Bliski Wschód, Daleki Zachód - | Artinfo.pl

Szósta edycja Kijowskiego Biennale 2025, zatytułowana Bliski Wschód, daleki Zachód, została przygotowana przez konsorcjum kuratorów z L’Internationale – europejskiej konfederacji muzeów, instytucji artystycznych i uniwersytetów. Na wystawie zostanie pokazanych siedem nowych prac, zamówionych specjalnie na tę okazję, a także liczne wypożyczenia i dzieła z kolekcji instytucji członkowskich L’Internationale.

Prezentacja odbywa się w czasie trwających wojen, okupacji, czystek etnicznych i ludobójstwa, w tym inwazji Rosji na Ukrainę, brutalnej operacji Izraela w Strefie Gazy i szerszego faszystowskiego zwrotu w globalnej polityce. Tytuł Bliski Wschód, daleki Zachód wskazuje na obecną rzeczywistość geopolityczną i wzywa do reorientacji pojęć Wschodu i Zachodu. Wystawa śledzi powiązane ze sobą historie w regionie, określanym przez kuratorów jako „Europa Bliskowschodnia” – to termin obejmujący Europę Środkowo-Wschodnią, postsowiecką Azję Centralną oraz Bliski Wschód. Kwestionując (neo)kolonialne relacje między Europą a jej tak zwanymi peryferiami, wystawa jednocześnie stawia tezę, iż los „Większej Europy” kształtuje się obecnie na jej wschodnich rubieżach. Założeniem wystawy jest połączenie „peryferii” byłego Zachodu i otwarcie nowej perspektywy dla projektu europejskiego opartego na doświadczeniu Europy Bliskowschodniej wraz z jej polityczną złożonością i historycznymi uwikłaniami.

Bliski Wschód, daleki Zachód koncentruje się na przeszłych i obecnych trajektoriach przemocy kolonialnej i ludobójstwach w Europie Bliskowschodniej, gdzie nadal trwają różne formy imperialnego ucisku. W tym regionie dotychczasowe próby emancypacji – od Majdanu przez Arabską Wiosnę po trwające protesty w Gruzji – spotkały się z wojną, powstaniem nowych murów, masowymi przesiedleniami ludności, prawicową nienawiścią polityczną i tłumieniem narracji przeciwstawiających się status quo. W związku z tym obecna sytuacja wymaga egzystencjalnej i etycznej rewizji pojęcia wartości zachodnich, którymi kieruje się Europa. Wielu artystów z Europy Bliskowschodniej dystansuje się od Zachodu jako konstruktu ideologicznego i sztuki zachodniej jako jedynie obowiązującej tradycji. Zamiast tego odnajdują inspirację i powiązania wykraczające poza historie i terytoria, które zdominowały świat w ciągu ostatniego stulecia.

Wystawa ukazuje matrycę trwającej i historycznej przemocy, wykorzystującej różnorodne technologie i systemy kontroli. Artyści stosują rozmaite strategie mapowania, dokumentowania i konstruowania narracji, które prowadzą zwiedzających przez powiązane konteksty i doświadczenia w odległych geograficznie miejscach i czasie. Prace śledzą przemieszczanie się ludzi, dóbr, artefaktów kulturowych i aktów przemocy w Europie Bliskowschodniej od archiwów nieistniejących już sieci kolejowych z początku XX wieku i gazociągu z lat 70. XX wieku między Syberią a Niemcami Zachodnimi po nagrania izraelskich samolotów wkraczających w przestrzeń powietrzną Libanu i ewakuacji zbiorów ukraińskich muzeów w wyniku trwających obecnie rosyjskich bombardowań.

Wiele prac podejmuje próbę rozliczenia się z niesprawiedliwościami i okrucieństwami popełnionymi przez przeszłe i obecne formy imperializmu i kolonializmu, odzwierciedlając historyczną świadomość roli sztuki w istotnych – choć ostatecznie nieudanych – wizjach emancypacyjnych. Historia marokańskiego filmowca wysłanego do Polski, aby studiował techniki filmowe w ramach wsparcia bloku wschodniego w walkach antyimperialistycznych, feministyczne czasopismo „Roza” i jego rola w trwających dążeniach Kurdów do autonomii, a także współczesna reewaluacja dziedzictwa ukraińskiej awangardy to tylko niektóre z licznych narracji, z którymi zetkną się widzowie. Pojawiają się one w historycznym ujęciu, które próbuje uchwycić niespełnione obietnice wyzwoleńczej zmiany politycznej, tłumione przez militaryzację i radykalizację życia społecznego w regionie.

Dla wielu artystów biorących udział w wystawie przemoc wojenna pozostaje definiującym kontekstem i nadrzędnym horyzontem. Prace prezentowane na wystawie pokazują, jak przemoc przeniknęła wszystkie sfery życia, prowadząc do degradacji spójności społecznej i solidarności. Niszczenie obrazów i rzeźb, represje wobec autorów oraz niszczenie ziemi przez wojnę i wyzysk są konsekwencją historycznej i obecnej, zmilitaryzowanej rzeczywistości Europy Bliskowschodniej. Poprzez odniesienie do traumy wojennej, cielesności, wysiedleń, wygnań i okupacji wybrane prace artystyczne oferują żałobną, krytyczną odpowiedź na złamane struktury społeczne, środowiskowe i ekonomiczne współczesności.

Podczas gdy galerie przesiąknięte są poczuciem straty wywołanym brakiem pokoju i bezpieczeństwa w regionie, wystawa podtrzymuje potencjał antyimperialnej alternatywy politycznej dla większego projektu europejskiego w przyszłości. Choć historie walki wyzwoleńczej zdają się dziś odchodzić w zapomnienie, ich odtworzenie w obliczu nawracającej przemocy staje się kolejnym pilnym zadaniem.

Kuratorzy:
Nick Aikens (HDK-Valand), Vasyl Cherepanyn (Visual Culture Research Center), Zippora Elders (Van Abbemuseum), Charles Esche (L’Internationale Association), Nav Haq (M HKA), Serge Klymko (Visual Culture Research Center), Magda Lipska (MSN)

Bliski Wschód, Daleki Zachód - Kijowskie Biennale 2025