Jan Matejko od dzieciństwa utrzymywał bliskie relacje z rodziną Giebułtowskich, w 1864 roku poślubił Teodorę (1846-96), siostrę swojego najbliższego przyjaciela księdza Stanisława Giebułtowskiego. Na portrecie Teodora Matejkowa została ukazana w stroju ślubnym – zaprojektowanej przez męża atłasowej sukni o kroju kontusza, ozdobionej broszką z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki. Prezentowane w Galerii dzieło jest wykonaną na podstawie fotografii repliką obrazu z 1865 roku, zniszczonego w 1876 roku przez samą Teodorę. W tym czasie Matejko malował portret dwudziestoletniej siostrzenicy żony, Stanisławy Serafińskiej (1856-1924), utrwalony w literaturze pod tytułem „Kasztelanka”. Znając wybuchowy temperament i chorobliwą skłonność Teodory do zazdrości, fakt powstawania tego obrazu zachował w tajemnicy, co w rezultacie tylko spotęgowało jej gniew.

Wizerunek Teodory Matejkowej ma charakter portretu reprezentacyjnego o akcentach patriotycznych, które sugeruje staropolski szlachecki strój modelki i miniatura z wizerunkiem bohatera walk o niepodległość. Zwraca uwagę niemal iluzjonistyczną perfekcją oddania fakturalnych różnic przejrzystej koronki welonu, ciężkiego, połyskliwego atłasu sukni oraz matowej, miękkiej kaszmirowej wełny wierzchniego kontusza. Subtelnie zróżnicowane odcienie bieli ślubnego stroju ożywia dyskretny blask złotej biżuterii. Dążenie artysty do uchwycenia dostojeństwa młodej mężatki łączy się tu z przenikliwością charakterystyki psychologicznej kobiety o silnej osobowości - dumnej, władczej i świadomej swojej urody.

Ewa Micke-Broniarek