Co może wydarzyć się w przestrzeni, jeśli z góry nie określimy, czym ma być?
1 września w Galerii „Okno na Kulturę” przy ul. Krakowskie Przedmieście 17 w Warszawie rozpocznie się projekt „(Nie) tak miało być”, realizowany w ramach FRINGE Warszawa 2026. Przez półtora miesiąca przestrzeń będzie otwarta na różne formy działań artystycznych i kulturalnych: wystawy, prezentacje, performance, spotkania, wykłady, warsztaty, pokazy, koncerty, a także działania, których formy nie sposób wcześniej przewidzieć.
Za punkt wyjścia projekt przyjmuje bardzo prostą propozycję: jest przestrzeń—zróbmy coś!
Nie chodzi jednak o stworzenie tradycyjnego cyklu wydarzeń lub wystawy z określonym wcześniej tematem, listą prac i zamkniętą strukturą. „(Nie) tak miało być” jest próbą sprawdzenia, co dzieje się ze sztuką, z kulturą, kiedy część decyzji dotyczących jej prezentacji zostaje oddana samym osobom uczestniczącym w przedsięwzięciu.
Zaproszone do współpracy osoby otrzymują przestrzeń do własnej dyspozycji i mogą zdecydować, jak ją w tym czasie wykorzystają. Jednocześnie nie są wyłącznie autorami pojedynczych wydarzeń. Biorą udział w tworzeniu całego projektu — współpracują przy jego organizacji, promocji i dokumentacji, uczestniczą w działaniach innych osób i współtworzą atmosferę miejsca.
W ten sposób projekt stara się rozbić klasyczny model wystawy na pojedyncze działania, ale nie rozpada się na niezależne wydarzenia. Każde z nich może pozostawić w przestrzeni coś, co stanie się punktem wyjścia dla kolejnych działań. Poszczególne elementy stopniowo będą mogły się ze sobą łączyć, tworząc wspólną strukturę, której ostateczny kształt nie jest znany w momencie rozpoczęcia projektu.
Szczególne znaczenie będą miały 25, 26 i 27 września, podczas trzech dni FRINGE Warszawa 2026. To, co zostanie wówczas pokazane, będzie wynikiem wcześniejszych działań w galerii i tych mających się jeszcze tam wydarzyć. Powstanie więc w tych dniach rodzaj wspólnego zapisu tego, co wydarzyło się w przestrzeni we wrześniu i tego, co się tam jeszcze potencjalnie może do połowy października zdarzyć.
Projekt proponuje przyjrzenie się również temu, jak funkcjonuje współczesna kultura i jej odbiorcy w czasach nadmiaru i nadprodukcji, również sztuki i wydarzeń kulturalnych. Czy liczba produkowanych artefaktów i wydarzeń rzeczywiście przekłada się na kontakt ze sztuką i na uczestnictwo w kulturze? Czy osoby artystyczne i instytucje kultury są w stanie nawiązać relację z odbiorcą spoza własnego środowiska? Czy przestrzeń wystawiennicza musi przede wszystkim służyć prezentowaniu gotowych dzieł, czy może stać się miejscem spotkania, działania, wymiany i eksperymentu, nie zawsze przecież skazanego na sukces? W końcu jak na ofertę kulturalną wpływa prekaryzacja osób artystycznych i twórczych, które poza bezpłatną przestrzenią, w tym wypadku na kilka godzin, nie otrzymują nic więcej poza tzw. widocznością?
„(Nie) tak miało być” nie próbuje udzielać na te wszystkie pytania (jednej) odpowiedzi. Zamiast tego proponuje eksperyment i twórcze ryzyko: oddać przestrzeń działaniu i zobaczyć, co i jak się wydarzy. Bo błędy i porażki w poszukiwaniu odpowiedzi wnoszą często więcej do sprawy niż bezpieczna poprawność posługująca się schematami i procedurami.
Pomysłodawcą i osobą odpowiedzialną za koordynację projektu jest Wojciech Gilewicz. Współpracują z nim Bartosz Kokosiński i Bartek Remisko. W sześciotygodniowym projekcie uczestniczyć będzie kilkadziesiąt osób artystycznych i twórczych z różnych dziedzin sztuki i kultury, m.in. Monika Mamzeta, Anna Fogler, Przemysław Chudkiewicz, pismo Zły Nauczyciel, Katarzyna Hołda, Kolektyw Miasto (Elwira Sztetner, Marcin Chomicki, Paweł Możdżyński), Marzenna Anna, Ola Grudzińska, Bartosz Kokosiński, Wanda Siedlecka, Zbigniew Bzymek i Kuba Falk, Wojciech Gilewicz oraz Aga Szreder i Agnieszka Szpila. (Lista jest na bieżąco aktualizowana.)
Organizatorzy serdecznie dziękują wszystkim osobom uczestniczących w projekcie, jak i sobie samym, za bezpłatną pracę nad tym wspólnym przedsięwzięciem.
„(Nie) tak miało być” wykorzystuje wyjątkową przestrzeń impresaryjnej Galerii Okno na Kulturę należącej do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, którą bezpłatnie na potrzeby projektu użyczono — dużą, jasną i otwartą na ulicę, z przeszklonymi oknami wychodzącymi na Krakowskie Przedmieście, tzw. salon Warszawy. Istotną częścią założenia jest właśnie jej dostępność: działania mają być otwarte dla publiczności, przede wszystkim dla osób, które trafią do galerii przypadkowo przechodząc ulicą i zechcą stać się częścią tego kulturalnego eksperymentu.
„(Nie) tak miało być” nie ma z góry określonego i zaplanowanego finału. Zakończenie przybierze swój kształt w drodze.