Od 17 września do 9 października 2026 roku Włoski Instytut Kultury w Brukseli zaprezentuje indywidualną wystawę Marco Angeliniego „Kłącza energii i materii”, której kuratorem jest Jan Kozaczuk. Ekspozycja stanowi kontynuację rozwijanej od dekady analizy powiązań między sztuką, naturą, technologią i energią. Projekt rozwija zarazem wątki obecne w dotychczasowej twórczości, podejmowane także w niedawnej realizacji w Muzeum Współczesnym Wrocław (MWW).
W centrum tych poszukiwań znajdują się panele i ogniwa fotowoltaiczne. Ich pierwotna, użytkowa funkcja zostaje zawieszona, a same elementy przekształcone w materię malarską oraz autonomiczny język wizualny. Fragmentowane i zestawiane na nowo, włączane w kompozycje, przybierają formę znaków opowiadających o przemianach współczesnego społeczeństwa oraz o zmieniającej się relacji człowieka ze środowiskiem.
Jak zauważa kurator wystawy, Jan Kozaczuk:
„Historia sztuki zawsze rozwijała się w ścisłej relacji ze zmianami zachodzącymi w obrębie materiałów. Marco Angelini pokazuje, że prawdziwym medium XXI wieku jest energia”.
Tytuł „Kłącza energii i materii” nawiązuje do koncepcji rozwiniętej przez Gilles’a Deleuze’a i Félixa Guattariego, w której kłącze oznacza otwartą, niehierarchiczną strukturę opartą na wielości połączeń i relacji. W ujęciu artysty idea ta staje się metaforą współczesnej rzeczywistości, rozumianej jako dynamiczna współzależność energii, materii, natury, technologii i pamięci. Szczególne miejsce w tej aranżacji zajmuje seria „Rhizomes”. Trzy prace, umieszczone na oddzielnej ścianie, wraz z żółtymi i niebieskimi nićmi rozpiętymi pomiędzy nimi tworzą integralną część instalacji. Ich wzajemne powiązanie przywołuje napięcia energetyczne obecne w naturze, łącząc poszczególne dzieła w organiczną całość. Malarstwo wykracza poza tradycyjny format i obejmuje również przestrzeń ekspozycji, tworząc wizualny zapis niewidzialnych przepływów, impulsów i powiązań. Towarzyszą mu również instalacje, w których serce staje się punktem spotkania biologii, technologii, emocji i relacji międzyludzkich. Ciało staje się tu miejscem, w którym krzyżują się procesy fizyczne, indywidualne przeżycia i ślady wspólnej przeszłości. Ważnym elementem kompozycji jest również praca wideo-art „Solaris in fabula”, która rozwija ten wątek, przenosząc go w przestrzeń dźwięku. Odgłosy miasta, takie jak kroki, głosy, ruch uliczny i ślady codziennego życia, stają się materią wspomnień, wchodząc w dialog z fotografiami dzieł artysty. Powstaje w ten sposób wielowarstwowa przestrzeń pomiędzy obrazem, teraźniejszością a doświadczeniem miasta.
Całość zamyka instalacja „Salita verso il cielo / Il futuro è stupido”, czyli „Wznoszenie się ku niebu / Przyszłość jest zdumiewająca”. Tytuł nie odnosi się tu do „głupoty” przyszłości, lecz do jej potencjału wywoływania zdumienia. Stupido odsyła do łacińskiego stupire, oznaczającego doświadczenie zachwytu, oszołomienia i zdumienia wobec tego, czego nie można w pełni przewidzieć. Zaprasza więc do myślenia o przyszłości nie jako o prostej i przewidywalnej konsekwencji postępu technologicznego, lecz jako o przestrzeni wciąż otwartej na odkrycie, zachwyt, wyobraźnię i to, co nieprzewidywalne.
„Kłącza energii i materii” proponują zarazem ujmowanie nowych rozwiązań technicznych nie jako przeciwieństwa natury, lecz jako narzędzi pozwalających lepiej zrozumieć jej procesy, rytmy i wzajemne zależności. Energia nie jest tu jedynie abstrakcyjnym pojęciem ani niewidoczną siłą napędzającą rozwój współczesnego świata. Staje się materią sztuki, śladem pamięci i sposobem opisywania relacji, które łączą człowieka z jego otoczeniem. Dzięki temu to, co na co dzień pozostaje niewidoczne, czyli przepływy, sieci zależności i procesy zachodzące w przyrodzie oraz w ludzkiej psychice, staje się dostrzegalne i odczuwalne.
Marco Angelini, urodził się w Rzymie w 1971 roku. Mieszka i pracuje w Rzymie oraz w Warszawie. Jest absolwentem socjologii, a jego praktyka artystyczna rozwija się na styku natury i technologii, czasu i pamięci, sztuki i nauki, wymiaru sacrum, energii oraz idei zrównoważonego rozwoju.
Angelini należy do pionierów współczesnego malarstwa wykorzystujących panele i ogniwa fotowoltaiczne jako integralny element dzieła. W jego pracach urządzenia technologiczne tracą swoją pierwotną funkcję i zostają przekształcone w elementy o znaczeniu estetycznym, materialnym i symbolicznym.
Artysta posługuje się malarstwem, technikami mieszanymi i instalacją, wykorzystując również materiały pochodzące z odzysku oraz komponenty technologiczne. W centrum jego zainteresowania znajduje się relacja pomiędzy transformacją, materią i energią.
Jego abstrakcyjne, płynne i nieustannie zmieniające się formy pozostawiają widzowi przestrzeń dla indywidualnego doświadczenia. Dzieło staje się miejscem projekcji, refleksji i osobistego spotkania z tym, co niewidzialne.
Od 2006 roku Marco Angelini prezentował swoje prace w licznych miastach Europy i świata, m.in. w Nowym Jorku, Londynie, Warszawie, Abu Zabi, Santiago de Chile i Baku. W 2011 roku uczestniczył w 54. Biennale Sztuki w Wenecji.
Jego prace znajdują się w kolekcjach publicznych i prywatnych, m.in. w Fondazione Roma, Galerii Sleńdzińskich w Białymstoku oraz w Muzeum Współczesnym Wrocław (MWW).
Kurator wystawy: Jan Kozaczuk
Tekst kuratorski:
„Dowolny punkt kłącza może być połączony z każdym innym i powinien być z nim połączony” (tłumaczenie własne)
Gilles Deleuze, Félix Guattari, Mille Plateaux. Capitalisme et schizophrénie 2, Paris: Les Éditions de Minuit, 1980, rozdział « Introduction : Rhizome », s. 13.
Jeżeli druga połowa XX wieku, za sprawą włoskiej arte povera, przywróciła sztuce znaczenie materii pozostającej poza tradycyjnym polem artystycznym, to twórczość Marco Angeliniego otwiera kolejny etap tej historii. Artysta należy do grona pionierów, którzy uczynili panele i ogniwa fotowoltaiczne autonomicznym tworzywem artystycznym, wprowadzając materiał transformacji energetycznej do języka współczesnej sztuki. Od kilkunastu lat konsekwentnie bada ich strukturę, możliwości formalne oraz znaczenie kulturowe, nie traktując ich jako gotowych przedmiotów czy ekologicznych symboli, lecz jako zapis przemian cywilizacyjnych. Energia jako materiał artystyczny staje się w jego praktyce nowym językiem opisu relacji między człowiekiem, naturą i technologią.
Prezentowana obecnie wystawa pt. Kłącza energii i materii w Instytucie Kultury Włoskiej w Brukseli stanowi kontynuację wieloletnich poszukiwań artysty związanych z energią, technologią i pamięcią materii, których szeroka prezentacja miała miejsce podczas indywidualnej ekspozycji w Muzeum Współczesnym Wrocław. Tam po raz pierwszy w tak rozbudowanej formie ukazany został dialog pomiędzy malarstwem, strukturami technologicznymi oraz refleksją nad przyszłością relacji człowieka ze światem naturalnym. Brukselska prezentacja rozwija ten kierunek, skupiając się na dalszym odkrywaniu energii jako tworzywa artystycznego oraz na niewidzialnych powiązaniach pomiędzy procesami biologicznymi, technologicznymi i kulturowymi. Artysta nie tworzy wizji świata po katastrofie ani nie ulega estetyce ekologicznego alarmizmu. Nie interesuje go przyszłość oparta na lęku przed odpadami czy antropocentrycznej dominacji człowieka. Punktem odniesienia pozostaje natura – najdoskonalszy system wymiany energii, pamięci i współzależności, który od milionów lat nie przestaje funkcjonować. Technologia nie jest jej przeciwieństwem, lecz może stać się narzędziem głębszego zrozumienia procesów biologicznych. Dlatego Marco Angelini rozbiera panele fotowoltaiczne na elementy, analizuje ich strukturę, przetwarza je i ponownie komponuje, nadając im nowe znaczenia. Odkrywa w nich nieoczywisty potencjał estetyczny, który pozwala spojrzeć na technologię jako na współczesną materię artystyczną.
Najpełniej ten proces widoczny jest w malarstwie, które stanowi główną oś wystawy. Fragmenty paneli i ogniw fotowoltaicznych zostają wpisane w odważne kompozycje barwne, w których linie, punkty, geometryczne podziały i organiczne plamy prowadzą ze sobą nieustanny dialog. Obrazy balansują pomiędzy porządkiem biologii a logiką technologii, pobudzając wyobraźnię i kierując uwagę ku niewidzialnym procesom organizującym rzeczywistość. Światło wychodzi poza wymiar fizycznego zjawiska, stając się w obrazach tworzywem wizualnej narracji i metaforą poznania. W tej perspektywie ogniwo fotowoltaiczne nie jest już elementem konstrukcyjnym, lecz znakiem współczesnej kultury – świadectwem poszukiwania równowagi pomiędzy energią natury a energią wytwarzaną przez człowieka.
Szczególne miejsce zajmuje cykl Rhizome, odwołujący się do idei kłącza jako modelu współczesnych systemów energetycznych, sieci technologicznych oraz przepływu wiedzy. Nie są to struktury zamknięte ani hierarchiczne, lecz organizmy pozostające w ciągłym ruchu i nieustannie tworzące nowe połączenia. Wokół obrazów rozciągają się kolorowe nici, które rozszerzają malarską narrację w przestrzeń wystawy. Rysują niewidzialną mapę relacji, sugerując, że zarówno natura, jak i technologia funkcjonują dzięki niekończącej się sieci wzajemnych zależności.
Instalacje nie dominują narracji, lecz subtelnie ją rozwijają. Transparentna piramida z pleksiglasu, wewnątrz której znajduje się ogniwo fotowoltaiczne oraz serce wykonane w technologii druku 3D, staje się symbolem spotkania biologii i technologii. Drugą realizację tworzą serca o dwóch skalach – monumentalne, gipsowe, odwołujące się do ludzkiej sprawczości i siły, oraz serca wydrukowane w technologii 3D, odpowiadające rozmiarowi ludzkiego organu. Powtarzalne, niemal anonimowe, budują opowieść o wspólnocie, pamięci emocjonalnej i współodczuwaniu. Obie instalacje nie ilustrują malarstwa, lecz otwierają jego znaczenia, prowadząc widza od doświadczenia materialności ku refleksji nad energią życia.
Narrację wystawy dopełnia wideo-art Solaris in fabula. W filmie miasto wybrzmiewa poprzez dźwięk, a nie architekturę. Odgłosy kroków, rozmów, ruchu ulicznego, sygnałów komunikacyjnych i codziennych rytmów miejskiego życia stają się impulsem do uruchamiania emocji oraz pamięci. W dialogu z obrazami Angeliniego tworzą przestrzeń, w której malarstwo przestaje być jedynie przedmiotem oglądu, a staje się światem znaków i symboli. Obraz, światło i dźwięk wzajemnie się dopełniają, budując napięcie pomiędzy tym, co widzialne, a tym, co jedynie przeczuwane. To właśnie w tej relacji ujawnia się najważniejszy wymiar twórczości Angeliniego – przekonanie, że rzeczywistość nie składa się z odrębnych elementów, lecz z sieci powiązań, które język artystyczny może uczynić dostrzegalnymi.
Twórczość Marco Angeliniego wyznacza kierunek, w którym sztuka nie tyle komentuje współczesność, ile aktywnie uczestniczy w jej kształtowaniu. Nadając panelom i ogniwom fotowoltaicznym nowy wymiar estetyczny i symboliczny, rozszerza historię medium artystycznego o elementy, które jeszcze do niedawna pozostawały poza polem zainteresowania twórców. Jego obrazy i instalacje wpisują się w dziedzictwo kulturowe współczesności, przypominając, że każda epoka pozostawia po sobie nie tylko idee, lecz także własną materię. Tę refleksję dopełnia instalacja Futuro è stupido (Przyszłość jest zdumiewająca), wskazując, że to, co nadejdzie, nie jest wyłącznie konsekwencją technologicznego rozwoju, lecz przestrzenią nieustannego zdziwienia, pytań i nowych odkryć. W tym sensie włoskie słowo „stupido” (wywodzące się z łac. stupere – popadać w zdumienie) odzyskuje swój pierwotny wymiar olśnienia, otwarcia na to, co nieprzewidywalne.
Jan Kozaczuk, kurator wystawy
Zdjęcie u góry: Marco Angelini, Jak głębokie jest morze, 2024
