Projekt „Abstrakcje polskie” obejmuje prezentację najważniejszych zjawisk i indywidualności sztuki polskiej od lat 50. XX w. do dzisiaj. Zbiór obrazów, fotogramów i obiektów przestrzennych, pochodzący z kolekcji prywatnych, stanowi przekrój przez historię polskiej sztuki współczesnej XX i XXI wieku.
Został przygotowany pod kątem abstrakcji, a właściwie różnych rodzajów abstrakcji, obecnych w naszej sztuce. Bowiem czym innym jest abstrakcja w stylu taszystowskim z lat 60., w wydaniu Tadeusza Kantora, wielkiego mistrza teatru, ale i malarza, inna jest abstrakcja kolorystyczna, uprawiana przez Tadeusza Dominika przez całe życie, albo, podobnie niezmienna, twórczość Stanisława Fijałkowskiego czy malarstwo materii o silnym podtekście psychologicznym Tadeusza Brzozowskiego. Jeszcze inna jest abstrakcja geometryczna, bliska konstruktywizmowi, w wydaniu mistrza polskiej i międzynarodowej awangardy, działającego od lat 20., Henryka Stażewskiego, albo subtelnego kolorysty Kajetana Sosnowskiego czy mistrza metafizyki malarskiej Stefana Gierowskiego albo wiecznego eksperymentatora Jana Berdyszaka. Inna jest abstrakcja opartowska w wykonaniu Juliana Raczki i Jana Chwałczyka, a jeszcze inna narracyjna, łącząca abstrakcję z elementami surrealizmu Alfreda Lenicy czy symboliczna, geometryczno-strukturalna, połączona z semiotyką Jana Tarasina.
Odmienna jest abstrakcja odwołująca się do rytmów natury legendarnego twórcy z kręgu Nowej ekspresji lat 80., Leona Tarasewicza czy abstrakcja analityczna artysty tego samego pokolenia Włodzimierza Pawlaka z Gruppy, albo trochę starszego mistrza Tomasza Ciecierskiego oraz polsko-włoskiego rzeźbiarza Krzysztofa M. Bednarskiego.
Pewną niespodzianką na wystawie przede wszystkim malarstwa mogą być dzieła znanej na całym świecie Magdaleny Abakanowicz. Rok 2027 został ogłoszony przez polski Senat Rokiem Abakanowicz, więc to pewnego rodzaju zapowiedź szerszej obecności dzieł tej artystki w wielu krajach, miejmy nadzieję także na Litwie. Na wystawie pokazujemy trzy duże abakany oraz obiekt rzeźbiarski-instalację pt. "Czarna kula", który jest pokazywany w obiegu międzynarodowym po raz pierwszy od czasu jego postania w 1986-87. Mamy więc też premierę.
„Abstrakcje polskie” to pokaz przekrojowy i różnorodny, prowadzący odbiorców przez 94 lata rozwoju polskiej sztuki awangardowej, która miała źródła w dwudziestoleciu międzywojennym, a po wojnie była formą protestu przeciwko socrealizmowi i śmiałą deklaracją więzi ze sztuką zachodnią. Najstarsze dzieło, heliografia Karola Hillera pochodzi z ok. 1932-34, a najstarszy obraz, autorstwa ikony polskiej awangardy Marii Jaremy powstał w 1950, najmłodszy zaś, namalowany przez Tomasza Ciecierskiego w 2018.
Projekt jest dedykowany publiczności litewskiej, znającej już nieźle polskie malarstwo, ale niekonieczne w wydaniu abstrakcyjnym, do tego w tak różnorodnym wyborze. W historii malarstwa litewskiego abstrakcja zdarzała się rzadziej, niż na przykład mutacje ekspresjonizmu. Może też z tego względu polskie odmiany abstrakcjonizmu mogą wydać się publiczności litewskiej ciekawe i inspirujące.
Wystawa „Polskie abstrakcje” przynosi też wspomnienie nieczęsto przypominanego i w Polsce, i na Litwie faktu z 1923. Wtedy, w hallu wileńskiego kina Corso, odbyła się przełomowa wystawa, zainicjowana przez Polaka Władysława Strzemińskiego i Litwina Vytautasa Kajruksztisa, pierwszy pokaz awangardowej grupy, która wkrótce przyjmie nazwę Blok i będzie wydawała pismo o tej samej nazwie (faksymile stron tego wydawnictwa oraz katalogu umieszczone są na wystawie jako Appendix historyczny). To w kinie Corso narodziła się awangarda w stylu bliskim konstruktywizmowi. W wystawie brał udział m. in. Henryk Stażewski, którego duży wybór obrazów prezentowany jest na wystawie w Kownie 103 lata później.
Drugim appendixem w ramach wystawy jest wybór abstrakcjonistycznych fotografii kolekcjonerskich, obejmujący heliografię Karola Hillera z ok. 1938, zjawiskowe fotogramy Fortunaty Obrąpalskiej z 1948 oraz zdjęcia eksperymentalne Bronisława Szlabsa czy konceptualne fotografie Zygmunta Rytki z lat 80.
Wszystkie prezentowane dzieła pochodzą z polskich prywatnych kolekcji: Państwa Jolanty i Piotra Marców (Częstochowa, Warszawa), Pani Katarzyny Szafrańskiej (Poznań), Artinfo (Warszawa) oraz Pana Krzysztofa M. Bednarskiego (Rzym, Warszawa).
Kuratorem wystawy jest Krzysztof Stanisławski.
Koordynatorką Izabella Stanisławska.
Zdjęcie u góry: Tadeusz Brzozowski, Ober Hortulana, 1978, dzięki uprzejmości J.P. Marzec Collection
Henryk Stażewski, Relief Composition,1976, dzięki uprzejmości J.P. Marzec Collection
Jan Berdyszak, Axial Composition of Circles,1970-72, dzięki uprzejmości J.P. Marzec Collection
Leon Tarasewicz, No Title, 2004, dzięki uprzejmości J.P. Marzec Collection
Magdalena Abakanowicz, Black Balls V, 1986-87, dzięki uprzejmości J.P. Marzec Collection
Maria Jarema, Composition,1950 monotype, paper, dzięki uprzejmości J.P. Marzec Collection
Jan Berdyszak, Composition of Circles,1962, dzięki uprzejmości J.P. Marzec Collection
Magdalena Abakanowicz, Composition rousse,1973-75, dzięki uprzejmości J.P. Marzec Collection