Cykl wystaw poświęcony pochodzącemu z Gdańska osiemnastowiecznemu ilustratorowi, którego 300. rocznicę urodzin obchodzimy w 2026 roku. Muzeum Narodowe w Gdańsku ma jedną z największych kolekcji Daniela Chodowieckiego w Polsce. Wernisaż pierwszej odsłony pod hasłem „Rodzina oświecona” odbędzie się 6 marca w Oddziale Sztuki Dawnej.
Chodowiecki większą część życia spędził w Berlinie, dokąd wyjechał w wieku siedemnastu lat, aby odbyć praktykę handlową. Sztuką zajął się początkowo amatorsko, trudniąc się modnym wówczas malarstwem emaliowym i miniaturowym. Kształcił się w prywatnej akademii malarstwa Christiana Bernharda Rodego, aby zostać malarzem historycznym, jednak od około 1754 roku coraz częściej zwracał się ku grafice. Szybko zyskał uznanie jako sprawny rytownik, co przyniosło mu liczne i intratne zamówienia ilustratorskie. W 1764 roku Chodowiecki został członkiem berlińskiej Akademii Sztuk, a w 1797 roku objął stanowisko jej dyrektora. Zasłynął
jako błyskotliwy i wnikliwy obserwator codziennego życia oraz obyczajów osiemnastowiecznego mieszczaństwa. Wiele jego rycin i rysunków ma charakter satyryczny lub moralizatorski.
- Dorobek artysty obejmuje ponad dwa tysiące rycin publikowanych głównie w książkach, ale kupowanych również w postaci pojedynczych arkuszy przez licznych kolekcjonerów – opowiada jedna z kuratorek cyklu wystaw „Osiem i pół tygodnia” Alicja Andrzejewska-Zając. – Jednym z nich był gdański kupiec Jacob Kabrun (1759–1814), który zgromadził ponad 900 prac graficznych oraz 155 rysunków autorstwa Chodowieckiego. Znaczna część tej kolekcji, systematycznie uzupełnianej kolejnymi zakupami, przetrwała do dziś w zbiorach Muzeum Narodowego w Gdańsku i jest jednym z największych zespołów dzieł tego artysty w Polsce.
Pierwsza odsłona cyklu to hasło „Rodzina oświecona”. Dzieła Daniela Chodowieckiego są przenikliwym komentarzem do przemian obyczajowych epoki oświecenia. Jednym z najważniejszych i najczęściej powracających motywów w jego grafice i rysunku jest rodzina, która w XVIII wieku przestaje być pojmowana wyłącznie w kategoriach ekonomicznych, dynastycznych czy prawnych, a coraz częściej jako wspólnota uczuć oraz miejsce kształtowania cnót moralnych.
- Artysta z niezwykłą uwagą i psychologiczną wnikliwością koncentrował się na scenach osadzonych w realiach codziennego życia, skupiając na intymności gestu, subtelności spojrzeń i czułości. W świecie Chodowieckiego ojciec przestał ograniczać się do roli autorytetu – stał się przewodnikiem moralnym i ważnym uczestnikiem życia dzieci. Matka natomiast, zgodnie z ideałami oświeceniowymi, stanowi centrum uczuciowe rodziny, uosobienie empatii i codziennej pracy wychowawczej – komentuje druga kuratorka Maja Mociewicz.
Będąc na początku artystycznej drogi i doskonaląc rytowniczy warsztat, Daniel Chodowiecki wiele uwagi poświęcał najbliższemu otoczeniu. Pokazuje żonę, dzieci i przyjaciół. Te kameralne obrazy codzienności cechuje wyjątkowy zmysł obserwacji i naturalna lekkość. Są nie tylko świadectwem epoki i odbiciem rzeczywistości, ale jej normatywnym wzorcem – miejscem, gdzie realizują się ideały nowego, oświeconego mieszczaństwa.
300. rocznica urodzin stanowi znakomitą okazję do zaprezentowania bogatego dorobku artysty. W ramach cyklu „Osiem i pół tygodnia” w 2026 roku Muzeum Narodowe w Gdańsku zaprezentuje ryciny i rysunki Daniela Chodowieckiego w czterech odsłonach tematycznych: Daniel Chodowiecki. Rodzina oświecona (6 marca – 3 maja), Daniel Chodowiecki. Dokumentalista epoki (8 maja – 5 lipca), Daniel Chodowiecki. Ilustrator moralista (10 lipca – 6 września) oraz Daniel Chodowiecki. Nauka, edukacja, reformy (11 września – 1 listopada).
kuratorki: Maja Mociewicz, Alicja Andrzejewska-Zając
Zdjęcie u góry: Daniel Chodowiecki, Wyprawa do Französisch Bucholz, 1779