Proweniencja:
Polska, kolekcja prywatna.
Rempex, aukcja 18.04.2007, poz. 238.
Rempex, aukcja 17.11.2004, poz. 227.
Kraków, kolekcja dr. Wincentego Łepkowskiego.
Wystawiany:
Reprodukowany:
Kozakowska-Zaucha U., Jacek Malczewski romantyczny, wyd. Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2022, s. 77.
Wolska B.M., Malczewscy. Figura Syna [katalog wystawy], wyd. Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin 2017, nr kat. III.8, s. 86.
Posiadała Z., Jacek i Rafał Malczewscy, Radom 2014, s. 148.
W bój lećmy zwyciężać … W rocznicę 150 Powstania Styczniowego [katalog wystawy], wyd. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków 2013, s. 28-29.
Król A., Metafory i przestrzenie. Malarstwo Jacka i Rafała Malczewskich [katalog wystawy], wyd. Muzeum Regionalne w Stalowej Woli, Stalowa Wola 2011, nr kat. 3, s. 13.
Bołdok S., Jackowi Malczewskiemu w 150. rocznicę urodzin, [w:] „Gazeta Antykwaryczna”, nr 5/6 [98/99], 2004, s. 33.
Micke-Broniarek E. [red.], Jacek Malczewski. Powrót [katalog wystawy], Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2000, s. 60-61.
„Tęcza. Ilustrowane pismo tygodniowe”, R. 3, Z. 49, Poznań, 7.12.1929, s. nlb.
Literatura:
Katalog wystawy jubileuszowej prac Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, Warszawa 1925, poz. 107, s. 10 (jako „Kędy droga”).
Przewodnik po wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, nr III, Warszawa 1925, poz. 107, s. 8 (jako „Kędy droga”).
Katalog wystawy stu dzieł Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, Lwów 1903, poz. 71, s. 50-51 (jako „Polonia”).
Oferowany obraz „Polonia – kędy droga” z 1900 roku zajmuje szczególne miejsce w twórczości Jacka Malczewskiego. Obok intensywnie eksplorowanych wątków roli artysty i sztuki oraz życia i śmierci szeroko pojęta tematyka patriotyczna stanowi niezwykle wyrazisty i nasycony emocjami obszar zainteresowań artysty.
Wczesne dzieciństwo Malczewskiego przypadło na okres ferworu działań narodowo wyzwoleńczych spiętych klamrą dwóch wielkich powstań – listopadowego (1831) i styczniowego (1863), młodość naznaczona została dramatem upadku tego ostatniego. Wspomnienia atmosfery walk i klęski, słyszane z pierwszej ręki relacje powstańców i zesłańców syberyjskich oraz edukacja w majątku w Wielgiem odebrana od Adolfa Dygasińskiego – również byłego powstańca miały decydujący wpływ na sposób, w jaki Malczewski postrzegał kwestię „sprawy polskiej” w malarstwie. Wyobrażenie to odbiegało od wizji malarstwa historycznego narzucanej przez Jana Matejkę, co stało się z resztą przyczyną konfliktu pomiędzy mistrzem i uczniem. Malczewski wyszedł z tego starcia z przekonaniem o słuszności swojej postawy. W obszarze tematyki martyrologicznej odnalazł odpowiadające jego wrażliwości źródło inspiracji w skromniejszej ale emocjonalnie silnie nacechowanej twórczości Artura Grottgera oraz w poezji Juliusza Słowackiego.
Obrazy o tematyce powstańczej malowane począwszy od lat 70. XIX wieku przez twórców takich jak Jacek Malczewski, Aleksander Gierymski i Antoni Piotrowski wniosły do malarstwa historycznego zupełnie nową jakość. Jednocześnie odpowiadały wrażliwości pokolenia, które na własnej skórze doświadczyło entuzjazmu a zaraz po nim goryczy 1863 roku. Daleki od patosu, który charakteryzował Matejkę, Malczewski snuł własną narrację wokół powstania styczniowego, której główna osią stały się tragiczne losy pojedynczych ludzi i rodzin. Świadectwem są wymowne obrazy powstające od początku lat 80. XIX wieku – „Śmierć wygnanki” (1882), „Śmierć na etapie” (1891), „Wigilia na Syberii” (1892), rozliczające się z bólem i straconą nadzieją. Na tle tych kompozycji obraz „Polonia – kędy droga”, namalowany blisko 40 lat po klęsce powstania, przemawia odmiennym językiem. Stery w narodzie przejmuje pokolenie, które wydarzenia z 1863 roku zna już tylko z opowieści, rany zabliźniają się, a przełom wieków zdaje się otwierać nowe możliwości. W odrętwieniu trwającej już ponad wiek niewoli naród potrzebował nadziei niczym kawałka słonecznego nieba wyglądającego zza gęstej warstwy chmur na obrazie Malczewskiego. Bohaterami kompozycji są młody, energiczny powstaniec, zapytana przez niego o drogę wiejska dziewczyna i na wskroś polski, zimowy krajobraz z drewnianą chałupą, bezkresnymi polami i sosnami okalającymi drogę. Obraz ten przywoływał wspomnienia tysięcy podobnych scen, jakie rozgrywały się blisko 40 lat wcześniej w każdym zakątku polskiej ziemi. Poruszająca scena ma wydźwięk symboliczny. Pytanie o drogę jest tu w istocie pytaniem o drogę ku Polsce.
W oferowanym obrazie z 1900 roku tytułowa Polonia została przez artystę ukazana w drogim sercu krajobrazie polskiej ziemi spowitej śniegiem i czekającej na odrodzenie. Na przestrzeni lat 1905-1918 Malczewski podejmie kilkukrotnie ten temat a ucieleśnieniem Ojczyzny staną się posągowo piękne kobiety. Zrezygnowane, walczące a wreszcie triumfujące. W tym kontekście oferowany obraz należy postrzegać jako otwierający wielki cykl obrazów, którego centralnym motywem jest droga do niepodległości.
Polonia - Kędy droga, 1900 (Polonia, Polonia - Pożegnanie, Pożegnanie)
olej, tektura,
59,5 x 83 cm,
sygn. p.d.: J Malczewski 1900; na odwrociu opinia doc. Jana Hoplińskiego z 1942 r.; na odwrociu oprawy nalepki wystawowe oraz pieczęć właścicielska
Proweniencja:
Polska, kolekcja prywatna.
Rempex, aukcja 18.04.2007, poz. 238.
Rempex, aukcja 17.11.2004, poz. 227.
Kraków, kolekcja dr. Wincentego Łepkowskiego.
Wystawiany:
Reprodukowany:
Kozakowska-Zaucha U., Jacek Malczewski romantyczny, wyd. Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2022, s. 77.
Wolska B.M., Malczewscy. Figura Syna [katalog wystawy], wyd. Muzeum Narodowe w Szczecinie, Szczecin 2017, nr kat. III.8, s. 86.
Posiadała Z., Jacek i Rafał Malczewscy, Radom 2014, s. 148.
W bój lećmy zwyciężać … W rocznicę 150 Powstania Styczniowego [katalog wystawy], wyd. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Kraków 2013, s. 28-29.
Król A., Metafory i przestrzenie. Malarstwo Jacka i Rafała Malczewskich [katalog wystawy], wyd. Muzeum Regionalne w Stalowej Woli, Stalowa Wola 2011, nr kat. 3, s. 13.
Bołdok S., Jackowi Malczewskiemu w 150. rocznicę urodzin, [w:] „Gazeta Antykwaryczna”, nr 5/6 [98/99], 2004, s. 33.
Micke-Broniarek E. [red.], Jacek Malczewski. Powrót [katalog wystawy], Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2000, s. 60-61.
„Tęcza. Ilustrowane pismo tygodniowe”, R. 3, Z. 49, Poznań, 7.12.1929, s. nlb.
Literatura:
Katalog wystawy jubileuszowej prac Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, Warszawa 1925, poz. 107, s. 10 (jako „Kędy droga”).
Przewodnik po wystawie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, nr III, Warszawa 1925, poz. 107, s. 8 (jako „Kędy droga”).
Katalog wystawy stu dzieł Jacka Malczewskiego, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, Lwów 1903, poz. 71, s. 50-51 (jako „Polonia”).
Oferowany obraz „Polonia – kędy droga” z 1900 roku zajmuje szczególne miejsce w twórczości Jacka Malczewskiego. Obok intensywnie eksplorowanych wątków roli artysty i sztuki oraz życia i śmierci szeroko pojęta tematyka patriotyczna stanowi niezwykle wyrazisty i nasycony emocjami obszar zainteresowań artysty.
Wczesne dzieciństwo Malczewskiego przypadło na okres ferworu działań narodowo wyzwoleńczych spiętych klamrą dwóch wielkich powstań – listopadowego (1831) i styczniowego (1863), młodość naznaczona została dramatem upadku tego ostatniego. Wspomnienia atmosfery walk i klęski, słyszane z pierwszej ręki relacje powstańców i zesłańców syberyjskich oraz edukacja w majątku w Wielgiem odebrana od Adolfa Dygasińskiego – również byłego powstańca miały decydujący wpływ na sposób, w jaki Malczewski postrzegał kwestię „sprawy polskiej” w malarstwie. Wyobrażenie to odbiegało od wizji malarstwa historycznego narzucanej przez Jana Matejkę, co stało się z resztą przyczyną konfliktu pomiędzy mistrzem i uczniem. Malczewski wyszedł z tego starcia z przekonaniem o słuszności swojej postawy. W obszarze tematyki martyrologicznej odnalazł odpowiadające jego wrażliwości źródło inspiracji w skromniejszej ale emocjonalnie silnie nacechowanej twórczości Artura Grottgera oraz w poezji Juliusza Słowackiego.
Obrazy o tematyce powstańczej malowane począwszy od lat 70. XIX wieku przez twórców takich jak Jacek Malczewski, Aleksander Gierymski i Antoni Piotrowski wniosły do malarstwa historycznego zupełnie nową jakość. Jednocześnie odpowiadały wrażliwości pokolenia, które na własnej skórze doświadczyło entuzjazmu a zaraz po nim goryczy 1863 roku. Daleki od patosu, który charakteryzował Matejkę, Malczewski snuł własną narrację wokół powstania styczniowego, której główna osią stały się tragiczne losy pojedynczych ludzi i rodzin. Świadectwem są wymowne obrazy powstające od początku lat 80. XIX wieku – „Śmierć wygnanki” (1882), „Śmierć na etapie” (1891), „Wigilia na Syberii” (1892), rozliczające się z bólem i straconą nadzieją. Na tle tych kompozycji obraz „Polonia – kędy droga”, namalowany blisko 40 lat po klęsce powstania, przemawia odmiennym językiem. Stery w narodzie przejmuje pokolenie, które wydarzenia z 1863 roku zna już tylko z opowieści, rany zabliźniają się, a przełom wieków zdaje się otwierać nowe możliwości. W odrętwieniu trwającej już ponad wiek niewoli naród potrzebował nadziei niczym kawałka słonecznego nieba wyglądającego zza gęstej warstwy chmur na obrazie Malczewskiego. Bohaterami kompozycji są młody, energiczny powstaniec, zapytana przez niego o drogę wiejska dziewczyna i na wskroś polski, zimowy krajobraz z drewnianą chałupą, bezkresnymi polami i sosnami okalającymi drogę. Obraz ten przywoływał wspomnienia tysięcy podobnych scen, jakie rozgrywały się blisko 40 lat wcześniej w każdym zakątku polskiej ziemi. Poruszająca scena ma wydźwięk symboliczny. Pytanie o drogę jest tu w istocie pytaniem o drogę ku Polsce.
W oferowanym obrazie z 1900 roku tytułowa Polonia została przez artystę ukazana w drogim sercu krajobrazie polskiej ziemi spowitej śniegiem i czekającej na odrodzenie. Na przestrzeni lat 1905-1918 Malczewski podejmie kilkukrotnie ten temat a ucieleśnieniem Ojczyzny staną się posągowo piękne kobiety. Zrezygnowane, walczące a wreszcie triumfujące. W tym kontekście oferowany obraz należy postrzegać jako otwierający wielki cykl obrazów, którego centralnym motywem jest droga do niepodległości.