Wyścigi wraków i studniówki, walki bokserskie, rodeo, wojskowe wiece i publiczne łaźnie – przez ponad 30 lat Eva Lipman i Ken Graves fotografowali amerykańskie rytuały i zbiorowe widowiska, ale najciekawsze kadry znajdowali zwykle poza centrum wydarzeń. Przekrojową wystawę tego niezwykłego artystycznego duetu, po raz pierwszy w Polsce, pokaże Instytut Fotografii Fort.
Ken Graves i Eva Lipman poznali się w 1986 roku na konkursie tańca towarzyskiego w Ohio. Oboje przyjechali tam fotografować. Przypadkowe spotkanie zapoczątkowało trwający trzy dekady związek i współpracę artystyczną, w której postanowili zrezygnować z indywidualnego autorstwa. Fotografowali równolegle, wspólnie przeglądali negatywy i wybierali najlepsze kadry, nie ujawniając, kto właściwie nacisnął spust migawki. Odbiorcom pozostały tylko poszlaki z ich wypowiedzi: „Ken był marzycielem, kierującym się wyobraźnią, gotowym porzucić temat na rzecz obrazu, który nie musi być niczemu podporządkowany. Ja pozostawałam wierna temu, co działo się tu i teraz – wydarzeniom i ludziom – szukając spójności i tego, co uniwersalne, w tym, co jednostkowe” – wspomina Eva Lipman. To ona, od śmierci męża w 2016 roku, opiekuje się ich wspólnym dorobkiem artystycznym. Prace małżonków znajdują się obecnie w największych instytucjach publicznych w USA i były publikowane w najważniejszych światowych mediach.
Graves i Lipman fotografowali masowe zgromadzenia i rytuały rządzące się ścisłymi regułami, ale interesowało ich przede wszystkim to, co wymykało się scenariuszowi: zdarzenia poza sceną, przed punktem programu, gesty podczas niezaplanowanych interakcji. Bohaterami ich zdjęć stają się ręce — chwytające, obejmujące, odpychające — oraz ciała, które szukają kontaktu lub próbują go uniknąć. Na długo przed dzisiejszą debatą o męskości pokazywali jej mniej oczywiste oblicza uchwycone podczas treningów wojskowych, zawodów sportowych, wyścigach i publicznych wystąpieniach: bezradność, czułość i pragnienie bliskości ukryte za pokazami siły, rywalizacją i dyscypliną.
Osobne miejsce na wystawie zajmie projekt realizowany w Pensylwanii w latach 90. Graves wykładał wówczas fotografię na Pennsylvania State University, a Lipman pracowała jako terapeutka i pracowniczka socjalna, odwiedzając mieszkańców okolicznych wiejskich miejscowości. W weekendy fotografowali popularne w prowincjonalnej Ameryce zawody demolition derby: kierowcy wysłużonych samochodów celowo zderzają się ze sobą, aż na placu pozostanie ostatni sprawny pojazd. Graves i Lipman w scenach hałasu i destrukcji odnaleźli nieoczekiwaną delikatność. Nie zawsze wiadomo, czy oglądamy zderzenie czy uścisk, moment triumfu czy słabości.
Powściągliwość i pragnienie (Restraint and Desire) to fotografie z ponad 30-letniego dorobku pary, która potrafiła wyprowadzić dokument poza granice reportażu, a z obserwacji amerykańskich obyczajów budować opowieść o ludzkich zachowaniach i odruchach, niezależnych od miejsca, czasu czy społecznej roli – wynosząc fotografię do uniwersalnego języka opowiadającego o świecie poza tu i teraz.
Będzie to pierwszy polski pokaz tych prac, a także polska premiera najnowszej publikacji TWB Ken Graves was a genius z fotografiami z wczesnego dorobku artysty.
Kuratorzy: Kublaiklan i Paolo Woods
Fotografia u góry: © Eva Lipman i Ken Graves