Malarstwo Stanisława Witkiewicza pozostawało w cieniu jego działalności jako jednego z najbardziej opiniotwórczych polskich krytyków i teoretyków sztuki drugiej połowy XIX wieku. Późniejszy redaktor „Wędrowca”, autor Sztuki i krytyki u nas i Monografii artystycznych studiował w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, gdzie utrzymywał bliskie kontakty z członkami polskiej kolonii artystycznej, m.in. Maksymilianem Gierymskim i Józefem Chełmońskim. Początkowo uprawiał malarstwo rodzajowe, co wpisywało się w jego postawę przeciwnika umoralniającej funkcji sztuki i propagatora realizmu, rozumianego jako prawda w odwzorowywaniu rzeczywistości w obrazach i wyrażanego za pomocą środków formalnych.
W latach 1876-82 Witkiewicz namalował kilka płócien na temat powstania styczniowego, którego – podobnie jak wielu twórców z jego kręgu – sam był uczestnikiem. Należy do nich obraz „Ranny powstaniec”, który stał się najbardziej rozpoznawalnym dziełem artysty, spełniającym zarazem wymogi realistycznego programu w sztuce. Witkiewicz namalował je podczas drugiego pobytu w Monachium w 1881 roku, posługując się swoimi wspomnieniami o tych wydarzeniach oraz znajomością polskiej wsi i pejzażu. Temat dotyczący przeszłości Polski został tu połączony z własnym doświadczeniem malarza, co było nowym ujęciem w ramach malarstwa historycznego. Zgodnie z nim artysta nie przedstawił konkretnego wydarzenia militarnego, lecz realia życia i walki zwykłych żołnierzy. Główny bohater obrazu jest anonimowym rannym powstańcem, którego chłopi wnoszą do przydrożnej chaty, by udzielić mu pomocy. Jego twarz jest niewidoczna, a cała postać ginie wśród zebranych wokół ludzi. Drugą grupę tworzą żołnierze na koniach, którzy po zostawieniu towarzyszy we wsi, szykują się do odjazdu. Naturalność póz i wzajemnego układu postaci wywołuje w widzu wrażenie bezpośredniej obserwacji epizodu z powstańczej codzienności. Witkiewicz z jednakową uwagą potraktował wszystkich uczestników dramatycznego wydarzenia, ukazując indywidualność emocjonalnej reakcji każdego z nich. Figury, jak i każdy z elementów scenerii, zostały odwzorowane bardzo precyzyjnie, co jest szczególnie widoczne w partiach wybrukowanej ziemi, wozu z sianem i strojów postaci. Dzięki zróżnicowaniu ubiorów autor wprowadził do szaro-brunatnej kompozycji jasne kolory: błękit, czerwień i żółcień, które zostały dodatkowo wzmocnione rozproszonym, ciepłym światłem.
Dzieła dotyczące powstania styczniowego to jedne z niewielu płócien Witkiewicza, w których treść wciąż pozostaje istotna. W swojej późniejszej twórczości pejzażowej, powstałej pod sztandarem realizmu, artysta koncentrował się przede wszystkim na malarskich walorach obrazów.
Agnieszka Bagińska
olej/płótno, 59,5 x 122,5 cm
sygnowany l.d.: 'Stanisław Witkiewicz | roku 1881. | Monachium'
nr inw. MP 64 MNW
Okres adopcji: 1 rok.
Malarstwo Stanisława Witkiewicza pozostawało w cieniu jego działalności jako jednego z najbardziej opiniotwórczych polskich krytyków i teoretyków sztuki drugiej połowy XIX wieku. Późniejszy redaktor „Wędrowca”, autor Sztuki i krytyki u nas i Monografii artystycznych studiował w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, gdzie utrzymywał bliskie kontakty z członkami polskiej kolonii artystycznej, m.in. Maksymilianem Gierymskim i Józefem Chełmońskim. Początkowo uprawiał malarstwo rodzajowe, co wpisywało się w jego postawę przeciwnika umoralniającej funkcji sztuki i propagatora realizmu, rozumianego jako prawda w odwzorowywaniu rzeczywistości w obrazach i wyrażanego za pomocą środków formalnych.
W latach 1876-82 Witkiewicz namalował kilka płócien na temat powstania styczniowego, którego – podobnie jak wielu twórców z jego kręgu – sam był uczestnikiem. Należy do nich obraz „Ranny powstaniec”, który stał się najbardziej rozpoznawalnym dziełem artysty, spełniającym zarazem wymogi realistycznego programu w sztuce. Witkiewicz namalował je podczas drugiego pobytu w Monachium w 1881 roku, posługując się swoimi wspomnieniami o tych wydarzeniach oraz znajomością polskiej wsi i pejzażu. Temat dotyczący przeszłości Polski został tu połączony z własnym doświadczeniem malarza, co było nowym ujęciem w ramach malarstwa historycznego. Zgodnie z nim artysta nie przedstawił konkretnego wydarzenia militarnego, lecz realia życia i walki zwykłych żołnierzy. Główny bohater obrazu jest anonimowym rannym powstańcem, którego chłopi wnoszą do przydrożnej chaty, by udzielić mu pomocy. Jego twarz jest niewidoczna, a cała postać ginie wśród zebranych wokół ludzi. Drugą grupę tworzą żołnierze na koniach, którzy po zostawieniu towarzyszy we wsi, szykują się do odjazdu. Naturalność póz i wzajemnego układu postaci wywołuje w widzu wrażenie bezpośredniej obserwacji epizodu z powstańczej codzienności. Witkiewicz z jednakową uwagą potraktował wszystkich uczestników dramatycznego wydarzenia, ukazując indywidualność emocjonalnej reakcji każdego z nich. Figury, jak i każdy z elementów scenerii, zostały odwzorowane bardzo precyzyjnie, co jest szczególnie widoczne w partiach wybrukowanej ziemi, wozu z sianem i strojów postaci. Dzięki zróżnicowaniu ubiorów autor wprowadził do szaro-brunatnej kompozycji jasne kolory: błękit, czerwień i żółcień, które zostały dodatkowo wzmocnione rozproszonym, ciepłym światłem.
Dzieła dotyczące powstania styczniowego to jedne z niewielu płócien Witkiewicza, w których treść wciąż pozostaje istotna. W swojej późniejszej twórczości pejzażowej, powstałej pod sztandarem realizmu, artysta koncentrował się przede wszystkim na malarskich walorach obrazów.
Agnieszka Bagińska