Izabela Pluta. Cavitation

Monumentalny projekt indywidualny autorstwa uznanej na arenie międzynarodowej artystki Izabeli Pluty z Newcastle (Australia), zrealizowany we współpracy TRAFO Trafostacją Sztuki w Szczecinie (Polska) oraz zaprezentowany wraz z głównym partnerem – festiwalem New Annual Festival w The Lock Up – centrum sztuki współczesnej w Newcastle (Australia).

Wystawa, prezentowana jest w The Lock-Up w Newcastle (Australia) od 25 września 2026 r. do 31 stycznia 2027 r., a następnie jesienią 2027 r. w TRAFO w Szczecinie. „Cavitation” Izabeli Pluty stanowi dialog między rzeźbą, fotografią, obrazem ruchomym, gobelinem i dźwiękiem, badając, w jaki sposób pływy wody, ciśnienie i migracja kształtują nasz świat i nasze życie. 

Projekt „Cavitation” odzwierciedla szersze procesy ekologiczne zachodzące na naszej planecie oraz migrację ludności, skupiając się na wzajemnych powiązaniach między życiem morskim a działalnością człowieka na oceanach, morzach i rzekach. Dwie wystawy funkcjonują jako powiązane ze sobą przestrzenie — jedna w Newcastle, a druga w Szczecinie — które oddziałują na siebie fizycznie, choć znajdują się w odmiennych warunkach geograficznych i ekologicznych. 

THE LOCK-UP
90 Hunter St, Newcastle, NSW, Australia, 2300

Projekt „Cavitation” rozgrywa się na styku wody, dźwięku i fragmentarycznych kartografii, badając, w jaki sposób systemy orientacji zawodzą pod wpływem ciśnienia, powtarzalności i przemieszczeń. Dla Izabeli Pluty miejsce ma zawsze charakter relacyjny – poprzez ruch, migrację i spotkanie. Jako dziecko Pluta opuściła Polskę w 1986 r. Wyjazd ten stanowił przełomowy moment w życiu artystki, odzwierciedlony w całym projekcie „Cavitation” jako tektoniczna zmiana, która na nowo ukształtowała geografię i poczucie przynależności. Projekt ten nie jest jednak relacją autobiograficzną, lecz podchodzi do mapowania poprzez pojęcia wymazania i ograniczenia, które próbują utrwalić ląd i wodę za pomocą stałych współrzędnych.

Wystawa skupia się na dwóch odległych, ale wzajemnie rezonujących miejscach: wybrzeżu Muloobinba/Newcastle oraz basenie Canoe Pool na terytorium Awabakal/Worimi, a także na szlakach wodnych Morza Bałtyckiego w okolicy Szczecina w Polsce.

W basenie Canoe Pool w Newcastle niegdyś czytelny relief betonowej mapy świata został rozbity przez burzę w latach 70. XX wieku. Jej gruz usunięto i zrzucono do portu, co przyczyniło się do powstania lokalnych mitów dotyczących przepływu ludzi i materiałów z całego świata. Odlewając pęknięte krawędzie basenu i rejestrując podwodną akustykę podczas pływania, Pluta bada warunki utraty, erozji i odrzucenia charakterystyczne dla basenu Canoe Pool. W kontekście bałtyckim w Szczecinie Pluta współpracowała z naukowcami z Instytutu Oceanologii PAN w Sopocie, wykorzystując echosondy do przekształcania dna morskiego, pęcherzyków powietrza i hałasu antropogenicznego w obrazy akustyczne, a także z naukowcami z Uniwersytetu Szczecińskiego oraz lokalnymi aktywistami zajmującymi się problemem rzeki Odry.
Głównym elementem wystawy jest nowy, wielkoformatowy gobelin stworzony we współpracy z Australian Tapestry Workshop, zawierający spektrograficzne dane słoneczne z 11 maja 1986 r. – dnia wyjazdu Pluty z Polski – przedstawione za pomocą nici barwionych metodą cyjanotypii, naświetlonych światłem słonecznym czterdzieści lat później. W innych pracach współpraca z naukowcami wykorzystującymi technologię echosondy przekształca dane dotyczące dna morskiego i oceanu w immersyjne obrazy dźwiękowe, rozszerzając praktykę fotografii poza granice tego, co widzialne.
Łącząc fotografię, rzeźbę, dźwięk, ruchomy obraz i tkaniny, projekt „Cavitation” przedstawia konstelację materialnych form, które wywołują zmysłowe doznania i fizyczne echo ruchów oceanicznych oraz orbit planetarnych, gdzie woda staje się zarówno polem atmosferycznym, jak i siłą czasową.