Proweniencja:
– prywatna kolekcja, południowe Niemcy (w posiadaniu rodziny od co najmniej dwóch pokoleń).
– aukcja Ketterer Kunst, Monachium, 6.12.2025
– kolekcja prywatna, Polska
Do obrazu dołączona ekspertyza Elizy Ptaszyńskiej (ekspertki i autorki wielu publikacji poświęconych twórczości Alfreda Wierusza-Kowalskiego, kustoszki Muzeum Okręgowego w Suwałkach będącego w posiadaniu obszernej kolekcji „wieruszainów”).
Alfred Wierusz Kowalski to jeden z najznakomitszych polskich monachijczyków, znany i ceniony zarówno w w swojej epoce, jak i przez współczesnych koneserów sztuki: „ Kowalski jest znakomitym malarzem; obrazy jego zyskały mu sławę w Niemczech, rozchodzą się po całym świecie. Imię jego wymieniają cudzoziemcy, kiedy się chcą wobec nas popisać znajomością polskiej sztuki” (dr K. M. Górski, Ze sztuki polskiej (Polska sztuka współczesna 1887–1894), Kraków, druk. Czasu 1904 r., s. 44)
„Czerkies na koniu” Alfreda Wierusza Kowalskiego należy najbardziej prestiżowych obrazów powstałych w latach 80. XIX w. Niezwykły zmysł twórczy w doborze środków wyrazu pozwolił artyście stworzyć wyrafinowane dzieło, które stanowi wybitny przykład jego talentu: „(...) Z przekonania realista, Kowalski, jako nieodrodny wychowaniec Monachium, należy do szkoły kolorystów. Obrazy swoje, zwłaszcza w szczęśliwszych tworzone chwilach, potrafi on ożywić szczerym humorem; wszakże główny jego środek ekspresyj, to koloryt, ot ów dar dysponowania wartościami barw — tonami, co sprawia, że nawet zamykając się w szczupłej gamie, np. szarej, umie osięgać zadziwiające efekta perspektywy powietrznej, uwydatniając w sposób przekonywający tę porę dnia i roku, na której tle swój obraz rozwija” (Echo Muzyczne Teatralne i Artystyczne, 1885 nr 92, s. 261–262).
Pierwsze kompozycje o tematyce kaukaskiej Wierusz zaprezentował na Salonie Paryskim w 1880 roku. Jak podaje katalog towarzyszący wystawie były to: „La reconnaissance caucasienne” („Kaukaski zwiad” [nr kat. 2019] oraz „Caucasiens se róchauffant au soleil” ” („Górale kaukascy wygrzewający się w słońcu” [nr kat. 2020] – źródło: 1880 Catalogue illustré DU SALON, s. 36. Obecność polskich artystów na Salonie odnotowała również prasa krajowa, wymieniając tytuły prac Wierusza Kowalskiego: „Rekonesans czerkieski” oraz „Czerkiesi grzejący się na słońcu” (źr.: Przegląd Tygodniowy życia Społecznego Literatury i Sztuk Pięknych, 1880 nr 25 s. 304). Kaukaskie obrazy naszego malarza prezentowane na paryskiej wystawie zauważyli również amerykańscy recenzenci przywołując „Caucasions Reconnoitring” Kowalskiego w towarzystwie m.in. obrazu Alberto Pasiniego „Circassian Horsemen” (źr. Frédéric de Syéne, The Salon of 1880 (Concluded) The American Art Review 1880: Vol 1, s. 543.) Katalog obiektów przysłanych na „Salon” liczył blisko siedem tysięcy pozycji (część prac skatalogowanych nie była prezentowana publiczności z uwagi na ograniczenia przestrzeni wystawowej). Jednak obrazy Wierusza Kowalskiego wzbudziły zainteresowanie zarówno organizatorów, którzy umieścili je na ekspozycji w sali wystawowej, jak i recenzentów i krytyków sztuki wzmiankujących rozsłonecznione prace naszego artysty w swoich recenzjach.
„Kaukaski jeździec” to scena pełna napięcia. Artysta przedstawił na płótnie kulminacyjny moment pewnej opowieści, którą widz zainspirowany dziełem tworzy w swojej wyobraźni. Jeździec zatrzymał się na chwilę i osłaniając przed słońcem oczy patrzy uważnie przed siebie. Podniesiona ręka odsłania cały arsenał broni, jakim dysponuje. Lewa dłoń zaciśnięta na strzelbie podkreśla klimat zagrożenia. Zastosowane w kompozycji skosy, prowadzone w różnych kierunkach, jak linia szczytów górskich opada kierunku lewej krawędzi obrazu, a linia zbocza – w prawym. Strzelba wytycza diagonalną ku prawej górnej partii kompozycji, a szabla podkreślona złocistym blikiem na końcówce – ku prawej. Skrót perspektywiczny w jakim artysta ukazał czerkieskiego jeźdźca dynamizuje dodatkowo przedstawienie, umożliwia widzowi uważny ogląd bohatera sceny oraz buduje jej przestrzenność. Wykorzystane przez artystę w „Kaukaskim jeźdźcu” środki formalne są charakterystyczne dla jego twórczości. Biegłość warsztatowa, talent kolorystyczny oraz niewątpliwe uzdolnienia kompozycyjne sprawiły, że Alfred Wierusz-Kowalski jak mało który twórca potrafił osiągnąć zamierzony efekt zbudować narracyjną, emocjonalną scenę nacechowaną autentycznością i prawdą psychologiczną”. (…) „Motywy czerkieskie pojawiły się w twórczości Alfreda Wierusza-Kowalskiego w latach 80. XIX wieku. W 1880 roku Galerie Wimmer sprzedała obraz przedstawiający samotnego Czerkiesa i wkrótce kilka kolejnych. W tym czasie obrazy o tej tematyce oferowały także inne salony sztuki w Europie i Stanach Zjednoczonych. To tam cieszyły się dużym zainteresowaniem miłośników sztuki. W latach 90. i później artysta tylko sporadycznie wracał do tego tematu. Tym cenniejsze obecnie są dzieła z czerkieskimi wojownikami w roli głównej. Alfred Wierusz-Kowalski wprowadził motywy czerkieskie do swojej twórczości na fali zainteresowania europejskiej opinii publicznej wojnami prowadzonymi przez Rosję na dalekim Kaukazie. Rosyjska kampania skierowana przeciwko małemu i jak powszechnie oceniano, „dzikiemu”, ale wojowniczemu ludowi, trwała dziesięciolecia (1817–1864). Obserwatorem działań wojennych był m.in. Theodor Horschelt, urodzony w Monachium malarz batalistyczny, który zgromadził w swojej pracowni kolekcję akcesoriów obrazujących kulturę i historię Czerkiesów. Były to m.in. elementy strojów, broni, końskiego rynsztunku oraz zdjęcia, rysunki, szkice artysty. Po śmierci Horschelta w 1871 roku wdowa sprzedała zbiór Józefowi Brandtowi. Alfred Wierusz-Kowalski korzystał z jego zasobów. W jego spuściźnie archiwalnej znalazły się zdjęcia o tej tematyce pozowane w pracowni lub pochodzące z profesjonalnych atelier.” (cyt. za E.Ptaszyńska, z opinii do omawianego obrazu „Kaukaski jeździec”. „Zdjęcie zastępowało często szkicownik lub modela. Alfred Wierusz-Kowalski także korzystał ze zdjęć. Ustawiał modeli do obrazu i fotografował. Zatrzymane w kadrze, starannie upozowane sceny trafiały potem na płótna artysty. W spuściźnie malarza zachowało się ponad 100 takich zdjęć, część z nich, małe format profesjonalne. Widać na nich pozy modelek, uśmiechnięte twarze wieśniaka i wieśniaczki w ludowych strojach, siedzących na drabiniastym wozie ustawionym w wielkiej przestronnej pracowni artysty lub modeli w czerkieskich strojach na koniach” (E.Ptaszyńska, Alfred Wierusz-Kowalski 1849–1915, Warszawa 2011, wyd. DIG, s. 106). „Kaukaski jeździec” jest dziełem zasługującym na zainteresowanie miłośników sztuki. Reprezentuje mniej znany obszar tematycznych zainteresowań Alfreda Wierusza-Kowalskiego. Powstał w początkach lat 80. XIX wieku, które dla twórczości malarza były znaczące. To wówczas nadeszły jego pierwsze znaczące sukcesy i narodziła się międzynarodowa popularność. Jednocześnie był to czas jego najwyższych sił twórczych wzmacnianych talentem, wybitnym wyczuciem kolorystycznym i uzdolnieniami kompozycyjnymi. Bezbłędne opanowanie warsztatu oraz przemyślana strategia artystyczna zaowocowała dziełami, które zachwycają nieprzerwanie szerokie rzesze odbiorców. Jednym z takich dzieł jest „Kaukaski jeździec” (fragment opinii do obrazu p. Elizy Ptaszyńskiej).
olej, deska, 28,3 × 21,2 cm
sygn. l. d.: „A v. Kowalski”
Proweniencja:
– prywatna kolekcja, południowe Niemcy (w posiadaniu rodziny od co najmniej dwóch pokoleń).
– aukcja Ketterer Kunst, Monachium, 6.12.2025
– kolekcja prywatna, Polska
Do obrazu dołączona ekspertyza Elizy Ptaszyńskiej (ekspertki i autorki wielu publikacji poświęconych twórczości Alfreda Wierusza-Kowalskiego, kustoszki Muzeum Okręgowego w Suwałkach będącego w posiadaniu obszernej kolekcji „wieruszainów”).
Alfred Wierusz Kowalski to jeden z najznakomitszych polskich monachijczyków, znany i ceniony zarówno w w swojej epoce, jak i przez współczesnych koneserów sztuki: „ Kowalski jest znakomitym malarzem; obrazy jego zyskały mu sławę w Niemczech, rozchodzą się po całym świecie. Imię jego wymieniają cudzoziemcy, kiedy się chcą wobec nas popisać znajomością polskiej sztuki” (dr K. M. Górski, Ze sztuki polskiej (Polska sztuka współczesna 1887–1894), Kraków, druk. Czasu 1904 r., s. 44)
„Czerkies na koniu” Alfreda Wierusza Kowalskiego należy najbardziej prestiżowych obrazów powstałych w latach 80. XIX w. Niezwykły zmysł twórczy w doborze środków wyrazu pozwolił artyście stworzyć wyrafinowane dzieło, które stanowi wybitny przykład jego talentu: „(...) Z przekonania realista, Kowalski, jako nieodrodny wychowaniec Monachium, należy do szkoły kolorystów. Obrazy swoje, zwłaszcza w szczęśliwszych tworzone chwilach, potrafi on ożywić szczerym humorem; wszakże główny jego środek ekspresyj, to koloryt, ot ów dar dysponowania wartościami barw — tonami, co sprawia, że nawet zamykając się w szczupłej gamie, np. szarej, umie osięgać zadziwiające efekta perspektywy powietrznej, uwydatniając w sposób przekonywający tę porę dnia i roku, na której tle swój obraz rozwija” (Echo Muzyczne Teatralne i Artystyczne, 1885 nr 92, s. 261–262).
Pierwsze kompozycje o tematyce kaukaskiej Wierusz zaprezentował na Salonie Paryskim w 1880 roku. Jak podaje katalog towarzyszący wystawie były to: „La reconnaissance caucasienne” („Kaukaski zwiad” [nr kat. 2019] oraz „Caucasiens se róchauffant au soleil” ” („Górale kaukascy wygrzewający się w słońcu” [nr kat. 2020] – źródło: 1880 Catalogue illustré DU SALON, s. 36. Obecność polskich artystów na Salonie odnotowała również prasa krajowa, wymieniając tytuły prac Wierusza Kowalskiego: „Rekonesans czerkieski” oraz „Czerkiesi grzejący się na słońcu” (źr.: Przegląd Tygodniowy życia Społecznego Literatury i Sztuk Pięknych, 1880 nr 25 s. 304). Kaukaskie obrazy naszego malarza prezentowane na paryskiej wystawie zauważyli również amerykańscy recenzenci przywołując „Caucasions Reconnoitring” Kowalskiego w towarzystwie m.in. obrazu Alberto Pasiniego „Circassian Horsemen” (źr. Frédéric de Syéne, The Salon of 1880 (Concluded) The American Art Review 1880: Vol 1, s. 543.) Katalog obiektów przysłanych na „Salon” liczył blisko siedem tysięcy pozycji (część prac skatalogowanych nie była prezentowana publiczności z uwagi na ograniczenia przestrzeni wystawowej). Jednak obrazy Wierusza Kowalskiego wzbudziły zainteresowanie zarówno organizatorów, którzy umieścili je na ekspozycji w sali wystawowej, jak i recenzentów i krytyków sztuki wzmiankujących rozsłonecznione prace naszego artysty w swoich recenzjach.
„Kaukaski jeździec” to scena pełna napięcia. Artysta przedstawił na płótnie kulminacyjny moment pewnej opowieści, którą widz zainspirowany dziełem tworzy w swojej wyobraźni. Jeździec zatrzymał się na chwilę i osłaniając przed słońcem oczy patrzy uważnie przed siebie. Podniesiona ręka odsłania cały arsenał broni, jakim dysponuje. Lewa dłoń zaciśnięta na strzelbie podkreśla klimat zagrożenia. Zastosowane w kompozycji skosy, prowadzone w różnych kierunkach, jak linia szczytów górskich opada kierunku lewej krawędzi obrazu, a linia zbocza – w prawym. Strzelba wytycza diagonalną ku prawej górnej partii kompozycji, a szabla podkreślona złocistym blikiem na końcówce – ku prawej. Skrót perspektywiczny w jakim artysta ukazał czerkieskiego jeźdźca dynamizuje dodatkowo przedstawienie, umożliwia widzowi uważny ogląd bohatera sceny oraz buduje jej przestrzenność. Wykorzystane przez artystę w „Kaukaskim jeźdźcu” środki formalne są charakterystyczne dla jego twórczości. Biegłość warsztatowa, talent kolorystyczny oraz niewątpliwe uzdolnienia kompozycyjne sprawiły, że Alfred Wierusz-Kowalski jak mało który twórca potrafił osiągnąć zamierzony efekt zbudować narracyjną, emocjonalną scenę nacechowaną autentycznością i prawdą psychologiczną”. (…) „Motywy czerkieskie pojawiły się w twórczości Alfreda Wierusza-Kowalskiego w latach 80. XIX wieku. W 1880 roku Galerie Wimmer sprzedała obraz przedstawiający samotnego Czerkiesa i wkrótce kilka kolejnych. W tym czasie obrazy o tej tematyce oferowały także inne salony sztuki w Europie i Stanach Zjednoczonych. To tam cieszyły się dużym zainteresowaniem miłośników sztuki. W latach 90. i później artysta tylko sporadycznie wracał do tego tematu. Tym cenniejsze obecnie są dzieła z czerkieskimi wojownikami w roli głównej. Alfred Wierusz-Kowalski wprowadził motywy czerkieskie do swojej twórczości na fali zainteresowania europejskiej opinii publicznej wojnami prowadzonymi przez Rosję na dalekim Kaukazie. Rosyjska kampania skierowana przeciwko małemu i jak powszechnie oceniano, „dzikiemu”, ale wojowniczemu ludowi, trwała dziesięciolecia (1817–1864). Obserwatorem działań wojennych był m.in. Theodor Horschelt, urodzony w Monachium malarz batalistyczny, który zgromadził w swojej pracowni kolekcję akcesoriów obrazujących kulturę i historię Czerkiesów. Były to m.in. elementy strojów, broni, końskiego rynsztunku oraz zdjęcia, rysunki, szkice artysty. Po śmierci Horschelta w 1871 roku wdowa sprzedała zbiór Józefowi Brandtowi. Alfred Wierusz-Kowalski korzystał z jego zasobów. W jego spuściźnie archiwalnej znalazły się zdjęcia o tej tematyce pozowane w pracowni lub pochodzące z profesjonalnych atelier.” (cyt. za E.Ptaszyńska, z opinii do omawianego obrazu „Kaukaski jeździec”. „Zdjęcie zastępowało często szkicownik lub modela. Alfred Wierusz-Kowalski także korzystał ze zdjęć. Ustawiał modeli do obrazu i fotografował. Zatrzymane w kadrze, starannie upozowane sceny trafiały potem na płótna artysty. W spuściźnie malarza zachowało się ponad 100 takich zdjęć, część z nich, małe format profesjonalne. Widać na nich pozy modelek, uśmiechnięte twarze wieśniaka i wieśniaczki w ludowych strojach, siedzących na drabiniastym wozie ustawionym w wielkiej przestronnej pracowni artysty lub modeli w czerkieskich strojach na koniach” (E.Ptaszyńska, Alfred Wierusz-Kowalski 1849–1915, Warszawa 2011, wyd. DIG, s. 106). „Kaukaski jeździec” jest dziełem zasługującym na zainteresowanie miłośników sztuki. Reprezentuje mniej znany obszar tematycznych zainteresowań Alfreda Wierusza-Kowalskiego. Powstał w początkach lat 80. XIX wieku, które dla twórczości malarza były znaczące. To wówczas nadeszły jego pierwsze znaczące sukcesy i narodziła się międzynarodowa popularność. Jednocześnie był to czas jego najwyższych sił twórczych wzmacnianych talentem, wybitnym wyczuciem kolorystycznym i uzdolnieniami kompozycyjnymi. Bezbłędne opanowanie warsztatu oraz przemyślana strategia artystyczna zaowocowała dziełami, które zachwycają nieprzerwanie szerokie rzesze odbiorców. Jednym z takich dzieł jest „Kaukaski jeździec” (fragment opinii do obrazu p. Elizy Ptaszyńskiej).