Co widzimy, kiedy obrazy zostają zestawione w nowe, nieoczywiste układy i oderwane od swoich pierwotnych funkcji i autorów? Co dzieje się z ich znaczeniem, gdy zaczynają funkcjonować w nowych kontekstach? Ekspozycja Andrija Bojarova „Preanalogue Postdigital. Wystawa indywidualna / Isikunäitus*”, prezentowana w Muzeum Fotografii w Krakowie od 13 czerwca do 26 lipca 2026 roku, stawia pytania o funkcjonowanie fotografii jako medium podlegającego ciągłym przekształceniom.
Muzeum Fotografii w Krakowie zaprasza na wystawę Andrija Bojarova – artysty wizualnego, niezależnego kuratora, badacza sztuki współczesnej. Bojarov mieszka i pracuje w Ukrainie, Polsce i Estonii. Już pod koniec lat 80. rozpoczął eksperymenty ze sztuką wideo, stając się jednym z pionierów tego medium w krajach postradzieckich. Od początku lat 90. jego praktyka coraz wyraźniej sytuuje się w obszarze fotografii konceptualnej. W swojej twórczości konsekwentnie podejmuje refleksję nad statusem obrazu we współczesnej kulturze.
Retrospektywna prezentacja prac Bojarova w MuFo, złożona z blisko 100 obiektów, ukazuje jego różnorodne strategie twórcze. Komponowana według autorskiego klucza artysty ekspozycja składa się zarówno z pojedynczych fotografii, jak i rozbudowanych zestawów obrazów. Łączone w nieoczywiste, często zaskakujące układy tworzą nowe konteksty i znaczenia. Bojarov wykorzystuje prace różnych autorów – zarówno znanych, jak i anonimowych – kadry filmowe, reprodukcje, materiały archiwalne oraz kserokopie wyszukiwane w rozmaitych źródłach. Przekształcając je, pokazuje, że sens obrazu nie jest stały, lecz zależy od kontekstu, w jakim zostaje umieszczony. Jak twórca sam mówi o swoich fotografiach: „daleko im do konkretu – są obrazami abstrakcyjnymi, a przez to zbliżone są do »fotografii obiektywnej«, w dosłownym znaczeniu. Za jedyną »obiektywność« przyjmuję nasze wyobrażenia o świecie, które właściwie tworzą samą rzeczywistość”.
Ważnym tematem „Preanalogue Postdigital” jest sposób, w jaki funkcjonują dziś obrazy. Żyjemy w świecie, w którym jest ich coraz więcej – są powielane, przetwarzane i nieustannie migrują między mediami. Bojarov pokazuje, że raz zarejestrowany obraz nie należy już wyłącznie do przeszłości – może zmieniać znaczenie i „żyć dalej” w nowych układach wizualnych.
Artysta określa swoje prace jako „wtórne odbicia” i „kopie kopii”. Powstają one nie tylko z fotografii, ale także z materiałów wideo jako zatrzymane fragmenty większego, niekończącego się strumienia obrazów. Nie przedstawiają rzeczywistości wprost, lecz jej ślady: fragmenty, resztki, wspomnienia i wizualne wrażenia. Często wymykają się jednoznacznym interpretacjom. Ich siłą jest niedosłowność – zamiast oferować gotowe odpowiedzi, uruchamiają skojarzenia i wyobraźnię. Jak podkreśla kurator wystawy Marek Janczyk: „Te nieoczywiste znaczeniowo prace (…) mogą i powinny pełnić rolę stymulatorów dla namysłu, wrażliwości i wyobraźni”.
Twórczość Bojarova wpisuje się w złożoną historię relacji fotografii i sztuki – od prefotograficznych prób rejestracji rzeczywistości, przez awangardę i antyfotografię, aż po postfotografię. W tym kontekście kluczowe znaczenie ma przesunięcie akcentu z fotografii jako narzędzia reprezentacji na medium otwarte na procesy wyobraźni, pamięci i podświadomości. Istotne staje się także przekraczanie granic obrazu oraz zmiana jego statusu – kulturowego, medialnego i artystycznego.
Nieoczywiste zestawienia, zaskakujące konteksty i obrazy, które wymykają się jednoznacznym interpretacjom – „Preanalogue Postdigital” nie oferuje jednej zamkniętej narracji, lecz otwiera przestrzeń do pytań o naturę obrazu fotograficznego i jego miejsce w sztuce współczesnej. To wystawa dla wszystkich, którzy chcą spojrzeć na fotografię inaczej: nie jak na zapis rzeczywistości, ale jako punktu wyjścia do pytań o pamięć, percepcję i sposób, w jaki dziś patrzymy na świat.
* Estońskie słowo „isikunäitus” w tytule „Preanalogue Postdigital. Wystawa indywidualna / Isikunäitus” nie określa w tym wypadku rodzaju ekspozycji, lecz stanowi integralny element jej nazwy. W dosłownym tłumaczeniu oznacza ono „wystawę indywidualną” lub „osobistą”, a więc silnie związaną z jednostkową perspektywą twórcy. Artysta używa tego terminu przewrotnie względem tradycyjnego użycia nie po to, by nazwać solowy format wystawy, lecz by podkreślić jej osobisty charakter.
Andrij Bojarov (ur. 1961 we Lwowie) – artysta wizualny, niezależny kurator i badacz. Z wykształcenia architekt. Mieszka i pracuje w Ukrainie, Polsce i Estonii.
Od lat 90. aktywny jako twórca w dziedzinie fotografii konceptualnej i wideo-artu. Brał udział w wystawach indywidualnych i zbiorowych, prezentowanych m.in. w Tallinnie, Lwowie, Warszawie, Łodzi, Poznaniu, Kijowie, Berlinie i Amsterdamie.
W swojej twórczości przetwarza i multiplikuje obrazy funkcjonujące w kulturze wizualnej oraz otaczającej rzeczywistości medialnej – zarówno analogowej, jak i cyfrowej – tworząc zaskakujące zestawienia i wydobywając nieoczekiwane znaczenia. Interesuje go sposób, w jaki obrazy kształtują pamięć, percepcję i współczesne doświadczenie wizualne.
Na początku lat 2000. działał jako niezależny kurator wystaw indywidualnych polskich fotografów: Krzysztofa Wojciechowskiego (jego pamięci poświęcił „Preanalogue Postdigital. Wystawa indywidualna / Isikunäitus” w MuFo), Tadeusza Rolkego, Chrisa Niedenthala, Wojciecha Prażmowskiego i Jacka Dziaczkowskiego.
Od wielu lat bada również zapomniane historie sztuki awangardowej w kontekście środkowoeuropejskim, łącząc działalność artystyczną i kuratorską z praktyką badawczą. Rezultatem były wystawy w Polsce: „Knowns-Unknowns” w Centrum im. Ludwika Zamenhofa w Białymstoku w ramach festiwalu Interphoto (2017), „Montaże. Debora Vogel i nowa legenda miasta” w Muzeum Sztuki w Łodzi (2017), „Eksperyment! Fotografia początku XX wieku we Lwowie oraz jej polscy i ukraińscy kontynuatorzy” w galeriach Imaginarium i Forum Fotografii w Łodzi (2018), „Domowroty / Повернення / Homing. Włodzimierz Puchalski” w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie (2022), a także „Lwowianki / Львівʼянки” w Muzeum Narodowym w Krakowie (2025).
Jest autorem tekstów w katalogach wystaw i publikacjach towarzyszących projektom badawczym realizowanym w Polsce i Ukrainie. Wśród nich znajdują się m.in.: „Lwów. Miasto, architektura, modernizm” (Muzeum Architektury we Wrocławiu, 2016), „Awangarda i państwo” (Muzeum Sztuki w Łodzi, 2018), „Grupa Krakowska 1932–1937” (Muzeum Narodowe we Wrocławiu, 2018 / Muzeum Narodowe w Krakowie, 2019) oraz projekt wystawienniczy „Футуромарення / Futuromarennia” poświęcony ukraińskiemu futuryzmowi (Mystećkyj Arsenał w Kijowie, 2021 / KUMU w Tallinnie, 2023).
Kurator: Marek Janczyk
Zdjęcie u góry: Andrij Bojarov, z serii „Ball and circle”, 1990, dzięki uprzejmości Artysty