Od 25 września 2026 r. do 10 stycznia 2027 r. w Muzeum Sztuk Użytkowych w Zamku Królewskim w Poznaniu prezentowana będzie wystawa twórczości wybitnej poznańskiej rzeźbiarki Anny Krzymańskiej w zakresie drobnego reliefu.
Drobny relief to zarówno medale, jak i plakiety, a także „reliefy”, tak nazywane i traktowane jako odrębna kategoria przez samą artystkę, stojące na granicy pomiędzy plakietą a rzeźbą, charakteryzujące się względną płaskością, ale wyraźnie dążące do monumentalności.
Eksponowane obiekty obejmują wszystkie okresy jej twórczości i obrazują pełen katalog stylów artystycznych, jakie uprawiała w ciągu swojej kilkudziesięcioletniej działalności. Na wystawie pokazane zostanie blisko 270 dzieł. Będą to plakiety i medale odlewane w brązie oraz modele gipsowe, a także projekty rysunkowe medali, które nie zostały zrealizowane. Dodatkowo ekspozycję wzbogaci pięć rzeźb wolnostojących artystki, znajdujących się w zbiorach Galerii Sztuki Współczesnej Muzeum Narodowego w Poznaniu.
Jest to pierwsza tak duża wystawa medali i plakiet Anny Krzymańskiej.
„Dama polskiej rzeźby”
Anna Krzymańska (1932-2021), urodzona Poznanianka, nazywana bywa „damą polskiej rzeźby”. O ile jej realizacje rzeźbiarskie są dość dobrze znane i to z nimi jest powszechnie kojarzona, o tyle jej plakiety i medale nie doczekały się dotąd należytej uwagi ze strony historyków sztuki, numizmatyków czy kolekcjonerów.
Okazją do naprawienia tego zaniedbania stało się pozyskanie przez Muzeum Narodowe w Poznaniu bogatego zbioru obiektów drobnego reliefu bezpośrednio z pracowni artystki. Przekazany przez rodzinę materiał badawczo-ekspozycyjny uzupełnił dotychczasową kolekcję i stał się impulsem do wydania osobnego tomu katalogu zbiorów MNP. Dostęp do nowych, niewykorzystanych dotąd naukowo archiwaliów pozwolił na szersze przedstawienie sylwetki tej wybitnej twórczyni, która zasługuje na miejsce w panteonie najlepszych polskich medalierów.
Między monumentem a małą formą
Na początku kariery małe formy traktowała jako „wabiki” mające przyciągnąć zleceniodawców zainteresowanych rzeźbą monumentalną. Choć wielkie realizacje były jej pierwszą, nigdy niewygasłą miłością, zamówień publicznych nie pojawiało się wiele. Co gorsza, te zakwalifikowane do realizacji były często poddawane urzędniczej „obróbce”, co drastycznie ingerowało w pierwotny zamysł autorki.
To doświadczenie sprawiło, że Krzymańska zaczęła traktować małe rzeźby jako przestrzeń w pełni osobistą. Tworzyła je dla czystej przyjemności, bez oglądania się na panujące mody, trendy i zewnętrzne naciski. Ta naturalna skłonność do kameralnej formy otworzyła jej bezpośrednią drogę do świata medalierstwa.
Narodziny medalierki
Początek lat 70. przyniósł eksplozję twórczą. Choć nadal tworzyła rzeźby i reliefy ceramiczne, jej uwaga przeniosła się na medalierstwo. W 1971 roku Anna Krzymańska wykonała ikonicznego Skrzypka, inspirowanego amatorską grą jej ojca. Aż do końca lat 80. tworzyła kilkanaście prac rocznie.
Wystawie w Muzeum Sztuk Użytkowych towarzyszy publikacja zawierająca wszystkie prace artystki z zakresu drobnego reliefu, znajdujące się w Muzeum Narodowym w Poznaniu, będąca kolejnym tomem katalogu naszych zbiorów.