412 wystawa w Ginza Graphic Gallery w Tokio to monograficzna i retrospektywna wystawa prac Jana Lenicy z kolekcji Muzeum Narodowego w Poznaniu. Wystawa wpisuje się w bogaty program wystawienniczy galerii, która realizuje go sukcesywnie od 40 lat prezentując wystawy współczesnych grafików oraz przygotowując monograficzne wystawy nieżyjących twórców, wybitnych osobowości w dziedzinie projektowania z całego świata.
Poprzednia prezentacja prac Jana Lenicy w Tokio miała miejsce w 1965 roku w ramach wystawy zbiorowej poświęconej projektowaniu graficznemu „Persona” w Matsuya Ginza. Polski artysta został wybrany do udziału w wystawie przez wybitnego japońskiego grafika Ikko Tanakę, odpowiedzialnego za dobór artystów i znalazł się wówczas w grupie 16 najlepszych światowych projektantów.
Na wystawie prezentowane będą 173 prace Jana Lenicy obejmujące cztery najważniejsze sfery działań artysty - plakat, film animowany, ilustrację oraz scenografię teatralną. Wybrane dzieła z całego okresu twórczości artysty prezentują pełne spektrum jego artystycznych zainteresowań.
Najważniejsze grupy prac na wystawie:
Plakaty
Prezentowane będą najważniejsze plakaty powstające od początku pracy artystycznej Jana Lenicy. Spośród 230 plakatów znajdujących się w kolekcji Muzeum Narodowego w Poznaniu na wystawę wybrano 71 prac. Znajdziemy tu zarówno pierwsze plakaty filmowe („Rio Escondido”, „Cena strachu, „Niebieski ptak”) jak i jedne z ostatnich realizowanych dla Teatru Powszechnego w Warszawie („Makbet”, „Fedra”, „Król Lear”).
Jan Lenica wielokrotnie podkreślał, iż fenomen polskich plakatów przede wszystkim filmowych i teatralnych był związany ze swobodą twórczą, jaka wówczas była udziałem projektantów. W socrealistycznej rzeczywistości filmy i spektakle nie wymagały reklamy, a grafik mógł je dowolnie interpretować.
Jednym z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych dzieł artysty jest plakat do opery Albana Berga „Wozzeck” z 1964 roku, złożony z falistych form i płynnych linii, które staną się charakterystyczną cechą wielu kolejnych jego prac. Plakat wydrukowano rok później i kilkakrotnie wznawiano, mimo iż sam spektakl został odwołany, a jego premiera odbyła się dwadzieścia lat później. Został nagrodzony Złotym Medalem na pierwszym Międzynarodowym Biennale Plakatu w Warszawie w 1966 roku i uznawany jest za jeden z najważniejszych dzieł w historii polskiej szkoły plakatu.
Film animowany i grafika filmowa
Jan Lenica rozpoczął przygodę z filmem animowanym w duecie z Walerianem Borowczykiem w 1956 roku. Pokazywany na wystawie ich wspólny film pt. „Dom” z 1958 roku zdobył Grand Prix w konkursie filmu eksperymentalnego na Expo w Brukseli. W kolejnych latach Lenica tworzył filmy samodzielnie, a jednym z najwybitniejszych jego dzieł jest „Labirynt” (1962), film w którym po raz pierwszy dostrzec można fascynację autora secesją. Oba działa można zobaczyć w Ginza Graphic Gallery w czasie trwania wystawy.
Prezentowane są również prace na papierze, wykonane w różnych technikach (rysunek, gwasz, kolaż, wydzieranka), które powstawały w czasie pracy nad filmami animowanymi. Projekty filmowych kadrów do filmów „Pan Głowa”, „Labirynt”, „Fantorro”, „Ubu król” Jan Lenica traktował jako niezależne dzieła graficzne.
Rysunek i ilustracja
Rysunek jest techniką, którą rozpoczął swoją artystyczną drogę wykonując od 1947 roku satyryczne rysunki prasowe na zlecenia dla czasopism „Nurt”, „Odrodzenie” i „Szpilki”. Technika ta stałą się jego głównym medium, była dla niego sposobem na poznawanie sztuki współczesnej i towarzyszyła mu we wszystkich pozostałych dziedzinach sztuki.
Poza wybranymi rysunkami, na wystawie prezentowany jest wyjątkowy szkicownik Jana Lenicy, w którym rozpoznajemy jego pierwsze poszukiwania i koncepcje związane z projektowaniem plakatów. Za pomocą ołówka szukał właściwej kompozycji, za pomocą farby dobierał najlepiej działające kolory.
Prezentowane są również projekty ilustracji do znanych książek dla dzieci m.in. „Lokomotywa” Juliana Tuwima i późniejsze „Die Maus und der Elefant” Matthiasa Hoppe, czy „Timo der Eisbar” Gerdy Wagener, wykonane techniką malarską za pomocą gwaszu i akwareli.
Scenografia teatralna
Jan Lenica realizował również zlecenia do wydarzeń teatralnych, dla których projektował najczęściej plakaty, a w wybranych przypadkach również scenografię i kostiumy teatralne.
Na wystawie znajdują się m. in. projekt kurtyny do spektaklu „Lulu” Albana Berga oraz wybrane rysunki przedstawiające kostiumy poszczególnych bohaterów spektaklu „Opera za trzy grosze” Bertolta Brechta oraz „The Fairy Queen” Henry’ego Purcella.
Wystawie towarzyszy katalog, kolejny w serii mini książeczek wydawanych do wszystkich wystaw organizowanych w Ginza Graphic Gallery od 1992 roku.
Autorem plakatu do wystawy jest japoński projektant Yoshihisa Shirai.
Podczas otwarcia wystawy prezentowany będzie wykład poświęcony Janowi Lenicy, który wygłosi Anna Grabowska – Konwent, kuratorka Galerii Plakatu i Projektowania Graficznego MNP.
Kuratorka: Anna Grabowska-Konwent
