26 listopada 2026 roku o godz. 18:00 w galerii Duży Pokój odbędzie się otwarcie wystawy „Remedium” Damiana Wisa. To fotograficzna opowieść o przemysłowym krajobrazie, relacji człowieka z naturą i poszukiwaniu sposobów na naprawę środowiska zdegradowanego przez wieloletnią działalność przemysłową. Artysta przygląda się hałdom, które są śladami ponad 200 lat eksploatacji zasobów naturalnych. Dziś stają się one przestrzenią eksperymentów naukowych i prób przywracania przyrodzie równowagi. W swoich fotografiach Wis pokazuje jednak, że granica między naturą a działalnością człowieka nie jest już tak oczywista, a próba naprawy krajobrazu rodzi pytania o to, czy potrafimy troszczyć się o środowisko, nie próbując jednocześnie go kontrolować.
Przez prawie trzy lata Damian Wis dokumentował eksperyment naukowy polegający na zakładaniu łąk na terenach poprzemysłowych. Obserwował kolejne etapy badań prowadzonych przez naukowców Łukasza Pierzchałę i Marcina Głodnioka z Głównego Instytutu Górnictwa w Katowicach, zaczynając od analizy gleby, przez wysiew roślin, aż po ich wzrost i pomiary rezultatów. W centrum projektu znalazły się miejsca naznaczone przemysłową przeszłością, ale także procesy, które pozwalają spojrzeć na nie z nowej perspektywy. Powstające na hałdach łąki nie są bowiem prostym powrotem do pierwotnej natury. Są efektem świadomej ingerencji człowieka — zostały zaprojektowane, obsiane i poddane naukowej obserwacji. Przyroda staje się tu jednocześnie narzędziem i uczestnikiem procesu naprawy.
Tytuł wystawy nawiązuje do fitoremediacji, czyli procesu oczyszczania gleby za pomocą roślin, a jednocześnie do szerszego poszukiwania remedium — lekarstwa na skutki antropogenicznej degradacji środowiska. Fotografie artysty ukazują krajobraz pełen kontrastów: z jednej strony bujną roślinność, która staje się nowym siedliskiem dla owadów, z drugiej — toksyczne tereny, rozgrzaną ziemię i intensywne, niemal nierealne barwy. To piękno nie zawsze oznacza jednak zdrowe środowisko. Za odradzającą się naturą nadal kryją się ślady ludzkiej ingerencji.
W fotografowanym przez Wisa krajobrazie jest coś niepokojąco obcego. Znajome śląskie hałdy przypominają momentami powierzchnię innej planety, na której trudno rozpoznać, co powstało samoistnie, a co jest rezultatem działalności człowieka. Roślinność, odpady przemysłowe i technologia przenikają się, tworząc przestrzeń wymykającą się tradycyjnym podziałom na naturalne i sztuczne, zniszczone i odrodzone. Łąka okazuje się w tym świecie nie tylko symbolem regeneracji, lecz także swoistą technologią naprawczą, kolejnym sposobem przekształcania ziemi przez człowieka.
„Remedium” wykracza poza dokumentację przemian krajobrazu. To również refleksja nad odpowiedzialnością człowieka i granicami jego wpływu na przyrodę. W projekcie spotykają się dwa odmienne sposoby przekształcania środowiska: przemysłowa eksploatacja i naukowa rekultywacja. Choć przyświecają im zupełnie inne cele, oba opierają się na przekonaniu, że człowiek może kształtować otoczenie według własnych potrzeb i wyobrażeń. Czy ten, kto przez dziesięciolecia eksploatował i zatruwał ziemię, może dziś stać się jej opiekunem? Czy rekultywacja jest wyrazem troski, czy również kolejną próbą podporządkowania natury? I czy naprawa środowiska jest możliwa bez uznania, że nie nad wszystkimi zachodzącymi w nim procesami możemy sprawować kontrolę?
Istotnym kontekstem projektu jest także lokalna pamięć i doświadczenia mieszkańców Górnego Śląska. Hałdy, chociaż są materialnym świadectwem przemysłowej degradacji, na stałe wpisały się w codzienność regionu. Dla wielu osób stanowią część krajobrazu dzieciństwa, wspomnień i poczucia przynależności. Są jednocześnie znajomym elementem otoczenia i źródłem zagrożeń. Fotografie Wisa pozwalają zobaczyć ten oswojony krajobraz na nowo — jako przestrzeń, w której przemysłowa przeszłość, eksperyment naukowy i odradzająca się przyroda współistnieją, tworząc rzeczywistość, której nie da się już jednoznacznie nazwać ani naturalną, ani stworzoną przez człowieka.
Wystawa ukazuje tę niejednoznaczność, przypominając, że relacja człowieka z ziemią jest znacznie bardziej skomplikowana niż prosty podział na naturę i przemysł.
Damian Wis (ur. 1987 w Polsce) – fotograf, twórca cyfrowy i kulturoznawca. Karierę rozpoczął w 2011 roku jako fotoreporter Wirtualnej Polski. Obecnie koncentruje się na fotografii portretowej i dokumentalnej, łącząc wyrazistą narrację wizualną z poszukiwaniem autentyczności oraz przestrzenią na spokojną, uważną obserwację. W 2013 roku zdobył pierwszą nagrodę w konkursie Photo.mov organizowanym w ramach Miesiąca Fotografii w Krakowie. Swoje prace prezentował m.in. na wystawie Śląskiego Towarzystwa Fotograficznego (2023) oraz podczas Przeglądu Fotografii w Sokołowsku (2024).
Wystawa „Remedium” stawia pytania o przyszłość terenów poprzemysłowych, odpowiedzialność za skutki ludzkiej działalności i możliwość odbudowania równowagi między człowiekiem a naturą. To opowieść o krajobrazie, który mimo blizn przeszłości wciąż się zmienia, oraz o nadziei, która zachęca do działania.