Basia Bańda - Malarstwo , obiekty, fotografie,

Mi wstyd, ci wstyd – z innej strony na temat pisania o twórczości Basi Bańdy.


Czy istnieje też Barbara Bańda? Czy poza wpisem w metryce, dowodzie i wszystkich innych dokumentach, jest realną postacią? Czy jest już tylko Basia, trochę z opowieści malowanych, szytych i rysowanych, ale też cielesna i prawdziwa? A może to Barbara tworzy a Basia jest sztuczna? Może skrywa się za dziecięcym imieniem, wysyła Basię na wernisaże, ubraną tak, jak wszyscy oczekują, w róże i czerwienie, a sama zostaje w pracowni, nie wierząc w możliwość prawdziwego spotkania? Może uczyniła ją swoim kolejnym dziełem, czasem tylko wymykającym się spod kontroli? A może to jednak kolejny efektowny, intrygujący i fałszywy trop?
Kiedy się chce pisać o czymś dobrze znanym, co wydaje się tak dobre, że aż brakuje słów, by tę jakość uzasadnić, można sięgnąć do autorytetów, krytycznych, filozoficznych, literackich. Sięgnąć do nich odpowiedzialnie, to znać całość a nie trochę najcelniejszych cytatów. Czasem jednak przeczytany kiedyś tekst objawia swój sens dopiero w zetknięciu z konkretnym ucieleśnieniem, jakby w błysku zrozumienia, nagle.
Przepraszam, mówię teraz bardziej o pisaniu niż o opisywanym. Pytałem więc sam siebie, dlaczego nie potrafię opowiedzieć o twórczości Basi tak, by było to zrozumiałe zza zasłony słów o szczerości, przeżyciu, detabuizacji etc. Zastanawiałem się, dlaczego często nie mogę się przebić przez repliki o kobiecości, infantylności, alkowianym abjekcie...
Chyba wiem. Wstyd. Barbara wstydzi się, więc tworzy Basię. My się wstydzimy, podnosząc zasłonę na obrazie i znajdując pod nią członka, akt masturbacji, kupę. Nie realne przecież, namalowane, tym bardziej dojmujące. Obrazy bywają straszniejsze niż rzeczywistość.
Z zażenowania przełykamy ślinę i opuszczamy zasłonkę, pokrywając wstyd uśmiechem albo
i nie wiedząc, co robić. Wstydzimy się. Chcąc nie chcąc. Basia też się wstydzi. „Wstyd jest niczym innym, jak fundamentalnym uczuciem bycia pod-miotem, sub-iectum, czyli podmiotem i przedmiotem zarazem: panowanie i podporządkowania. Wstyd jest tym, co pojawia się na skutek całkowitej zbieżności upodmiotowienia z odpodmiotowieniem, samozatracenia z samoposiadaniem, podległości z suwerennością.”
Barbara wstydzi się Basią, my zaś tym, co nam pokazuje. „...ten, kto doznaje odrazy, w pewien sposób rozpoznał sam siebie w budzącym w nim obrzydzenie obiekcie i obawia się, że z kolei sam zostanie przezeń rozpoznany. Człowiek doznający uczucia odrazy rozpoznaje sam siebie w inności, której nie jest w stanie przyjąć – a tym samym upodmiotawia się w absolutnym odpodmiotowieniu.”
Nie jestem teraz pewien, jak oglądać te prace. Czy wyszukiwać w nich znaczenia, świadomie i nieświadomie umieszczone w nich przez autorkę a jeśli tak, to jak wyzbyć się wstydu. Czy da się wyzbyć wstydu? Czy będąc w zgodzie z własnym ciałem, cudzą seksualnością jesteśmy w stanie nie wstydzić się łupieżu, pryszczy, znamion, wypróżniania? Czy oglądając na płótnie własny wstyd możemy o nim zapomnieć? Czy i dlaczego należy zapomnieć?
To jest bardziej o pisaniu niż o opisywanym. Nagle zacząłem patrzeć zupełnie inaczej na prace, które dobrze znam. Zadawać pytania, które jakiś czas temu nie przychodziły mi do głowy. A może to nie kwestia olśnień pod wpływem nowych lektur? Może to sztuka Basi (czy może Barbary) Bańdy jest otwarta na nieograniczoną swobodę interpretacji?
Proszę wybaczyć, że pozostawiam Was i siebie ze wstydem. Nie - z poczuciem winy.
Ze Wstydem – początkiem nowej refleksji. /Wojciech Kozłowski/


Powrót