Czy sztuka może zmieniać świat? Jak pokazać bunt i sprzeciw wobec zastanego systemu bez wychodzenia na ulicę?
Wystawa Archiwum gestów. Artywizm na rzecz praw kobiet w Polsce stanowi próbę uchwycenia i zaprezentowania dorobku osób artystycznych tworzących na pograniczu sztuki i aktywizmu, które podejmują tematy kształtujące dyskurs szeroko pojętego artywizmu na rzecz praw kobiet.
Koncepcja archiwum gestów wyrasta z potrzeby upamiętnienia tych działań, które poruszyły całą Polskę (jak Ogólnopolski Strajk Kobiet), ale także tych, które na co dzień pozostają w sferze niewidzialnej pracy kobiet. Naszym punktem wyjścia jest założenie, że każdy, nawet najmniejszy gest może zapoczątkować realną zmianę, a sztuka zaangażowana nie musi opierać się na patriarchalnej, militarnej nomenklaturze bitwy. Może zamiast tego przybierać formy kolektywnych spotkań, radykalnej troski czy cichego aktywizmu. W konsekwencji archiwum ma charakter DIY (zrób to sama): jest rozproszone i nieoczywiste. Obok wielkoformatowych obrazów, instalacji site-specific czy dokumentacji spontanicznych protestów i performansów składają się na nie małe gesty. To pośpieszne notatki na marginesach, ręcznie wyszywane serwetki i intymne fotografie, które zacierają anachroniczny podział między tzw. sztuką niską a sztuką wysoką.
Kluczową oś narracji stanowią dychotomie obecne w sztuce artywistycznej. Wystawa eksploruje obszary napięć między strategiami oporu a praktyką głębokiej empatii, między siłą kolektywu, który rozbija mit wielkiego geniusza, a samotnością niewidzialnej pracy, historią (herstorią!) a przyszłością. Ważnym elementem ekspozycji jest także zestawienie działań efemerycznych – spontanicznych, społecznych mobilizacji – z projektami długofalowymi i wyreżyserowanymi oraz obserwacja miejsc spotkań: przestrzeni publicznej, zacisza domowego oraz Internetu.
Zaproszone przez nas artystki, tworzące obecnie na terenie całej Polski, udowadniają, że współczesna sztuka zaangażowana w prawa kobiet nie zna granic, sztywnych barier i definicji. Wśród nich znalazły się dwie twórczynie pochodzące z objętych wojną i niepokojem społecznym Ukrainy oraz Białorusi. Ich prace, choć głęboko osadzone w lokalnej symbolice i realiach tych krajów, zyskują uniwersalny wymiar i wprowadzają do sztuki polskiej niezwykle ważną perspektywę migrantek.
Wystawa nie wyczerpuje tematu artywizmu na rzecz praw kobiet w Polsce. Stanowi raczej subiektywny wybór najważniejszych zjawisk, skupiony wokół trzech pól interpretacyjnych: wielowymiarowości kobiecego doświadczenia, cielesności oraz dialogu między historią a przyszłością. Podział ten jest umowny i płynny. Każda z prezentowanych artystek mogłaby pojawić się w innej sali. Wątki w ich twórczości splatają się ze sobą, tworząc sieć wspólnych doświadczeń, odniesień, wzajemnej inspiracji i dokumentacji.
Zapraszamy do odkrywania tych połączeń!
Zespół MuHER
* Stylistyka naszej wystawy nawiązuje do konwencji DIY, która jest niezwykle wyczuwalna w Gmachu – przestrzeni zarządzanej przez KAFE (Kolektyw Artystycznych Form Eksperymentalnych), którego oddolna praktyka i działania na pograniczu sztuki i aktywizmu oddają esencję artywizmu. Mamy nadzieję, że taka ekspozycja dzieł udowadnia, iż sztuka i zmiana społeczna nie potrzebują luksusowych instytucji, a jedynie determinacji, kolektywizmu i wspólnego celu. To nie tylko zbiór obiektów, ale bezpośredni kontakt ze sztuką.
Kuratorka: Marta Grabowska
Wystawa jest częścią projektu współtworzonego z Wydziałem Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego w ramach międzynarodowego grantu badawczego “Democracy in Action”.
Działanie w ramach projektu #DemocracyinAction: GRASSROOTS CULTURE, ARTS AND CULTURAL SPACES FOR POLITICAL PARTICIPATION AND EXPRESSION ONLINE AND OFFLINE IN A RESILIENT EUROPE.
Projekt „Democracy in Action” otrzymał finansowanie z Unii Europejskiej w ramach programu HORIZON-CL2-2024-DEMOCRACY-02 na podstawie umowy grantowej nr 101178843.
Zdjęcie u góry: Elżbieta Jabłońska, Superman z cyklu SUPERMATKA, 2002