Włośniczka kielecka (Capillares kielcensis) to przekrojowa wystawa twórczości Izabeli Żółcińskiej prezentująca badawczy aspekt jej praktyki artystycznej i drogę do eksperymentu jako medium. Wystawa wprowadza polskiego widza w ewolucję języka artystycznego, która zaczęła się w Liceum Plastycznym w Kielcach oraz na Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu, by zostać rozwinięta w międzynarodowej praktyce, aż do aktualnego Płaczącego projektu (The Weeping Project ), realizowanego we współpracy z naukowcami z Instytutu Matematyki Uniwersytetu w Oslo.
Płaczący projekt stanowi refleksję nad rolą człowieka w kontekście zmian klimatycznych. Jego inspiracją jest innowacyjna technologia sieci skraplających wodę z mgły, która dostarcza ten bezcenny zasób w regionach pozbawionych tradycyjnych źródeł wody pitnej. Powstające w ramach projektu prace stanowią artystyczną interpretację tej technologii, oraz próbę nowatorskiego wykorzystania biomateriału o silnym ładunku symbolicznym – ludzkich włosów. Są one jednocześnie medium artystycznym i empirycznym modelem zdolnym do absorpcji wody. Tłem dla tych działań pozostaje problem dostępu do wody pitnej – jedno z najważniejszych wyzwań współczesności. Jak wskazują dane World Resources Institute, do 2030 roku aż jedna czwarta światowej populacji stanie w obliczu kryzysu wodnego.
Żółcińska nawiąże do niego również w swojej performatywnej akcji Włośniczka kielecka, realizowanej w przestrzeni otaczającej budynek BWA Kielce. Podczas kilkudniowego wydarzenia artystka będzie szydełkować Sieć płaczu (The Weeping Net) w miejscu ogólnodostępnym, spowitym mgłą. Jej obecność zaowocuje otwartym dialogiem z publicznością, jak i z przypadkowymi przechodniami – na temat roli jednostki oraz własnych zasobów / odpadów, które mogą przekształcić się we włókno o unikalnych właściwościach i wielorakim zastosowaniu, w tym w procesie pozyskiwania cennej wody.
Płaczący projekt zakorzeniony jest w interdyscyplinarnej praktyce artystycznej Żółcińskiej, w której analizuje ona ciało ludzkie jako strukturę płynną, pozostającą w dynamicznej relacji z otaczającym ekosystemem. Przywoływane przez nią zjawisko kapilarności (migracja płynów i mikrokrążenie) było przedmiotem zainteresowania nauki od jej nowożytnych początków. Dowodzą tego obserwacje Leonarda da Vinci i stworzona przez niego reguła drzew która obowiązywała aż do czasów współczesnych, by zostać zweryfikowana przez matematyków dopiero w XXI wieku. W twórczości Żółcińskiej motyw kapilarności pełni kluczową rolę. Wyrażany jest poprzez linię, która ujawnia przepływ i wymianę pomiędzy ciałem ludzkim a środowiskiem w którym jest ono „zanurzone”. Z tej perspektywy powietrze postrzegane jest jako naturalne przedłużenie środowiska wodnego, z którego ewolucyjnie wywodzimy się jako gatunek. Na wystawie równolegle zaprezentowane zostaną wcześniejsze prace artystki – hafty, rysunki, instalacje i projekcje wideo – ukazujące wieloletnie zainteresowanie zjawiskiem cyrkulacji, wymiany oraz jego cielesnym zakorzenieniem. Część z nich odnosi się bezpośrednio do miasta, w którym odbywa się wystawa, wprowadzając biograficzny kontekst pochodzenia artystki.
Izabela Żółcińska
Artystka wizualna pracująca interdyscyplinarnie w obszarze rysunku, obiektu, instalacji, wideo oraz sztuki w przestrzeni publicznej. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu, gdzie uzyskała dyplomy z edukacji artystycznej (2001) oraz malarstwa sztalugowego (2002). Ukończyła Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w Kielcach na kierunku tkactwo artystyczne (1995). W 2023 roku uczestniczyła w programie „Biomimika dla praktyków” realizowanym przez Instytut Biomimiki w Missouli (Montana, USA). Praktyka artystyczna Żółcińskiej rozwija się na styku sztuki, nauki i badań nad procesami biologicznymi. Centralnym obszarem jej zainteresowań pozostaje cielesność postrzegana z perspektywy posthumanistycznej – jako dynamiczna sieć relacji, przepływów i zależności przekraczających granice ludzkiego organizmu. Artystka czerpie inspiracje z morfologii oraz funkcjonowania biologicznych systemów transportowych, badając zjawiska migracji płynów, kapilarności, krążenia i wymiany materii. Te procesy stają się dla niej zarówno punktem wyjścia do refleksji nad materialnością życia, jak i narzędziem opisu współczesnych zależności ekologicznych, społecznych i technologicznych.
Wieloletni cykl prac poświęconych zjawiskom kapilarnym stanowi jeden z najważniejszych wątków jej twórczości. W ostatnich latach artystka rozwija również projekty badawcze realizowane we współpracy z naukowcami, m.in. z Instytutu Matematyki Uniwersytetu w Oslo. W ramach projektu The Weeping Project prowadzi badania nad procesami transportu wody oraz możliwościami wykorzystania biomimiki w projektowaniu innowacyjnych rozwiązań związanych z dostępem do wody pitnej. Prace Żółcińskiej były prezentowane na wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce i za granicą, m.in. w Fotogalleriet w Oslo (Elektryfikacja, drgania i szklana płyta, 2024), Ronneby Konsthall (Hydroanatomia, 2019), Science Gallery w Londynie (Blood: Life Uncut, 2017) i Melbourne (Blood: Attract & Repel, 2017), w Wenecji na wystawie Niech szyją! Współczesna polska rzeźba uszyta (2023) we współpracy z Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku. Jej prace prezentowano również w Galerii Muzalewska w Poznaniu, Galerii 13 Muz w Szczecinie, Galerii Sztuki Współczesnej w Opolu oraz Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie.
Istotną część jej działalności stanowią realizacje site-specific oraz projekty w przestrzeni publicznej, zrealizowane m.in. w Bergen, Kristiansand, Arendal, Tynset i Warszawie. W swoich działaniach artystka konsekwentnie bada relacje między organizmami, środowiskiem i architekturą, traktując przestrzeń jako żywy układ przepływów, pamięci i współzależności. Żółcińska jest laureatką licznych stypendiów i grantów. Od 2025 roku uczestniczy w projekcie badawczym wspieranym przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych oraz Norweską Radę ds. Badań Naukowych, realizowanym pod kierunkiem prof. Andreasa Carlsona na Uniwersytecie w Oslo. W 2024 roku otrzymała stypendium rezydencyjne REAL Art przy Uniwersytecie w Oslo. Wielokrotnie była stypendystką Norweskiego Związku Artystów oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Kuratorka: Olga Grabiwoda
Współpraca:
Profesor Andreas Carlson - profesor w Instytucie Matematyki Uniwersytetu w Oslo. Zajmuje się mechaniką płynów oraz zjawiskami zachodzącymi na granicach faz w układach inżynieryjnych i biologicznych. Uzyskał stopień doktora w Linne Flow Center przy Królewskim Instytucie Technologicznym (KTH) w Sztokholmie, a następnie odbył staż podoktorski w Wyss Institute na Uniwersytecie Harvarda. Jego badania obejmują m.in. dynamikę zwilżania kropli, przepływ złożonych płynów, ruch pęcherzyków w układach mikroprzepływowych, miękką robotykę oraz dynamikę komórek. W swojej pracy łączy modelowanie matematyczne, symulacje numeryczne i badania eksperymentalne.
Audun Bjerknes – reżyser filmów dokumentalnych, scenarzysta, montażysta i operator filmowy. Od ponad dwudziestu lat pracuje w norweskiej branży filmowej i telewizyjnej. Uzyskał dyplom z reżyserii filmu dokumentalnego w Państwowej Wyższej Szkole w Lillehammer oraz tytuł magistra filozofii edukacji na Uniwersytecie w Oslo.
Lena Ignaczak (Wicherkiewicz) - historyczka sztuki, absolwentka Uniwersytetu Łódzkiego; od 2016 roku pracuje w Dziale Opracowania Zbiorów Muzeum Warszawy na stanowisku kustoszki. Zajmuje się krytyką artystyczną, jest autorką tekstów do katalogów wystaw. Pracowała w Dziale Fotografii i Technik Wizualnych Muzeum Sztuki w Łodzi (2000–2005), współpracowała z Królikarnią, Oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie (2006–2008), była stałą współpracowniczką pisma „Exit" (2000–2015). Jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół zagadnień projektowania oraz zjawisk poszerzonej cielesności i jej przejawów w sztuce najnowszej.
Katarzyna Rygiel - pisarka, autorka powieści obyczajowych, kryminalnych oraz książek dla dzieci. Absolwentka archeologii śródziemnomorskiej oraz dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim.