Lit.: Teodor Axentowicz. 1859 - 1938. Katalog wystawy [Stefania Krzysztofowicz-Kozakowska], Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 1998, poz. III/46, s. 74 - il. barwna, s. 142 - nota katalogowa.


Teodor Axentowicz kształcił się w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium oraz w Paryżu, gdzie w latach 1882-1895 pracował w pracowni Carolusa-Durana. W 1895 roku przeniósł się do Krakowa, gdzie objął stanowisko profesora w Szkole Sztuk Pięknych (późniejsza ASP), a w latach 1910-1911 i 1927-1928 pełnił funkcję rektora tej uczelni.

W swojej twórczości łączył wpływy symbolizmu i secesji, z zamiłowaniem do dekoracyjności oraz subtelnej psychologii portretu. Szczególne miejsce zajmują w niej wizerunki kobiet - melancholijne, zamyślone, ujęte w nastrojowej aurze, często o wyrafinowanej kolorystyce i miękkim modelunku.

W oferowanym portrecie Axentowicz operuje delikatną gamą barwną oraz światłocieniem, które budują atmosferę wyciszenia i refleksyjności. Tytułowa „jesień” odczytywana może być zarówno jako pora roku, jak i metafora nastroju - lekko nostalgicznego, pełnego zadumy. Modelka, ukazana w półpostaci, emanuje spokojem i wewnętrzną harmonią, a zarazem pewną niedostępnością, typową dla kobiecych portretów artysty.

Wlastimil Hofman - jeden z najważniejszych kontynuatorów symbolizmu w sztuce polskiej XX w., od swojego mistrza - Jacka Malczewskiego, przejął skłonność do łączenia motywów realistycznych z metaforycznymi i alegorycznymi. Jego twórczość cechuje liryzm, wyciszona ekspresja oraz powracająca ikonografia aniołów, dzieci i postaci o zamyślonym, introspektywnym wyrazie.

W oferowanym obrazie kompozycja oparta jest na zestawieniu postaci ludzkiej i nadprzyrodzonej, co buduje nastrój intymnego dialogu między światem ziemskim a duchowym. Anioł - częsty bohater prac Hofmana - nie ma tu charakteru monumentalnego, lecz przyjmuje postać dziecka, pełną łagodności i empatii. Kobieta, ukazana w skupieniu, zdaje się pogrążona w refleksji, co wzmacnia symboliczny wydźwięk sceny.

Artysta operuje stonowaną paletą barw i miękkim modelunkiem, które potęgują aurę ciszy i kontemplacji. Charakterystyczne dla Hofmana uproszczenie formy oraz subtelna deformacja nadają przedstawieniu ponadczasowy, niemal oniryczny charakter. Obraz ten stanowi wyraz osobistej, głęboko duchowej wizji świata, w której codzienność przenika się z wymiarem metafizycznym.

Obraz wymieniony w katalogu wystawy w TZSP w Warszawie - zapis katalogowy koresponduje z wyżej cytowanym tekstem na nalepce wystawowej:

- Przewodnik po wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych Nr XVI, [...] Wystawa zbiorowa grupy artystów wielkopolskich [...]. Warszawa październik 1926, s. 19 nr kat. 129 [W. Lam pokazał łącznie 17 obrazów, wśród nich: Cagnes. Uliczka II, olej].

Obraz eksponowany na wystawie i ujęty w katalogu:

„Monachijczycy. Gierymscy, Stryjeńska, Wierusz-Kowalski, Chełmoński i inni” na Zamku Lubelskim (Muzeum Narodowe w Lublinie) od 21 listopada 2025 do 8 marca 2026 roku, s. 415.

Kazimierz Lasocki - studiował w Klasie Rysunkowej w Warszawie (1890-1895) u Wojciecha Gersona i Jana Kauzika oraz w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium (1895-1898) m.in. pod kierunkiem Franza Stucka. W latach 1901-1904 był asystentem Konrada Krzyżanowskiego w jego prywatnej szkole. W latach 1917-1918 był jednym z organizatorów życia artystycznego w Kijowie i Kamieńcu, gdzie wykładał na Uniwersytecie Ludowym. Po II wojnie światowej wziął udział w I i II Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki w Warszawie (1950, 1951). Wystawiał przeważnie w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie oraz w Salonie Sztuki Stefana Kulikowskiego w Warszawie, a także w Krakowie, Łodzi, Lwowie, Poznaniu.
Artysta chętnie podejmował tematykę wiejską i pastoralną, koncentrując się na spokojnych, harmonijnych ujęciach natury oraz życiu zwierząt gospodarskich. Jego prace są pełne nastroju i obserwacji natury, a jednocześnie artysta zachowuje indywidualny idiom malarski, oparty na wyważonej kompozycji i dbałości o detal.
W prezentowanym dziele zwraca uwagę całościowe, lecz zarazem wnikliwe ujęcie stada owiec, ukazanych na tle szeroko rozplanowanego pejzażu. Subtelna gra światła i stonowana paleta barw budują nastrój wyciszenia i kontemplacji, charakterystyczny dla jego malarstwa.

Stefan Filipkiewicz - jeden z przedstawicieli nurtu malarstwa pejzażowego Młodej Polski, uczeń Jana Stanisławskiego. Jego twórczość koncentruje się niemal wyłącznie na naturze - szczególnie na widokach górskich, które malował z dużą wrażliwością na zmienność światła i atmosfery.
Jego styl wyrasta z tradycji impresjonizmu, jednak artysta rozwijał go w kierunku bardziej syntetycznego ujęcia formy i subtelnej dekoracyjności. Posługiwał się skrótem, miękką plamą barwną i stonowaną, często chłodną paletą, budując nastrój ciszy i kontemplacji. Charakterystyczna dla jego malarstwa jest umiejętność uchwycenia ulotnych stanów przyrody - mgieł, zmierzchów czy zimowego światła.
Często ukazywał ośnieżone zbocza Tatr i podgórskie doliny w tonacjach bieli, błękitu i szarości, unikając kontrastów na rzecz harmonii i subtelnych przejść kolorystycznych. Jego zimowe kompozycje emanują spokojem, a zarazem niosą w sobie pewną melancholię, będąc poetyckim zapisem natury w stanie uśpienia.

Obraz wpisany do rejestru zabytków przez Konserwatora Zabytków m.st. Warszawy, Wydział Kultury i Sztuki, Urząd Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 30 maja, L.dz.KL VIII/2351/958/84.


Eugene Boudin - francuski malarz, prekursor impresjonizmu i jeden z pierwszych artystów konsekwentnie malujących w plenerze. Urodzony w Honfleur w Normandii, przez całe życie pozostał związany z pejzażem wybrzeża północnej Francji, zwłaszcza z okolicami Trouville i Deauville.

Boudin rozpoczynał karierę jako sprzedawca materiałów papierniczych i ram, zanim poświęcił się malarstwu. Wczesne wsparcie otrzymał m.in. od Jeana-François Milleta i Thomasa Couture’a. Kluczowe znaczenie miała jego przyjaźń z młodym Claude Monet, którego zachęcił do pracy w plenerze. Monet po latach nazywał Boudina swoim pierwszym nauczycielem i podkreślał jego wpływ na własne poszukiwania malarskie.

Twórczość Boudina koncentruje się na pejzażu, scenach portowych oraz przedstawieniach eleganckiego towarzystwa na plażach Normandii. Artysta z niezwykłą wrażliwością oddawał zmienność nieba, światła i atmosfery - motywy te stały się fundamentem późniejszego impresjonizmu. Jego swobodne, szkicowe pociągnięcia pędzla oraz jasna paleta barw zapowiadają estetykę rozwiniętą przez artystów związanych z ruchem impresjonistycznym.

Boudin regularnie wystawiał w paryskim Salonie, a w 1874 roku wziął udział w pierwszej wystawie impresjonistów w pracowni Nadara. Choć stylistycznie pozostał bardziej umiarkowany niż młodsi artyści, jego znaczenie historyczne jest niepodważalne - bywa określany mianem „króla nieba” („le roi des ciels”) ze względu na mistrzowskie studia chmur i efektów atmosferycznych.

Dzieła artysty znajdują się dziś w najważniejszych kolekcjach muzealnych, m.in. w Musée d’Orsay w Paryżu, Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku czy National Gallery of Art w Waszyngtonie.

Twórczość Eugene’a Boudina stanowi istotne ogniwo między realizmem szkoły z Barbizon a dojrzałym impresjonizmem, czyniąc go jedną z kluczowych postaci malarstwa francuskiego drugiej połowy XIX w.

Praca niezwykle rzadka, ponieważ płyta została zniszczona już w 1760 r.


Pochodzenie:

Z majątku słynnej śpiewaczki operowej Helene Jung (1887 Weimar - 1975 Gosheim/Wirtembergia), która była związana z Drezdeńską Operą Państwową w latach 1920-1941.

Obraz posiada orzeczenie o autentyczności dr. Stanisława Turczyńskiego, dyrektora Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu z dn. 27. II. 1948) oraz opinię dr Magdaleny Piwockiej (26. VIII. 1993).


Scena figuralna umieszczona w porcie na włoskim (?) wybrzeżu […] Kompozycja obrazu diagonalna, z przesunięciem ciężaru na lewą stronę malowidła, zdominowaną przez ciemną architekturę. Całość niezwykle sprawnie malowana, zarówno w partii figur (karnacje, draperie), jak bogatych martwych natur - z owoców, naczyń, zwojów tkanin, porozrzucanych ksiąg. Dobrze wygrane akcenty świetlne przy kolorystyce sprowadzonej do ciepłych brązów, ugru, ochry, umbry i kraplaku.

Thomas Wijck (Wyck) […] malował niezliczone wersje południowych portów (włoskich lub wschodnich), krajobrazy z antycznymi ruinami, sceny w mrocznych wnętrzach określane jako pracownia alchemika bądź uczonego oraz wiejskie sceny rodzajowe (prządki, praczki). Poruszając się w tak ograniczonym kręgu tematów (4 rodzaje) zdobywał się na dużą różnorodność szczegółów i ujęć, czego dowodzi zestawienie trzech analogii do naszego obrazu - płócien z Budapesztu, Winterthur i Lipska (Szépművészeti Múzeum, Budapest, nr inw. 64.5; Jacob Briner Foundation, Winterthur; Museum der bildenden Künste, Leipzig, nr inw. 826).

Obraz z Budapesztu i nasze przedstawienie łączy nie tylko zbliżona kompozycja, ale osoba głównego animatora akcji - wyeksponowana postawą, gestem, orientalnym kostiumem. Występuje tu również motyw wyczytywania towarów z "listy przewozowej". W naszym dziele pierwszoplanowa martwa natura jest znacznie bardziej urozmaicona i wirtuozowsko malowana. Sprawdzają się w nim takie cechy warsztatu artysty dostrzeżone przez badaczy, jak żywa kolorystyka, efekty luministyczne, silny światłocień, wyczucie przestrzeni. Jak zwykle u Wijcka sąsiadują elementy włoskie i holenderskie - chłopiec z opaska na czole (pośrodku drugiego planu) przypomina typy z obrazów Terbrugghena i Lievensa, a krzyczący sprzedawca (w centrum sceny) naśladuje modele Adriaena van Ostade (obraz w Muzeum Narodowym w Warszawie, nr inw. 156008). Żeńskie postacie są wyraźnie italianizujące. Do stałych aktorów kompozycji Wijcka należy młody chłopak o południowych rysach - w naszym obrazie - pochylony przy studni. Operuje nim autor w wielu dziełach - Alchemiku z Ermitažu, nr inw. 1942, obrazie z Vaduz (kolekcja książąt Lichtenstein, nr inw. 641).

Wizja portu ze scena figuralną, powtarzana w tylu wersjach o podobnej konstrukcji (diagonala, prześwit zatoki z półwyspem), jest ożywiona tymi samymi wciąż, ulubionymi przez artystę postaciami. Ta autokompilacyjność osadza mocno nasze malowidło w dorobku Wijcka, w grupie obrazów związanych z pobytem w Italii i opartych na powstałych tam szkicach (rysunki zatoki neapolitańskiej i włoskich krajobrazów zachowane w wiedeńskiej Albertinie oraz Teylers Stichting w Harlemie). Temat ten, mający zapewne duże wzięcie na rynku sztuki, uprawiał artysta już w rodzimej Holandii, od połowy lat czterdziestych w. XVII do końca życia. W obrębie tego gatunku nasz obraz lokuje się wśród ciekawszych i bardziej dopracowanych realizacji mistrza.

(z ekspertyzy dr Magdaleny Piwockiej, Kraków, 26 sierpnia 1993)

Postać stojącego Górala grającego na wiejskich skrzypcach.

Szkoła Zakopiańska założona w 1878 przez Towarzystwo Podhalańskie Szkoła Przemysłu Drzewnego, znana z wybitnych nazwisk. Prace w drewnie charakteryzują się geometrycznymi zestawieniami płaszczyzn, syntetycznym ujęciem poszczególnych płaszczyzn ujętych pod różnymi kątami, efektami światłocieniowymi.

W prostokątnym obramowaniu płaskorzeźba, ujęta w głębokim reliefie, ażurowa, z wyobrażeniem dwóch sów na gałęzi, ustawionych jedna nad drugą.

Rzeźbiarz, malarz, pedagog; jeden z najwybitniejszych polskich rzeźbiarzy 1 połowy XX w.; twórca licznych pomników. Jego twórczość jest prezentowana w Muzeum im. X. Dunikowskiego w warszawskiej Królikarni.

Wczesna praca artysty, powstała zapewne z przeznaczeniem dekoracyjnym.

Naga, klęcząca kobieta, z wężem oplatającym jej szyję; sygn. na podstawie: „Rodin”.

Rzeźba inspirowana dziełem Rodina: „Ewa”.

Trzyosobowa grupa o tragicznym wyrazie - w tym stojąca postać z pochyloną głową, kobieta z opadającymi włosami zsuwająca się na kolana i trzecia postać mężczyzny nachylona w geście obejmowania swych towarzyszy.

Interesująca rzeźba utrzymana w duchu prac Augusta Rodina.

Lit.: Renata Weiss, „Wojciech Weiss. Twórczość graficzna”, Kraków 2006, s. 29, kat. 45.