Malarski zapis świata. Twórczość Bolesława Nawrockiego (1877–1946)


28.11.2026 - 15.05.2027

Muzeum Miasta Pabianic zaprasza na wystawę jubileuszową, która będzie przypomnieniem sylwetki wciąż mało znanego pabianickiego malarza końca XIX i pierwszej połowy XX wieku. Ekspozycja upamiętnia podwójną rocznicę: 150-lecie urodzin oraz 80-lecie śmierci Bolesława Nawrockiego – artysty nierozerwalnie związanego z Pabianicami, który portretował głowy państw i przedstawicieli bohemy artystycznej Paryża, a swoją twórczością podbił europejskie salony. Tytułowy „malarski zapis świata” z jednej strony odnosi się dosłownie do reporterskiej i intymnej wręcz czujności malarza, który na płótnach uwieczniał najbliższe mu osoby (ojca, siostry, syna, przyjaciół), topografię miejsc, w których przebywał, oraz widoki rodzinnych stron. Z drugiej strony tytuł ten niesie znaczenie metaforyczne. Prace Nawrockiego to subiektywny, emocjonalny rejestr nastroju chwili, utrwalony m.in. w nokturnach, oraz zapis wewnętrznych rozterek, symbolicznych poszukiwań i uniwersalnych ludzkich uczuć.

Na wystawie zostanie pokazanych kilkadziesiąt dzieł. Większość z nich pochodzi z prywatnej kolekcji rodziny malarza, a uzupełniają je obrazy ze zbiorów własnych Muzeum Miasta Pabianic. W salach Muzeum zaprezentowane zostaną prace olejne, pastele i rysunki reprezentujące każdy z etapów artystycznej drogi Nawrockiego. Chronologiczną opowieść otwierają dwa najwcześniejsze portrety, powstałe jeszcze w czasach studenckich. Silny akcent położono na wczesny, monachijsko-paryski okres twórczości o charakterze symboliczno-ekspresyjnym. Widzowie będą mogli podziwiać m.in. wielkoformatowe, nasycone emocjami dzieło „Grzech”, paryskie i włoskie nokturny, autoportrety oraz olejny szkic do obrazu „Przyjęcie Prezydenta Francji E. Loubeta w Rzymie”. Ponadto zwiedzający będą mogli zobaczyć dotychczas rzadko prezentowane pejzaże z wypraw artysty na Krym i Kaukaz, ujawniające jego niezwykłą wrażliwość na światło i barwy. Kontrapunktem dla nich będą realistyczne widoki samych Pabianic oraz okolic, malowane z czułością i dokumentalną niekiedy precyzją.

Wystawę wzbogacają unikalne pamiątki osobiste związane z malarzem oraz przykłady jego kunsztu w dziedzinie metaloplastyki. Odrębną część wystawy stanowić będzie kilkanaście obiektów z kolekcji sztuki Nawrockiego – niemal w całości pokazywanych publicznie po raz pierwszy. Artysta był znany ze swoich kolekcjonerskich zainteresowań, jednak jego przedwojenne zbiory zostały w większości bezpowrotnie zrabowane przez niemieckich nazistów. Ocalałe okruchy tej kolekcji dają wgląd w estetyczne fascynacje i kolekcjonerską pasję pabianickiego mistrza.

Bolesław Nawrocki urodził się 8 czerwca 1877 roku w Pabianicach jako syn przemysłowca Franciszka Nawrockiego i Eleonory z Kiełbasińskich. Od najmłodszych lat zdradzał nieprzeciętny talent plastyczny. Pierwsze nauki rysunku pobierał u Wojciecha Gersona w Warszawie. W wieku 18 lat, wbrew woli rodziców, wyjechał do Monachium studiować w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych, udowodniając w ten sposób swoją niezależność i bezkompromisowy charakter. Już wtedy utrzymywał się wyłącznie z własnej pracy twórczej.

W 1897 roku, po krótkim pobycie w Krakowie i nauce u Leona Wyczółkowskiego, Nawrocki przeniósł się do Paryża. Studiował w prestiżowych szkołach (Académie Julian, Colarossi, Vitti) i szybko związał się z artystyczną bohemą. W Paryżu przyjaźnił się m.in. z Antonim Potockim i malarką Melą Muter, której portret namalował w 1903 roku. Kolejne lata to międzynarodowe sukcesy malarza. Zyskał wówczas status jednego z najbardziej wziętych portrecistów sfer rządowych i arystokratycznych w Europie. Namalował wizerunki trzech prezydentów Francji, rzeźbiarza Auguste’a Rodina, marszałka Ferdinanda Focha czy Ignacego Jana Paderewskiego. Za swoje monumentalne płótno „Apoteoza przyjaźni włosko-francuskiej” został uhonorowany prestiżowym Orderem Korony Włoskiej.

Około 1908 roku wrócił do kraju. W okresie międzywojennym jego pozycja w Polsce była ugruntowana – portretował elity naukowe, duchowieństwo oraz polityków. Równolegle realizował się w metaloplastyce, rzeźbiąc w srebrze i brązie kasetki secesyjne oraz plakiety. Prowadził również prywatną szkołę malarstwa i rysunku.

Wojna przyniosła artyście i jego rodzinie brutalne doświadczenia. W 1939 roku został aresztowany przez Niemców i osadzony w obozie w Radogoszczu, a jego dom i bezcenna kolekcja sztuki zostały skonfiskowane. Uratowany dzięki dyplomatycznej interwencji rządu włoskiego, schronił się w Warszawie. Przeżył powstanie warszawskie, a po jego upadku zbiegł z transportu zmierzającego do KL Auschwitz i ukrywał się na prowincji. W marcu 1945 roku powrócił do Pabianic, gdzie zmarł 5 lipca 1946 roku. Spoczął na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

kurator wystawy: Izabella Powalska

 

Zdjęcie u góry: Bolesław Nawrocki, Autoportret z podniesionym kołnierzem, 1906, Kolekcja Bolesława i Liny Nawrockich, fot. Wojciech Holnicki

Muzeum Miasta Pabianic
(+48 42) 215-39-82, 215-54-87

Stary Rynek 1/2

95-200 Pabianice

28.11.2026 - 15.05.2027

wernisaż

28.11.2026

16:00