Stefan Gierowski przez sześć dekad badał jedną, niemożliwą do wyczerpania kwestię: Co to oznacza, że materia zatrzymuje światło? Nie po to, żeby je odtworzyć ani żeby je zilustrować - lecz po to, żeby stać się czynnikiem umożliwiającym światłu wyzwolenie procesu myślowego.
Gierowski zaobserwował, że fizycy nie są zgodni co do tego, jaka jest natura światła, czy jest ono falą czy cząstką, czymś ciągłym czy nieciągłym — i przyjął tę niepewność za filozoficzną podstawę swojej praktyki artystycznej. Każde płótno to nieustanny powrót, nigdy rozstrzygnięcie. Niedomknięcie jest tu zamierzone: to rodzaj intelektualnej uczciwości wobec tego, co opiera się ostatecznemu zdefiniowaniu.
Wystawa "Wspólnota eteru: spotkanie kosmologii" wciąga malarstwo Gierowskiego w dialog z jedenastoma współczesnymi artystkami i artystami z całego świata. Tytuł zawiera w sobie dwie idee: "eter" jako starożytne określenie medium umożliwiającego rozprzestrzenianie się światła — oraz przestrzeń "wspólnoty", w której mogą się spotykać różne tradycje myślenia, nie tracąc przy tym nic ze swoich odrębności.
Wystawa nie zamierza przedstawiać jedynej wyłącznej opowieści o świetle. Przeciwnie, proponuje, żeby zjawisko to rozumieć na wiele sposobów — jako siłę żywiołu, jako konstrukt percepcyjny, jako pojęcie z zakresu wiedzy o kulturze, jako czynnik kosmologiczny — i pragnie przekonać widzów, że te rozmaite rozumienia wcale nie są ze sobą sprzeczne, lecz generatywne. Każde wzbogaca pozostałe. Każde uwidacznia coś, na co inne nie zwracają uwagi.
Wystawa jest zorganizowana wokół trzech wątków. "Alchemia materii" - którą zgłębiają El Anatsui, Satch Hoyt, Zizipho Poswa, Andile Dyalvane i Mona Hatoum - zadaje pytanie, co się dzieje, kiedy światło nie zostaje naniesione na materię, lecz uwalnia się z niej samej. Znajdziemy tu świetlistość odkrytą w metalicznych strukturach, w potłuczonym szkle, w przepalonej glinie lub rozproszoną przez dziesięć tysięcy czarnych kul. "Pola percepcji" — eksplorowane przez Olafura Eliassona, Juliana Kyusang Lee, Alessandrę Carosi i Williama Kentridge’a - analizują światło jako warunek zaistnienia świadomości: w jaki sposób oko konstruuje kolor, jak utrzymywanie uwagi na pojedynczym zjawisku może generować niemożliwą do zniwelowania różnicę. "Poszerzanie języka światła" - którego podejmują się Modupeola Fadugba i Esther Mahlangu - przyjmuje taki system myślenia, w którym intensywność chromatyczna, zgeometryzowany kształt i przenikanie światła przez powierzchnię są formami przekazu kulturowego, nie zaś dekoracją.
Obrazy Stefana Gierowskiego są rozmieszczone w przestrzeni wystawy niczym centra grawitacji. Nie zakotwiczają współczesnych prac w historycznym precedensie - wchodzą z nimi w aktywny dialog. Cisza jego płócien spotyka się z dźwiękiem instalacji Lee, mrok jego późnych olejów natrafia na rozbłyski czarnych marmurów Mony Hatoum, geometria jego pracy z 1975 roku mówi tym samym językiem co płaszczyzny Mahlangu.
Niniejsza wystawa została pomyślana nie jako pomnik czegoś, co zostało już rozstrzygnięte, lecz jako propozycja przedstawienia problemu, do którego rozważania warto stale wracać. W tej przestrzeni światło nie jest metaforą. Jest rzeczywistym przedmiotem dociekań - dostępnym każdej osobie, która tu wchodzi, odbijanym na inny sposób przez każdy element, który je przyjmuje.
Azu Nwagbogu
osoby artystyczne: El Anatsui, Alessandra Carosi, Andile Dyalvane, Olafur Eliasson, Modupeola Fadugba, Stefan Gierowski, Mona Hatoum, Satch Hoyt, William Kentridge, Julian Kyusang Lee, Esther Mahlangu, Zizipho Poswa
kurator: Azu Nwagbogu
Zdjęcie u góry: Stefan Gierowski, Obraz XXXV, 1958, Fot.Adam Gu
Modupeola Fadugba, Koronacja II, 2026, źródło reprodukcji: dzięki uprzejmości artystki, plik cyfrowy udostępniony dzięki uprzejmości Lekeliz Photos
William Kentridge, Nauka gry na flecie, 2003, źródło reprodukcji i plik cyfrowy, dzięki uprzejmości artysty
Stefan Gierowski, Obraz CCCXLII, 1975, Fot. Adam Gut