Jan Kazimierz Olpiński (1875–1936) był polskim malarzem, rysownikiem i pedagogiem, związanym ze środowiskiem artystycznym Lwowa, Monachium, Paryża, Wiednia i Żywca. Należał do wszechstronnie wykształconych twórców przełomu XIX i XX wieku. Malował portrety, pejzaże, sceny rodzajowe i historyczne, a także kompozycje symboliczne. Posługiwał się przede wszystkim techniką olejną, pozostawił również znaczący dorobek akwarelowy i rysunkowy.

Urodził się 9 czerwca 1875 roku we Lwowie. Po ukończeniu gimnazjum w 1893 roku wyjechał do Monachium, gdzie rozpoczął studia w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Karla Rauppa i Carla von Marra. Już w okresie studiów wyróżniał się zdolnościami rysunkowymi – dwukrotnie otrzymał nagrody za studia głów i aktów. W 1896 roku przyznano mu stypendium Fundacji im. Księcia Franciszka Józefa, które umożliwiło mu dalsze kształcenie za granicą.

Po ukończeniu studiów monachijskich w 1897 roku Jan Kazimierz Olpiński wyjechał do Paryża. Kształcił się tam w École des Beaux-Arts w pracowniach René-Xaviera Prineta, Jamesa Abbotta McNeilla Whistlera i Raphaëla Collina, a równocześnie uczęszczał do Académie Colarossi, gdzie uzyskał dyplom. Za osiągnięcia w nauce otrzymał wyróżnienie i srebrny medal. W 1898 roku zadebiutował na paryskim Salonie, a rok później odbył podróż artystyczną do Włoch oraz Kurlandii.

Kolejnym ważnym etapem jego edukacji był Wiedeń. W latach 1900–1905 studiował w Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Kazimierza Pochwalskiego, jednego z najwybitniejszych polskich portrecistów swojej epoki. W 1901 roku Olpiński otrzymał prestiżową Cesarską Nagrodę Honorową (Kaiserpreis) za osiągnięcia artystyczne, a jego tryptyk „Samotność”, prezentowany na wystawie akademickiej, został uhonorowany nagrodą drugiego stopnia. Okres wiedeński miał istotne znaczenie dla ukształtowania jego dojrzałego stylu, łączącego solidny akademicki warsztat z wrażliwością na kolor, światło i indywidualny charakter modela.

Po zakończeniu studiów w 1905 roku artysta powrócił do Lwowa, a następnie zamieszkał w Krośnie, gdzie pracował jako nauczyciel rysunku w szkole średniej. W 1908 roku przeniósł się do Krakowa, a rok później osiadł w Żywcu. Lata 1909–1920 należały do najważniejszych okresów w jego twórczości. Olpiński stał się wówczas cenionym portrecistą miejscowej elity, a zarazem uważnym obserwatorem życia miasta i regionu. Malował przedstawicieli żywieckiego mieszczaństwa i inteligencji, sceny targowe, uroczystości oraz mieszkańców w tradycyjnych strojach. Dzięki temu jego obrazy mają dziś nie tylko wartość artystyczną, lecz także dokumentalną, utrwalając wygląd dawnego Żywca, jego mieszkańców i lokalne obyczaje.

W 1921 roku Jan Kazimierz Olpiński powrócił do rodzinnego Lwowa. Podjął pracę pedagogiczną na Wydziale Artystycznym Państwowej Szkoły Przemysłowej, a od 1930 roku wykładał również na Politechnice Lwowskiej. Działalność pedagogiczna stanowiła ważną część jego późniejszej kariery i dopełniała wieloletnie doświadczenie zdobyte w najważniejszych europejskich ośrodkach artystycznych.

Twórczość Jana Kazimierza Olpińskiego była niezwykle różnorodna. Artysta malował portrety, pejzaże, sceny rodzajowe i historyczne oraz kompozycje o charakterze symbolicznym. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmuje portret. Dzięki gruntownemu wykształceniu monachijskiemu, paryskiemu i wiedeńskiemu potrafił łączyć reprezentacyjny charakter przedstawienia z indywidualną charakterystyką modela. 

Istotną część dorobku artysty stanowią również sceny rodzajowe. Olpiński z dużą uwagą obserwował codzienne życie, lokalne obyczaje i tradycyjne stroje. Szczególnie interesujące są prace powstałe w okresie żywieckim, w których przedstawiał sceny z targów, uroczystości miejskich oraz mieszkańców regionu. Obrazy te łączą walory malarskie z zainteresowaniem konkretnym miejscem i jego społecznością, stanowiąc dziś cenne świadectwo życia Galicji początku XX wieku.

W twórczości Jana Kazimierza Olpińskiego widoczne są wpływy różnych środowisk, w których zdobywał wykształcenie. Z Monachium wyniósł solidny warsztat rysunkowy i zainteresowanie realizmem, z Paryża – większą swobodę malarską i wrażliwość kolorystyczną, natomiast studia wiedeńskie pod kierunkiem Kazimierza Pochwalskiego pogłębiły jego umiejętności portretowe. Różnorodność tych doświadczeń sprawiła, że jego malarstwo nie poddaje się łatwej klasyfikacji i obejmuje zarówno akademickie studia portretowe, jak i swobodniej malowane pejzaże, sceny rodzajowe oraz kompozycje symboliczne.

Jan Kazimierz Olpiński zmarł 15 września 1936 roku we Lwowie. Jego dzieła znajdują się dziś w zbiorach muzealnych w Krakowie, Warszawie, Poznaniu i Szczecinie, a także we Lwowskiej Galerii Sztuki. Obrazy Jana Kazimierza Olpińskiego pozostają interesującym przykładem polskiego malarstwa przełomu XIX i XX wieku, łączącego tradycję szkoły monachijskiej z doświadczeniami artystycznymi Paryża i Wiednia.