Co kryje się za fasadami praskich kamienic? Do jakich mieszkań prowadzą bogato zdobione klatki schodowe? Co sprawia, że wnętrza zachowują swój oryginalny charakter? Wystawa Praskie wnętrza pokazuje, że o autentyczności historycznych mieszkań decydują często niedostrzegane elementy architektury wnętrz: posadzki taflowe, sztukaterie, płytki ceramiczne, stolarka, okucia czy piece kaflowe. To właśnie one są świadectwem dawnych technologii, rzemiosła i zmieniających się gustów kolejnych dekad. Uwrażliwienie na wartość oryginalnego wyposażenia historycznych mieszkań oraz popularyzacja dawnego wzornictwa to idee przyświecające Katarzynie Chudyńskiej-Szuchnik, kuratorce wystawy. Praskie wnętrza będzie można oglądać od 17 września w Muzeum Warszawskiej Pragi, oddziale Muzeum Warszawy.
Detale mieszkań projektowano, czerpiąc z estetyki pałacowej, zgodnie z obowiązującymi trendami: od stylu historycznego inspirowanego klasycyzmem, neorenesansem i neobarokiem, przez secesję i art déco, po wczesny modernizm. Wiele z nich przetrwało do dziś i może współtworzyć opowieść o dziedzictwie Warszawy oraz pomóc w poznaniu dawnych technologii rzemieślniczych i budowlanych. Można w końcu poddać je renowacji, by nadal służyły w miejscu swojego przeznaczenia.
Ekspozycja Praskie wnętrza zwraca uwagę na detale, które często pozostają niezauważone – wzorzyste posadzki, stolarka drzwiowa i okienna, sztukaterie, piece kaflowe, płytki ceramiczne czy okucia. To właśnie one budują charakter zabytkowych mieszkań i opowiadają o zmieniających się stylach, estetyce oraz sposobach życia kolejnych pokoleń mieszkańców Pragi. Wiele z tych elementów przetrwało do dziś mimo zniszczeń, przebudów i powojennych adaptacji, stając się cennym świadectwem materialnego dziedzictwa miasta.
Wystawa powstała na podstawie wieloletnich badań prowadzonych przez kuratorkę Katarzynę Chudyńską-Szuchnik zarówno w lokalach mieszkalnych, jak i związanych z historią praskich firm rzemieślniczych. Dzięki temu zwiedzający zobaczą nie tylko oryginalne obiekty i archiwalia, lecz także poznają historie miejsc, do których na co dzień nie mają wstępu. Wielkoformatowe fotografie pozwolą zajrzeć do mieszkań, w których zachowały się ślady kolejnych etapów ich użytkowania i przekształceń, a jednym z eksponatów będzie wanna z lat 60. XX wieku przeniesiona bezpośrednio z kuchni mieszkania przy ulicy Wileńskiej 13.
– Do prac nad wystawą zainspirował mnie imponujący zbiór tafli z Wytwórni Posadzek Drzewnych Bednarczyków, z którym pierwszy raz zetknęłam się pięć lat temu. Równie odkrywcze było badanie deseni malarskich produkowanych tuż po wojnie na potrzeby odnawiania zajmowanych mieszkań. Oryginalne wyposażenie wnętrz wykonywano z solidnych surowców, rzemieślniczymi metodami – to jest współcześnie ogromny atut tych detali. Wiele z nich może być prawdziwą ozdobą wnętrz – mówi kuratorka wystawy Katarzyna Chudyńska-Szuchnik.
Jednym z najważniejszych wymiarów projektu jest współpraca z osobami i środowiskami, dzięki którym udało się udostępnić zachowane elementy historii lokalnego rzemiosła. Na wystawie zaprezentowane zostaną zbiory i archiwalia przekazane przez kontynuatorów oraz spadkobierców dawnych praskich przedsiębiorstw: Wytwórni Szablonów Papierowych Deseń przy ulicy Ząbkowskiej oraz Wytwórni Posadzek Drzewnych Bednarczyków z Kamionka. To wyjątkowa okazja, aby zobaczyć materiały dokumentujące działalność firm, które przez dziesięciolecia współtworzyły gospodarczy i społeczny krajobraz prawobrzeżnej Warszawy.
Praskie wnętrza pokazują, że historia miasta zapisana jest nie tylko na fasadach kamienic, lecz także w przestrzeniach, w których od pokoleń toczy się codzienne życie mieszkańców. Wystawa zachęca do uważniejszego spojrzenia na elementy, które często traktowane są jako przestarzałe, przypominając o ich wartości historycznej, estetycznej i rzemieślniczej. Jest również zaproszeniem do rozmowy o ochronie autentycznych wnętrz, dobrych praktykach konserwatorskich i współczesnym znaczeniu historycznego zasobu mieszkaniowego Warszawy.
Wystawie towarzyszy publikacja poświęcona taflom posadzkowym ze zbiorów Wytwórni Posadzek Drzewnych Bednarczyków. Jej autorem jest Jacek Turant – ostatni właściciel zakładu działającego do 2007 roku. Album prezentuje niepublikowane wcześniej archiwalia oraz dokumentuje wzornictwo i technologie produkcji drewnianych posadzek, stanowiąc cenne źródło wiedzy dla miłośników historii miasta, architektury wnętrz, konserwatorów zabytków i badaczy rzemiosła. Album będzie dostępny w muzealnej księgarni. Zaplanowany jest również bogaty program wydarzeń, m.in. spotkanie wokół książki Jacka Turanta wraz z pokazem renowacji tafli, oprowadzania kuratorskie, oprowadzania gościnne z Piotrem Stryczyńskim – badaczem i popularyzatorem warszawskiej Pragi oraz Jerzym Majewskim, varsavianistą; spacery i wizyty w historycznych lokalach mieszkalnych i kamienicach, warsztaty rzemieślnicze inspirowane elementami wyposażenia wnętrz: sztukaterią, deseniami malarskimi, płytkami ceramicznymi i drewnianymi posadzkami; debaty i spotkania z mieszkańcami o zachowaniu oryginalnych wnętrz z przykładami dobrych praktyk oraz zajęcia edukacyjne przy stole interaktywnym, w trakcie których uczestnicy wykonają odbitkę ze wzorem deseniowym i stworzą kompozycję – autorski wzornik nawiązujący do historycznych detali wnętrz.
W dniu otwarcia wystawy Praskie wnętrza Muzeum Warszawskiej Pragi ponownie udostępni zwiedzającym ekspozycję stałą, odświeżoną w ramach projektu modernizacji możliwej dzięki programowi rządowemu „Wspieranie działań muzealnych”, finansowanemu z Funduszu Promocji Kultury MKiDN. Prace przeprowadzone latem obejmowały m.in. całkowitą wymianę reprodukcji eksponatów. Jesienią zostaną przeprowadzone dalsze zaplanowane w ramach projektu działania wspierające i uatrakcyjniające zwiedzanie wystawy stałej: oczyszczenie i uzupełnienie wielkoformatowej makiety Pragi, uczytelnienie identyfikacji wizualnej w budynkach oraz uruchomienie audioprzewodnika.
Kuratorka wystawy: Katarzyna Chudyńska-Szuchnik
Zdjęcie u góry strony: Posadzka ceramiczna w klatce schodowej przy ul. Małej 13; fot. Tomasz Kaczor/Muzeum Warszawy
Szyld Wytwórni Posadzek Drzewnych Braci Bednarczyk, fot. Krzysiek Gajewski/Muzeum Warszawy
Miniatury wzorów kompozycji posadzkowych ze zbiorów Wytwórni Posadzek Drzewnych Bednarczyków
Faseta sufitowa wraz z fragmentem ściany z odtworzonymi deseniami malarskimi w mieszkaniu przy ul. Stalowej 28; fot. Krzysiek Gajewski, Muzeum Warszawy