Po udanym debiucie na Milan Design Week 2025 z wystawą Romantyczny brutalizm. Podróż w głąb polskiego rzemiosła i dizajnu, poświęconą dziedzictwu rodzimej sztuki użytkowej, Fundacja Visteria powróci w tym roku do stolicy Lombardii z nową ekspozycją zatytułowaną Polski modernizm. Walka o piękno. Będzie to wielowątkowa opowieść o rozmaitych odmianach tego nurtu. Obok dzieł historycznych pokazane zostaną współczesne obiekty, co pozwoli prześledzić jak silnie modernistyczne idee nadal wpływają na polską kulturę projektową. Kuratorkami wystawy są: Federica Sala, niezależna ekspertka współpracująca z czołowymi międzynarodowymi instytucjami i członkini Rady Programowej Fundacji Visteria, oraz Anna Maga, kuratorka Galerii Wzornictwa Polskiego w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Ekspozycja, zorganizowana na 16. piętrze legendarnego mediolańskiego wieżowca Torre Velasca – symbolu powojennej nowoczesności – zobrazuje, w jaki sposób burzliwa historia Polski zrodziła niezwykły modernizm, w którym sztuki dekoracyjne zachowały centralną rolę, zamiast całkowicie ustąpić tradycyjnemu, dychotomicznemu podziałowi na formę i funkcję. Ten rodzimy modernizm – jak sugeruje tytuł wydarzenia, nawiązujący do artykułu autorstwa Ireny Krzywickiej, opublikowanego w 1948 roku – zaciekle walczył o piękno, rozumiane nie tylko jako estetyczne wyrafinowanie, ale również jako śmiały akt kulturowego oporu, dokonany przez nację kształtującą swoją tożsamość poprzez sztukę, literaturę, architekturę czy właśnie dizajn.
„Polski modernizm zawsze fascynował mnie swoją odwagą. Powstawał z niedoboru – z lnu, konopi, wiórów, czasem z >>różnych śmieci<<, jak pisała Irena Krzywicka – a mimo to miał ambicje na europejską miarę. To niezwykła lekcja: talent i wyobraźnia potrafią więcej niż surowiec” – mówi prezeska i założycielka Fundacji Visteria, Katarzyna Jordan. „W Mediolanie nie pokazujemy stylu. Pokazujemy sposób myślenia. Modernizm w Polsce był projektem systemowym – łączył sztukę, przemysł i odpowiedzialność za codzienność. Dlatego interesuje mnie nie jako nostalgia, lecz jako kompetencja przyszłości” – dodaje.
Obok wyjątkowych dzieł wypożyczonych z archiwum Muzeum Narodowego w Warszawie, takich jak meble Jana Kurzątkowskiego, Bohdana Lacherta i Teresy Kruszewskiej, na wystawie pokazane zostaną wybrane prace twórczyń i twórców, w których działalności projektowej widać wpływ modernistycznego myślenia, m.in.: Matiego Sipiory, Marka Bimera, Aleksandry Hyz, Moniki Patuszyńskiej i Małgorzaty Markiewicz. O stworzenie obiektów specjalnie z myślą o wystawie poproszeni zostali z kolei: Tomek Rygalik, Maria Jeglińska-Adamczewska, Paweł Olszczyński, Igor Polasiak (Craftica Gallery) oraz Maja Ganszyniec.
W ramach wystawy Polski modernizm. Walka o piękno znalazło się także miejsce na pokój zaaranżowany przez Instytut Wzornictwa Przemysłowego. Wzorcownia 2.0 to projekt IWP, który ma przywracać do życia kultowe wzory znajdujące się w jego archiwum. Twórcy działający w Polsce współcześnie dostali zadanie zreinterpretowania ikon meblarstwa, takich jak meblościanka czy rozkładany fotel „amerykanka” i nadania im nowoczesnego wymiaru. Nie są to rekonstrukcje form, ale badawcze prototypy, które wydobywają logikę modernistycznego myślenia. Wzorcownia IWP 2.0 wpisuje polskie eksperymenty w międzynarodową debatę o jakości, standardach w projektowaniu i odpowiedzialnej produkcji.
Podobnie jak poprzednio, tak i tym razem wystawa Fundacji Visteria nie ma być akademicką wypowiedzią, opowiadającą chronologicznie o rozwoju modernizmu w Polsce. To artystyczna wypowiedź, której częścią jest mocna graficzna architektura autorstwa Zofii Wyganowskiej, podejmująca dialog z zastaną przestrzenią oraz dziedzictwem polskiego i włoskiego modernizmu. Dopełnieniem ekspozycji są dzieła sztuki autorstwa uznanych polskich artystów, takich jak Władysław Strzemiński, Edward Krasiński oraz Katarzyna Kobro. Tej ostatniej poświęcono szczególną uwagę: jedna z jej rzeźb symbolicznie zaznaczy wejście na wystawę.
„Polski modernizm był zawsze czymś więcej niż stylem. Był tęsknotą za byciem w głównym nurcie europejskiej sztuki i architektury – za rozmową, z której przez historię byliśmy zbyt często wykluczani. Przed wojną oznaczał odzyskanie podmiotowości młodego państwa. Po wojnie –niezgodę na próbę odcięcia nas od europejskiego obiegu idei. Modernizm był formą cichego oporu: dowodem, że myślimy w tych samych kategoriach, co Paryż czy Mediolan, nawet jeśli pracujemy w zupełnie innych warunkach. Dlatego pokaz w Mediolanie ma dla mnie wymiar symboliczny. To nie jest sentymentalny powrót do przeszłości. To domknięcie pewnego gestu – i jednocześnie jego kontynuacja. >>Walka o piękno<< była w istocie walką o miejsce przy wspólnym stole. Dziś to miejsce zajmujemy już nie z kompleksu, lecz ze względu na kompetencje” – tłumaczy Katarzyna Jordan.
„Modernizm to pojęcie bardzo szerokie i w swojej wieloznaczności nieprecyzyjne. Dlatego warto sięgać do jego klasycznego rozumienia z początków XX wieku, kiedy termin ten znaczył dla artystów więcej niż tylko styl nowoczesny. Geometryzacja i uproszczenie kształtów nie były zabiegami czysto formalnymi, ale wynikały z nowatorskich rozwiązań konstrukcyjnych, z zastosowania innowacyjnych technologii i miały być celowe – służyć człowiekowi. Modernizm odnosił się do udoskonalania życia społeczeństw. Ten idealny schemat działań twórczych stał się wyznacznikiem dobrego dizajnu, ale nie mógł prowadzić do sztywnych kanonów stylistycznych. To autor ostatecznie decydował o balansie między wartościami konstrukcyjno-funkcjonalnymi a walorami formalnymi. Stąd tak różne bywały odcienie polskiego modernizmu. Przez cały XX wiek można zaobserwować cykliczne powroty surowości modernistycznej stylistyki, występujące naprzemiennie z nurtami z przewagą skłonności ornamentalnych. Na wystawie klasycznie funkcjonalistyczny leżak Bohdana Lacherta prezentujemy obok postmodernistycznego krzesła Aleksandra Kuczmy, żeby pokazać przeciwieństwo i dopełnianie się tych dwóch polskich modernizmów” – wyjaśnia Anna Maga.
„Co dziś, w świecie zawrotnego wzrostu, w którym produkcja przerodziła się w niezrównoważoną nadprodukcję – oznacza nowoczesność? Jakie są potrzeby współczesnego społeczeństwa? To pytania, które napędzają wystawę, która zarazem bada, czy sztuka dekoracyjna – a nawet szerzej, sztuka użytkowa – nie jest obecnie najprawdziwszym wyrazem nowoczesności. Właśnie dlatego, że jest ludzka, reprezentuje ostateczny obszar duchowych, estetycznych i materialnych poszukiwań, który jest wolny od bezlitosnych zasad produktywności” – mówi Federica Sala.
„Hasło nowoczesność przez kolejne dekady definiowano w sztuce i wzornictwie na wiele sposobów. Jak jest rozumiane dziś – w dobie nadprodukcji, politycznych kryzysów, katastrofy klimatycznej? Czy nowoczesność po polsku różni się czymś od stylu międzynarodowego? Jak trudna historia naszego kraju wpłynęła na rodzimą odmianę modernizmu? Bo walka o piękno nigdy nie była walką o dekorację. Była walką o jakość życia. A to pytanie dziś brzmi bardziej aktualnie niż kiedykolwiek” – podsumowuje prezeska i założycielka Fundacji Visteria, Katarzyna Jordan.
Po zakończeniu Milan Design Week, we wrześniu 2026 roku, wystawa Polski modernizm. Walka o piękno zostanie zaprezentowana w siedzibie Fundacji Visteria – Willi Gawrońskich w Warszawie.
Wszyscy artyści i artystki prezentowani na wystawie:
Agnieszka Bar, Marek Bimer, Maria Chomentowska Jacek Damięcki, Maja Ganszyniec, Zbigniew Horbowy, Aleksandra Hyz, Paweł Jasiewicz (Craftica Gallery), Ania Jaworska, Maria Jeglińska-Adamczewska, Julia Keilowa, Katarzyna Kobro, Edward Krasiński, Teresa Kruszewska, Rudolf Krzywiec, Aleksander Kuczma, Jan Kurzątkowski, Bohdan Lachert, Małgorzata Markiewicz, Roman Modzelewski, Paweł Olszczyński, Alicja Patanowska, Monika Patuszyńska (Objekt Gallery), Igor Polasiak (Craftica Gallery), Rest Studio, Tomek Rygalik, Wszewłod Sarnecki, Wiesław Sawczuk, Mati Sipiora, Władysław Strzemiński, Władysław Wincze, Wojciech Zamecznik
Partnerzy instytucjonalni: Muzeum Narodowe w Warszawie, Instytut Adama Mickiewicza oraz Instytut Wzornictwa Przemysłowego.
Wystawa prezentowana przez Fundację Visteria
Kuratorki: Federica Sala i Anna Maga