacje)

Wystawa Nie / No Bruce’a Naumana w CSW stanowi przegląd prac powstałych w ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci i odzwierciedla kolejne fazy jego rozwoju artystycznego. Obejmuje prace artysty z kolekcji Tate, Londyn, oraz Astrup Fearnley Museum, Oslo. Punktem centralnym ekspozycji jest słynna instalacja wideo Mapping the Studio II (Fat Chance John Cage) [Opisywanie przestrzeni pracowni II (Bez szans, Johnie Cage)] (2001), której pierwsza prezentacja w nowojorskiej DIA Foundation w 2002 była wydarzeniem artystycznym o wymiarze międzynarodowym.

W sztukę Naumana wpisana jest tendencja do pokazywania "wnętrza" rzeczy, do ujawniania informacji nieoficjalnych, które owo wnętrze ukrywa i które nie dają się podporządkować społecznie i kulturowo akceptowanym konwencjom reprezentacji. Traktując owe konwencje jako materiał swoich prac, podejmując grę z językiem zastanej sztuki, w twórczości swojej dąży artysta do wskazywania i eksponowania szczelin i pęknięć w pozornie jednolitej i spójnej powierzchni przedstawienia. Owo dążenie już na początku jego działalności wprowadziło go daleko poza granice malarstwa i tradycyjnie pojmowanej rzeźby, w kierunku tworzenia prac o charakterze minimalistycznym i konceptualnym, w kierunku form takich jak instalacja i performance.

Wystawa skupia się na ukazaniu podstawowych wątków refleksji podejmowanych w twórczości Bruce’a Naumana. Wątki te dotyczą mechanizmów przemocy dyskursywnej wobec ciała oraz związanych z nimi form nadzoru prowadzących do unicestwienia podmiotowości. Celem wystawy jest wyeksponowanie stosowanej przez Naumana metody – jak sam ją określił – odwracania rzeczy „wewnętrzną stroną na wierzch w celu zobaczenia, jak wyglądają. Polegało to na robieniu rzeczy, których normalnie nie chce się robić, poddawaniu siebie samego działaniu nieznanych okoliczności, badaniu reakcji oporu w celu znalezienia ich przyczyn, jak terapia”.

Swoistego przenicowania przestrzeni galerii dokonał artysta w pracy Corridor with Mirror an White Light [Korytarz z lustrem i białym światłem] (1971), w której umieszczone pod kątem na końcu długiego korytarza lustro nie zwraca wizerunku widza. Instalacja ta należy do cyklu prac o charakterze korytarzy, konstruowanych przez Naumana na przełomie lat 60. i 70., w których widz jest stawiany w sytuacjach wyobcowania i nadzoru.

Analogiczny efekt wyobcowania i uprzedmiotowienia manifestuje się w odlewach ciał zwierząt wykonanych przez Naumana za pomocą matryc wykorzystywanych przez wypychaczy zwierząt. W pracy Three Large Animals [Trzy duże zwierzęta](1989) kończyny i głowy psów zostały przytwierdzone do zwisających z sufitu korpusów w sposób niezgodny z ich budową anatomiczną. Sugeruje to, że są one ofiarami okrutnego eksperymentu naukowego lub, ogólniej, że poddane zostały aktowi przemocy o charakterze dyskursywnym.

Włączone do wystawy prace na papierze Bruce’a Naumana eksponują językowy aspekt stosowanej przez niego metody odwracania. Widoczne w tych pracach aliteracje i lustrzane inwersje znaków stymulować mają widza do rozpoznania odwrotnej, nieznanej strony rzeczywistości. Litery widoczne w litografii Raw-War [Żywe mięso-Wojna](1971) wpisane zostały w strukturę palindromu – można odczytywać je w dwóch kierunkach. Praca ta wydaje się ustanawiać rodzaj równoważności między dwoma wyrażeniami, których znaczenia kolidują ze sobą. Litografia NO (Black State) [Nie (Czarna wersja)] (1981) przywołuje na myśl psychoanalityczny model relacji znaczenia, zgodnie z którym znak odnosi się do swojego desygnatu pod jego nieobecność, stanowiąc jego symboliczny substytut.

Lustrzana transpozycja słowa „twarz” w litografii Double Face [Podwójna twarz] (1981) stymulować ma widza do myślenia o „negatywnej przestrzeni”, rozumianej przez artystę jako „spodnia lub odwrotna strona rzeczy”. „Zarówno to, co jest zewnątrz – stwierdził artysta – jak i to, co jest wewnątrz, określa nasze reakcje fizyczne, fizjologiczne i psychologiczne – to, w jaki sposób postrzegamy przedmiot”. Zgodnie z tym w pracach swych Nauman zmierza do konfrontowania widza w najbardziej bezpośredni, fizyczny sposób, z obydwoma aspektami rzeczy – z widzialnym i zewnętrznym, oraz z ewokowanym przezeń niewidzialnym i wewnętrznym. Dzieje się tak w instalacji Venice Fountains [Fontanny weneckie] (2007), w której artysta ustawia naprzeciwko siebie dwa – woskowy i gipsowy – wklęsłe odlewy własnej twarzy. Widoczne w nich usta służą jako dysze fontann, których misami są zwykłe przemysłowe zlewy. Praca ta podaje w wątpliwość pojęcie inspiracji kojarzone tradycyjnie z postacią artysty.

Instalacja wideo Mapping the Studio II (Fat Chance John Cage) [Opisywanie przestrzeni pracowni II (Bez szans, Johnie Cage)] (2001) konfrontuje widzów z siedmioma projekcjami wideo ukazującymi sceny z nocnego życia pracowni artysty w stanie Nowy Meksyk. Grasujące wśród fragmentów nieukończonych prac myszy aktywizują pogrążoną w mroku przestrzeń, zaś łowiący je kot w ironiczny sposób eksponuje tradycyjne pojęcie pracowni jako miejsca koncepcji dzieła. Komponent dźwiękowy pracy – hałasy z wnętrza pracowni oraz z zewnątrz – wzmagają efekt napięcia narastającego podczas obserwacji pozornie statycznych obrazów. Pozostawiając włączoną kamerę na noc i wycofując własną postać poza granice kadru, Nauman skomentował wojerystyczny aspekt percepcji dzieła.

Opozycję między sferą publiczną i prywatną, między tym, co zewnętrzne i tym, co wewnętrzne, podkreślają proponowane przez Naumana modele podziemnych tuneli, m. in. włączone do wystawy Three Dead End Adjacent Tunnels, Not Connected [Trzy przylegające do siebie tunele bez wyjścia, nie połączone](1981). Złożoność kształtu tej pracy podkreśla zawarty w jej tytule opis.

Prace Bruce’a Naumana wymagają częstokroć całkowitego fizycznego i emocjonalnego zaangażowania się widza w proces jej odbioru. "Sztuka jest sprawą życia i śmierci" – stwierdził artysta w jednym z wywiadów, wiążąc swoją twórczość z nurtem refleksji nad kondycją współczesnego człowieka.


Powrót