Sztuka, która wyprzedziła czas.
Wizjonerska „Architektura arborealna” Magdaleny Abakanowicz na 73. Urodziny warszawskiej Starówki
Z okazji 73. rocznicy odbudowy warszawskiego Starego Miasta – symbolu niezłomności i obiektu z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO – Galeria Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej zaprasza do wspólnego świętowania w samym sercu stolicy. Głównym punktem jubileuszowego programu jest wystawa „Magdalena Abakanowicz. Arbor znaczy drzewo”, połączona z wykładem eksperckim oraz oprowadzaniami kuratorskimi.
Sztuka wobec wyzwań klimatycznych: Nowy Europejski Bauhaus
W zabytkowych wnętrzach kamienicy przy Kołłątajowskiej pierzei Rynku Starego Miasta zaprezentowane zostaną unikatowe rysunki, grafiki oraz rzeźba Magdaleny Abakanowicz. Wystawa skupia się wokół „Architektury arborealnej” – koncepcji, która na dekady przed dzisiejszymi dyskusjami o kryzysie klimatycznym, proponowała powrót do natury i organiczną mądrość drzew jako fundament projektowania miast.
Ekspozycja, prezentowana wcześniej przez Galerię Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej w Brukseli, została oficjalnie włączona do programu prestiżowego Festiwalu New European Bauhaus 2026 w Brukseli, a obecnie stanowi część oficjalnych obchodów Urodzin Starówki w Warszawie.
„Sztuka nie rozwiąże problemów, ale zmusi nas do ich uświadomienia. Zwraca naszą uwagę na to, co w nas najbardziej ludzkie i najbardziej kruche – na naszą więź z naturą”. — Magdalena Abakanowicz
Paryska utopia, która staje się rzeczywistością
W 1990 roku, za prezydentury François Mitterranda, rozpisano międzynarodowy konkurs na rozbudowę Wielkiej Osi Paryża (Grande Axe) – monumentalnej linii biegnącej od Luwru aż do nowoczesnej dzielnicy La Défense.
Wśród czterech zwycięskich projektów znalazła się wizjonerska koncepcja Magdaleny Abakanowicz pt. Bois de Nanterre. Artystka zaproponowała wzniesienie 12 budynków o wysokości sięgającej 80 metrów, których forma bezpośrednio nawiązywała do kształtów drzew. Zgodnie z koncepcją, obiekty miały być w całości pokryte wiszącymi ogrodami i funkcjonować jako samowystarczalne energetycznie jednostki, tworząc w centrum metropolii prawdziwy miejski las.
Arbor (z łac.) oznacza drzewo.
Architektura arborealna wyprzedzała swoj czas.
Proponowała piękno zaczerpnięte z natury.
Proponowała mądrość drzew.
Proponowała przywrócenie związków człowieka z przyrodą.
Dawała wyprzedzającą odpowiedź na dzisiejszy kryzys klimatyczny.
Choć projekt pozostał w sferze pięknej utopii, na zawsze zmienił perspektywy myślenia o architekturze. Dziś, w dobie poszukiwania zrównoważonych rozwiązań miejskich – takich jak chociażby realizowane obecnie w Paryżu mikro-lasy mające na celu wspieranie bioróżnorodności – idee polskiej rzeźbiarki powracają ze zdwojoną siłą jako niezwykle trafna, prorocza odpowiedź na wyzwania współczesności.
Magdalena Abakanowicz (1930–2017) – jedna z najwybitniejszych i najbardziej docenianych na świecie polskich artystek współczesnych, rzeźbiarka, wizjonerka i twórczyni monumentalnych instalacji przestrzennych.
Studiowała na akademiach sztuk pięknych w Warszawie i w Sopocie. Międzynarodowy rozgłos przyniósł jej udział w Biennale w São Paulo w 1965 roku, gdzie otrzymała Grand Prix za innowacyjne, przestrzenne tkaniny-rzeźby, które od jej nazwiska zyskały miano „abakanów”. Artystka całkowicie zrewolucjonizowała tradycyjne podejście do tkaniny artystycznej, uwalniając ją od płaskiej ściany i nadając jej trójwymiarową, niezależną formę rzeźbiarską.
W kolejnych dekadach swojej twórczości Abakanowicz sięgała po nowe materiały: drewno, brąz, żeliwo, stal oraz żywicę. W centrum jej zainteresowań zawsze znajdował się człowiek, jego kondycja, anonimowość w tłumie, a także głęboka relacja ze światem natury i strukturami organicznymi. Jest autorką słynnych wielofigurowych kompozycji (np. cykle Tłumy, Plecy) oraz monumentalnych realizacji plenerowych rozsianych po całym świecie, w tym instalacji Katarsis we Włoszech, do której stworzyła ponad 30 wielkich figur z brązu przypominających drzewa.
Jej unikalne myślenie o przestrzeni wykraczało jednak poza rzeźbę, przenikając w sferę odważnej urbanistyki. Najdobitniejszym tego wyrazem jest „Architektura arborealna” – koncepcja zapoczątkowana m.in. wielkim, zwycięskim projektem Bois de Nanterre (1990) dla Paryża. Abakanowicz zaproponowała w nim wzniesienie potężnych, porośniętych roślinnością budynków-drzew, tworzących zrównoważone, samowystarczalne energetycznie miasta-lasy. Artystka wyprzedziła w ten sposób o dekady współczesne postulaty ekologiczne, stając się prekursorką zielonej urbanistyki wpisującej się dziś w idee Nowego Europejskiego Bauhausu.
Prace Magdaleny Abakanowicz znajdują się dziś w najważniejszych światowych kolekcjach sztuki współczesnej, w tym m.in. w Museum of Modern Art (MoMA) i Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku, Centre Pompidou w Paryżu oraz Tate Modern w Londynie. Przez lata prowadziła działalność dydaktyczną, otrzymując liczne tytuły doktora honoris causa wiodących uczelni, takich jak Royal College of Art w Londynie czy School of the Art Institute w Chicago. Uczelnia artystyczna w Poznaniu, z którą była przez lata związana, nosi dziś jej imię (Uniwersytet Artystyczny im. Magdaleny Abakanowicz).