Warszawę można postrzegać przez pryzmat różnych doświadczeń. Dla jednych ważne będą historia i miejsca, dla innych – ludzie i ich codzienne praktyki. Wystawa Wieloznaczna. Fenomeny Warszawy to próba przyjrzenia się miastu z kilku odmiennych perspektyw. To zaproszenie do włączenia się w rozmowy o tym, co wyróżnia je dzisiaj. Wystawa będzie prezentowana od 29 października 2026 do 25 kwietnia 2027 roku na Rynku Starego Miasta w Warszawie.
Wystawa powstała w procesie partycypacyjnym i jest rezultatem pracy zespołu Muzeum Warszawy z ekspertami i jego publicznością. Składa się z sześciu wielowarstwowych obrazów miasta, w których starano się uchwycić atmosferę i charakter często bardzo odmiennych zjawisk.
Współtworzenie wystawy z publicznością jest wyzwaniem. Dotyczy to zarówno etapu projektowania, jak i momentu udostępnienia tej przestrzeni odbiorcom. Pracując nad wielowątkową opowieścią o fenomenach Warszawy z mieszkańcami i mieszkankami miasta, szukaliśmy różnych rozwiązań. Mamy nadzieję, że efekt tej wielomiesięcznej pracy pozwoli włączyć się w tę „rozmowę" kolejnym osobom – mówi dr. hab. Beata Nessel-Łukasik, jedna z kuratorek wystawy.
Już od 29 października w Muzeum Warszawy przy Rynku Starego Miasta będzie można odpowiedzieć na to zaproszenie kuratorów i poznać sześć obszarów tematycznych wystawy: Tożsamość, Forum pamięci, Różnorodność, Prestiż, Spoiwa oraz Więcej niż miasto.
Tożsamość – gdzie jest moje centrum Warszawy?
Pierwsza ze stref wprowadza odbiorców w wielowymiarowy i wieloznaczny świat. Punktem wyjścia są, z jednej strony, historia i rola miasta, a z drugiej – dynamika przemian Warszawy na przestrzeni kilku wieków. Stawiając pytanie, gdzie jest dziś centrum miasta, kuratorzy wystawy stworzyli miejsce, w którym można wskazać własne symbole wpisujące się we współczesną tożsamość Warszawy.
Forum pamięci – jak pamiętam to miasto?
Plac Piłsudskiego, miejsce znane z kart naszej historii, na wystawie stał się punktem wyjścia do spojrzenia na pamięć jako przestrzeń konfliktu i negocjacji. Ceremonie, manifestacje i spontaniczne upamiętnienia, a także zmieniające się nazwy i pomniki, pokazują, że historia Warszawy nie jest zamkniętym rozdziałem, lecz wciąż podlega reinterpretacjom. Ta część wystawy stanowi również opowieść o mieszkańcach, którzy w kluczowych momentach brali sprawy w swoje ręce – czego symbolem pozostaje powojenna odbudowa miasta.
W Warszawie z jednej strony skupia się wszystko to, z czym mierzy się współczesny człowiek, z drugiej zaś wszechobecne są ślady przeszłości, zarówno rany, jak i wspomnienia minionej chwały – mówi Anna Duńczyk-Szulc, współkuratorka wystawy. Te ślady przenikają się z teraźniejszością, kształtują nas. Dziś stolica daje miejsce różnym językom, religiom i sposobom życia. Nie udałoby się nam dotknąć na wystawie tego fenomenu miasta bez udziału wielu osób i ich różnych perspektyw. Efekt tego dialogu jest dla mnie zaskakujący, czuję, że udało się wyjść poza schemat, nabrać dystansu, uchwycić tę przewrotność Warszawy!
Różnorodność – kim jest Warszawiak i Warszawianka?
Warszawa ma wiele tożsamości i form pamięci, które nieustannie przychodzą i odchodzą wraz z kolejnymi pokoleniami. Dostrzegając znaczenie roli, jaką mieszkańcy odgrywają w kształtowaniu miasta, zdecydowaliśmy się oddać głos konkretnym osobom. Przez ich historie, zestawione ze zbiorami muzealnymi oraz pracami artystek i artystów, uczestniczek i uczestników procesu tworzenia wystawy, można będzie poznać różne sposoby doświadczania miasta.
Prestiż – miasto sukcesu czy porażki?
Warszawa od dawna przyciąga obietnicą awansu, mimo że często okazuje się on kategorią ulotną. Wywalczone pozycje społeczne mogą zostać utracone, a wpisane w przestrzeń oznaki statusu wciąż potrafią zmienić się z dnia na dzień. Jaka jest zatem prawdziwa cena dalszej ekspansji Warszawy? Opowieść o prestiżu ma prowokować do refleksji, co jest dzisiaj miarą sukcesu, a co źródłem porażki mieszkańców.
Spoiwo – co łączy miasto?
Tożsamość Warszawy można utrwalić zarówno w postaci pomników, jak i w przestrzeniach codziennych aktywności – miejscach wspólnych, które często pozostają niewidoczne na pierwszy rzut oka. To właśnie w nich, dzięki drobnym gestom i przedmiotom, kształtują się często bliskie relacje i poczucie przynależności do wspólnoty. Z takich osobistych historii powstał polifoniczny obraz Warszawy, który na wystawie można dopełnić o własne doświadczenia.
Więcej niż miasto – czyje to miasto?
Warszawa to przestrzeń, ale też wielowarstwowa sieć relacji między ludźmi, których codzienne wybory i zaangażowanie, spory i współpraca na co dzień kreują miasto. Decydując o tym, które miejsca stają się wspólne i bliskie, mieszkańcy ciągle nadają własne znaczenia Warszawie.
W ostatniej części wystawy kuratorzy wraz z młodymi ludźmi stawiają pytanie o naszą rolę w tym procesie i zapraszają do rozwijania miejskich opowieści, które przecież nie muszą kończyć się w tym miejscu.
Wystawie towarzyszy program wydarzeń przygotowany z udziałem zespołu, a w nim m.in. niedzielne oprowadzania kuratorskie. Uczestnicy poznają spojrzenie twórców na miasto, doświadczenie współtworzenia wystawy i kulisy jej powstawania. Nie zabraknie również warsztatów osnutych wokół tematyki poszczególnych sal oraz debat, podczas których poruszone zostaną tematy partycypacji i współczesnego odczytywania Warszawy.
Działania edukacyjne skoncentrują się na indywidualnym postrzeganiu miasta i związków z nim. Zwiedzający będą mogli skorzystać z angażującej karty pracy. Szkoły zostaną zaproszone na lekcje o warszawskiej różnorodności, zaangażowaniu społecznym i tożsamości miasta.
Koncepcja wystawy: Anna Duńczyk-Szulc
Koncepcja procesu partycypacji: Beata Nessel-Łukasik
Koordynatorka procesu partycypacyjnego: Aleksandra Kresowska
Zespół kuratorski:
Katarzyna Adamska, Ewa Baczyńska-Wilk, Wojciech Bukat, Héctor Calleros, Marcin Dolecki, Anna Duńczyk-Szulc, Katarzyna Dzierżawska, Marie Frouin, Julia Glinka, Izabela Grzybowska, Grażyna Gorecka, Witold Gorecki, Tetyana Hortolani, Lena Ignaczak, Inna Ivanius, Liudmyla Ivanius, Katarzyna Kaczmarska, Karolina Kędzierska, Oleksandra Kohercha, Izabela Krystosiak, Karina Krystosiak, Katarzyna Kucharska-Hornung, Małgorzata Kuś, Anna Lorek-Maciejuk, Maciej Adam Markowski, Monika Michałek, Beata Nessel-Łukasik, Agnieszka Pogorzelska, Oksana Pryvrotska, Ewa Rulska, Karolina Sawicka, Aleksandra Sołtan, Kamila Szejnoch, Helena Szulc, Piotr Wąsowski, Marzena Włodarczyk, Rafał Wodzicki, Anna Marta Zdanowska, Krzysztof Zwierz, Katarzyna Žák-Caplot